Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De moord op journalist Daphne Curuana Galizia achtervolgt Malta

Home

Janne Chaudron

Herdenking op 16 oktober van dit jaar, precies een jaar na de moord op journalist Daphne Curuana Galizia. © AP

Het onderzoek naar de moord op de Maltese journaliste Daphne Curuana Galizia wordt bewust getraineerd door de autoriteiten, zeggen betrokkenen. 'De onderste steen is nog lang niet boven.'

Hij ambieerde de journalistiek niet. Maar door de moord op zijn moeder, de Maltese journaliste Daphne Curuana Galizia, werd Paul het vak ingetrokken. Hij kon niet anders. Sinds een paar maanden werkt de econoom bij een journalistieke startup in Londen waar hij journalisten helpt bij het analyseren van economische data. "Het was nooit mijn bedoeling, maar het is anders gelopen", zegt Paul Curuana Galizia, die vorige week even in Nederland was.

Lees verder na de advertentie

Voor de familie Curuana Galizia was het afgelopen jaar heftig. "Het voelt als één heel lange dag", zegt Paul. De ene dag stonden ze in het Europees Parlement in Straatsburg, de volgende vlogen ze naar een lidstaat om de zaak van hun moeder en het belang van persvrijheid in Europa onder de aandacht te brengen. "Drie mannen zijn nu gearresteerd voor de moord op mijn moeder, maar we weten dat de onderste steen nog lang niet boven is. Deze mannen handelden in opdracht van anderen."

De verhalen die mijn moeder schreef over Mizzi horen absoluut tot haar beste. Alles kwam ineens samen: de hele overheid is corrupt

Paul Curuana Galizia

Corruptie

Op 16 oktober 2017 rijdt Daphne Curuana Galazia in haar Peugeot 108 naar de bank. Haar bankrekening is geblokkeerd vanwege een publicatie over de minister van economische zaken, Christian Cardona. Hij is gespot in een Duits bordeel tijdens een officieel bezoek, zo onthulde Daphne eerder op haar door politici gevreesde blog. Daarop publiceerde ze regelmatig over corruptie, het witwassen van geld en de verkoop van Maltese paspoorten aan rijke, dubieuze figuren. Ze spaarde niemand. "Zelfs haar vrienden niet", zegt Paul. De Peugeot 108 kwam tot stilstand door een bom. Daphne schreeuwt. Een tweede autobom maakt een einde aan haar leven.

De 53-jarige journaliste laat een man en drie zonen - Andrew, Matthew en Paul - achter. Een jaar is verstreken, maar het onderzoek naar de echte daders is nog geen stap verder. Het wordt bewust getraineerd, zeggen alle betrokkenen die voor dit verhaal zijn geïnterviewd. Want de regering van de Maltese premier Joseph Muscat heeft er geen belang bij dat de onderste steen boven komt. "De regering is zelf verdachte in deze zaak, ze wil er duidelijk niet over praten", zegt Manuel Delia, een kritische blogger op Malta die het werk van Daphne op het eiland probeert voort te zetten.

Matthew Caruana Galizia (l) en Paul Caruana Galizia, zonen van de vermoorde journalist Daphne Caruana Galizia, bij een diplomatieke post van Malta in Londen, in april. © AFP

Inmiddels zijn het niet alleen de Maltese autoriteiten die onderzoek doen. De Raad van Europa, een samenwerkingsverband van 47 landen, is ook ingeschakeld en houdt het Maltese bewind scherp in de gaten. CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt is verantwoordelijk voor de missie, die onderzoek doet naar de stand van de rechtsstaat op Malta en in het voorjaar rapport hoopt te uit te brengen. Daarmee maakt Omtzigt zich niet geliefd op het eiland. "De regering doet er alles aan om hem te ontslaan", zegt Delia. "Ze weten dat een objectief rapport heel kritisch zal zijn over de rol van de overheid."

Omtzigt bezocht vorige week het eiland voor een fact-findingmissie. Hij sprak met de premier en vroeg gesprekken aan met twee ministers waarover Daphne veelvuldig schreef in haar blog: minister van economische zaken Christian Cardona en minister van toerisme Konrad Mizzi. Geen van beiden wilde hem spreken. Navraag over de afzegging bij de betreffende ministeries levert niets op. In The Times of Malta zei Mizzi dat hij geen tijd had.

"De verhalen die mijn moeder schreef over Mizzi horen absoluut tot haar beste. Alles kwam ineens samen: de hele overheid is corrupt", zegt Paul.

Mizzi treedt in 2013 toe tot het kabinet van de sociaal-democratische Muscat als minister van energie. Al snel sluit hij een gasdeal met Azerbeidzjan die de Azeri's een bedrag ver boven de marktprijs oplevert. Vlak na die deal zet hij een vennootschap op in Panama. De rechterhand van de premier, Keith Schembri, doet dat ook. Daphne was deze schermconstructies al op het spoor, toen het bestaan ervan werd bevestigd door de Panama Papers: uit de gelekte documenten van advocatenkantoor Mossack Fonseca bleek inderdaad dat de ministers vennootschappen hadden opgezet.

Lange tijd bleef het onduidelijk wat de twee mannen van plan waren met de Panamese bedrijven. Ook dat lijkt inmiddels opgehelderd. Een groep journalisten zet onder de naam het 'Daphne Project' het werk van de onderzoeksjournaliste voort en dit voorjaar ontdekten ze dat er geld was gestort in twee vennootschappen in Dubai, 17 Black Limited en Macbridge Limited, die dienen als tegenpartij voor de offshore-bedrijven in Panama van Schembri en Mizzi. Uit een gelekt rapport van de Maltese toezichthouder blijkt bovendien dat de vennootschappen in Dubai geld ontvingen uit fondsen van het bedrijf dat verantwoordelijk is voor de opslag van vloeibaar gas op Malta. In 2015 hadden de bedrijven 1,6 miljoen dollar in kas. Het geld is onder meer afkomstig van een bank uit Letland.

Mizzi ontkent dat hij de eigenaar is van 17 Black en volgens Schembri hebben de bedrijven in Dubai geen geld in kas. Maar de ministers ontkennen niet dat ze offshore-bedrijven in Panama hadden.

Er zijn weinig politici op Malta die zich druk maken over de corrupte praktijken. Ook de enige oppositiepartij, de Nationale Partij, brandt de vingers er liever niet aan. "Dat komt omdat het systeem sterk gepolariseerd is. De twee partijen hebben elk hun eigen belangen", zegt blogger Delia daarover.

Maar parlementariër en oud-oppositieleider Simon Busuttil laat het er niet bij zitten. Hij heeft twee missies: hij wil dat de moord op journaliste Daphne beter wordt onderzocht en hij wil stevig onderzoek naar corruptie binnen de regering. Er moeten koppen rollen. "Het is ongelooflijk dat de mannen die in de Panama Papers opdoken nog steeds in de regering zitten", zegt hij telefonisch. In andere landen namen politici wel hun verantwoordelijkheid - denk aan IJsland waar de premier aftrad en werd veroordeeld.

Busuttil wil dat Mizzi wordt vervolgd vanwege witwassen. Afgelopen week haalde hij opnieuw het rapport aan van de Maltese toezichthouder. "Maar telkens als ik in het parlement begin over corruptie, probeert de regering tijd te rekken en kapt het debat af."

Vrouw van de premier

De vraag of de dubieuze praktijken van de ministers iets te maken hebben met de moord op de onderzoeksjournaliste, is niet te beantwoorden. Maar in haar laatste publicatie onthulde Daphne dat ook de vrouw van de premier, Michelle Muscat, een vennootschap zou hebben opgericht op Panama. Die informatie kreeg ze van een klokkenluider bij de Pilatus-bank. De bewijzen hiervoor lagen in de kluis van de bank, vertelde de klokkenluider bij Pilatus, een bank die inmiddels verdacht wordt van witwassen. Daphne publiceerde het verhaal. Malta stond op zijn kop: de macht van de premier werd ineens van heel dichtbij aangetast. "De premier nam dit verhaal heel persoonlijk op", zegt Paul.

De populariteit van de regering zit het onderzoek in de weg

Een dag na de publicatie is op tv-beelden te zien hoe de eigenaar van de bank met grote tassen in zijn hand het pand verlaat en op een privévliegtuig stapt. De Maltese politie kondigt een onderzoek aan. "Maar de tassen met bewijs waren tegen die tijd al lang verdwenen", zegt Delia.

Het rapport naar aanleiding van dat onderzoek werd deze zomer gepubliceerd. Er zouden geen bewijzen zijn gevonden tegen Muscat. Detail: van de vijftienhonderd pagina's van het onderzoeksrapport werden er slechts vijftig pagina's openbaar.

"Het probleem van dit land is dat de instituties niet werken", zegt Paul. "Mensen zijn alleen te vertrouwen op individuele basis." De familie merkte dat zelf ook. De hoofdonderzoeker naar de moord op Daphne was getrouwd met een minister uit de regering-Muscat. Pas na een aantal rechtszaken werd de onderzoeker van de zaak gehaald. "Bovendien werd mijn moeder al veel langer bedreigd", zegt Paul. Zo werd de keel van haar hond al een keer doorgesneden. "Maar niemand die de bedreigingen serieus nam."

Het wrak van de auto waarin de journaliste zat toen ze door bommen werd gedood. © AFP

Scheiding der machten

Malta is een hub voor duistere activiteiten, zegt Sophie in 't Veld, Europarlementariër voor D66. Zij onderzoekt namens het Europees Parlement de onafhankelijkheid van de rechtsstaat op het eiland na de moord op de onderzoeksjournaliste. In 't Veld komt binnenkort met een verslag over haar bezoek aan Malta afgelopen zomer. Ze is niet positief. "Het is onduidelijk wie het voortouw neemt in onderzoeken naar corruptie. Moet de burger een klacht indienen? Of is de politie verantwoordelijk? Bovendien heeft de premier heel veel macht als het gaat om benoemingen, van toezichthouders tot politiecommissarissen. Er is een enorme wederzijdse afhankelijkheid en daardoor is de scheiding der machten niet goed geregeld."

In 't Veld wijst op de omstreden verkoop van paspoorten. Mensen van buiten de Europese Unie kunnen zo'n verblijfspapier kopen voor 650.000 euro plus een investering van 150.000 euro in een Maltees fonds, en ze moeten een huis kopen op het eiland. "Dat trekt ontzettend veel duistere figuren aan", zegt In 't Veld.

Ook over deze praktijk publiceerde Daphne veelvuldig. Ze schreef bijvoorbeeld op haar blog dat de verkoop van paspoorten nooit officieel beleid is geweest en dat de regering ermee begon, omdat Muscat een lucratieve deal sloot met het bedrijf Henley & Partners, dat mensen aan een 'tweede vaderland' helpt. Paul: "Mijn moeder spoorde de mensen die zo'n paspoort kochten op. Maar ze maakte zich nooit geliefd met dit onderwerp. De verkoop van paspoorten levert heel veel geld op, de huizenmarkt draait als een tierelier, geen enkele Maltees ondervindt er hinder van en de regering hoeft daardoor de belasting niet te verhogen."

Die populariteit van de regering zit het onderzoek in de weg, zeggen zowel Delia als Busuttil. De economie doet het goed, dus waarom zouden de bewoners van Malta zich druk maken over corruptie. "En Muscat is een heel charismatische man", zegt Busuttil.

De familie heeft de hoop nu gevestigd op Europa, op mensen als Omtzigt en In 't Veld. Maar de verontwaardiging over Daphne Curuana Galizia verschilt van die over de moord op de Saudische dissident Jamal Khashoggi, erkent Delia. "Saudi-Arabië functioneert nu eenmaal niet als een democratie. Maar Malta is een EU-lidstaat met de structuur van een democratie. Als je Muscat ziet zitten tijdens een EU-top naast zijn politieke bondgenoten, is het heel moeilijk om je voor te stellen dat Malta ook een plek is waar journalisten vermoord worden."

Voor Paul en zijn broers is Malta geen veilige plek meer, laat staan een functionerende democratie. De drie jongens hebben het eiland de rug toegekeerd. "Alleen mijn vader woont er nog. Hij is 63. Vertrekken zou veel van hem vergen." Zelfs op de sterfdag van zijn moeder, 16 oktober, ging Paul niet naar Malta. "Ik heb die dag vrijgenomen. Ik heb voor het eerst in mijn eentje het afgelopen jaar overdacht."

Lees ook:

Artikel-7-procedure komt in beeld voor Malta

‘We hebben artikel-7 dus ik sluit niets uit’, zegt Europarlementariër Sophie in ‘t Veld. Zo’n procedure kan er in het uiterste geval voor zorgen dat Malta zijn stemrecht binnen de Europese Unie verliest.

Bom maakt einde aan het leven van Malta’s bekendste onderzoeksjournaliste

Haar blog werd vaak meer gelezen dan de totale oplage van alle kranten op Malta bij elkaar. Met haar scherpe, soms bijtende pen spaarde onderzoeksjournalist Daphne Caruana Galizia niemand op het eiland. 

Malta oogst steeds meer kritiek om afhandeling van zaak rond vermoorde journaliste

Het was misschien niet haar kwalijkste vergrijp, maar een opmerking van de Maltese premiersvrouw Michelle Muscat in een interview is de laatste aanleiding tot collectieve woede op Malta.

Deel dit artikel

De verhalen die mijn moeder schreef over Mizzi horen absoluut tot haar beste. Alles kwam ineens samen: de hele overheid is corrupt

Paul Curuana Galizia

De populariteit van de regering zit het onderzoek in de weg