De minderheid in de Eerste Kamer is een zegen voor de politiek

home

Lex Oomkes

Minister-president Mark Rutte aan het woord achter de regeringstafel in de Eerste Kamer op de eerste dag van de Algemene beschouwingen. © ANP
Column

Han Noten, alom gerespecteerd senator van de PvdA, geeft er de brui aan. Net nu de politieke positie van de Eerste Kamer belangrijker is dan ooit, wil de burgemeester van het Overijsselse Dalfsen niet meer meedoen.

De motivering van Noten is interessant. De PvdA'er vreest de komende jaren. De Eerste Kamer zal, nu het kabinet niet op voorhand leunt op een meerderheid in dat huis, steeds een politieke afweging maken. Noten vindt dat onjuist. Hij wil politiek het liefst buiten de vergaderzaal houden. Senatoren dienen zich bezig te houden met juridische consistentie en met rechtsstatelijkheid. Parttime politici moeten politiek met een kleine p bedrijven.

Nu kun je een flauw tegenargument geven en Noten voorhouden dat die rolverdeling tussen Eerste en Tweede Kamer nergens in de Grondwet vermeld staat. Hij heeft echter gelijk dat de Eerste Kamer in de loop der jaren een eigen, minder politieke positie in is gaan nemen.

De doorslaggevende reden daarvoor was niet dat de senaat nu eenmaal een andere positie had, maar dat coalities in beide Kamers altijd over een meerderheid beschikten. Sterker nog: sinds de invoering van het algemeen kiesrecht in 1918 was het eerste kabinet-Rutte pas de eerste coalitie die dreigde met een minderheid te moeten werken in de senaat. Dreigde, want de SGP werd onmiddellijk als tweede gedoogpartij binnengesleept. Rutte II is dus echt uniek.

Voor Noten een reden de pijp aan Maarten te geven, voor ons een reden met meer dan gewone belangstelling de komende ontwikkelingen te volgen.

Minister Stef Blok van wonen kreeg vlak voor de kerstvakantie al een voorproefje van hoe het er toe kan gaan de komende tijd in de Eerste Kamer. Zijn plannen om de vermogens van woningcorporaties af te romen, van groot belang om de financiële doelen van het regeerakkoord te verwezenlijken, kreeg geen meerderheid in de senaat. Het regeerakkoord-argument speelde even een ondergeschikte rol.

Niet kabinetten sluiten een regeerakkoord, maar fracties, in dit geval twee, in de Tweede Kamer. PvdA en VVD zijn er met handen en voeten aan gebonden. Hoe groot het gebrek aan logica in dat akkoord ook is - en ongeacht wat de ontwikkelingen in de komende tijd zullen zijn.

PvdA-leider Diederik Samsom zit niet in het kabinet. Dat kan tot meer tegendruk leiden vanuit het parlement tegen het allesoverheersende en met het regeerakkoord wapperende kabinet. Maar echt dualisme valt van de Tweede Kamer niet te verwachten. Maar dat kan er wel komen door de dreiging dat anders de Eerste Kamer voor dat dualisme zal zorgen. In die zin heeft Noten met het argument waarom hij vertrekt ongelijk.

De Eerste Kamer zal, zoals hij zegt te vrezen, niet zozeer zwaardere politieke afwegingen moeten gaan maken. Een kabinet dat in de Eerste Kamer de confrontatie aan moet gaan, is te laat, constateerde Tiny Kox, fractievoorzitter van de SP in de senaat terecht.

Het debat en de uitkomst voor het te voeren beleid in de Tweede Kamer worden door de mogelijke minderheid in de Eerste Kamer ongewisser en daarmee spannender. Zo draagt de Eerste Kamer bij aan een stuk gezondere politieke verhoudingen bij de collega's aan de overkant. Je zou bijna wensen dat een kabinet altijd met dit probleem dient te worstelen.

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie