Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De meesterswoning van vader Haanstra

Home

TEKST HENNY DE LANGE

Wat zegt een geboortehuis over de beroemdheid die er het levenslicht zag? Ademt zo'n huis nog iets van de latere glorie van de boreling? Is het een bedevaartsoord, een museum, of gewoon een rijtjeshuis? Trouw trekt deze zomer langs een paar gewone huizen die bijzonder werden. Vandaag: het geboortehuis van Bert Haanstra (1916-1997) in Espelo.

Aanwijzingen van het hoofd der school over gebruik schoolplein dienen opgevolgd te worden'. Het oude bordje op de voorgevel van de Bosschool in Espelo trekt meteen de aandacht. Eerder nog dan de plaquette die eronder hangt en meldt dat dit het geboortehuis is van Bert Haanstra. Niemand die kan vertellen wie dat bordje ooit op de muur heeft gespijkerd. Maar de norsige tekst roept visioenen op van een strenge bovenmeester die niet alleen in de klas maar ook op het schoolplein uiterste discipline eiste van zijn leerlingen: niet rennen, niet schreeuwen, niet stoeien. En ook verder alles had verboden wat de leerlingen van de Bosschool op deze woensdagochtend wel doen op het schoolplein: gillen, aan een boomtak bungelen, schommelen en hutten bouwen.

Humoristisch
Als Bert Haanstra nog geleefd zou hebben, had hij in dat oude bordje misschien wel een mooi openingsshot gezien voor een film of documentaire waarin hij terugkeert naar zijn geboortehuis en -dorp. Uiteraard zou dat wel een geestige film zijn geworden, want dat was het handelsmerk van Haanstra: het op humoristische wijze portretteren van de samenleving. Tegen de honderd onderscheidingen kreeg hij voor zijn films en documentaires, waaronder een Oscar voor zijn documentaire 'Glas' (1958).

Dat Bert Haanstra is geboren in het 'meestershuis' van de Bosschool was ook in Espelo - een Sallandse buurtschap met een kleine 400 inwoners - amper nog bekend. Hooguit bij de ouderen in het dorp die zijn opgegroeid met zijn films. Deze beroemde dorpsgenoot mag niet zomaar vergeten worden, vond Gerrie Oplaat, een keramiste uit Holten. Een paar jaar geleden nam ze het initiatief om een plaquette te laten maken voor de gevel van de Bosschool en de inpandige meesterswoning. Oplaat: "Ook voor de wandelaars die het Pieterpad lopen en daarbij de Bosschool passeren, is het leuk om te weten dat dit de geboorteplek is van Bert Haanstra. Zijn vader Fokke Haanstra was destijds hoofd van de Bosschool."

'Op 31 mei 1916 werd hier in de meesterswoning van de Bosschool geboren: Bert Haanstra', staat er op de maquette, die op 27 mei 2011 werd onthuld. Gerrie Oplaat liet het daar niet bij. Op haar initiatief werden er voor de bewoners ook activiteiten georganiseerd rond de films van Haanstra en de thema's die hij daarin aansnijdt. Alle scholen deden mee en ook de vereniging van plattelandsvrouwen en het bejaardentehuis haakten aan. Schoolklassen gingen met een filmcamera op pad, in het geboortehuis van Haanstra was een tentoonstelling ingericht en in het bejaardenhuis werden diens klassiekers vertoond. Oplaat: "Voor de ouderen was het één groot feest van herkenning om al die oude films weer te zien. Tegelijkertijd maakte de nieuwe generatie, die niet is opgegroeid met Haanstra, kennis met zijn werk. Bert Haanstra is echt weer gaan leven in het dorp, bij jong en oud, en dat draagt ook bij aan de saamhorigheid."

Inderdaad weet Jelle Steegink uit groep 7 van de Bosschool meteen te vertellen wie Bert Haanstra was. En waarom die plaquette op de school hangt. Best leuk, zo'n beroemde dorpsgenoot, zegt Jelle. "Maar ik vond zijn films wel heel ouderwets."

Het 'hart' van het dorp
De Bosschool werd in 1902 als twee-klassige school met inpandige meesterswoning gebouwd. Het is altijd een kleine school gebleven, eerst met twee, later met drie combinatieklassen. Er zitten nu 39 leerlingen op, die allemaal tussen de middag overblijven, waarbij de ouders rouleren als overblijfkracht. De school heeft een sterke sociale functie en wordt wel als het 'hart' van het dorp beschouwd. Van oudsher is het de school voor de kinderen in Espelo, maar door de prachtige ligging in het bos en de kleinschaligheid trekt de school tegenwoordig ook leerlingen uit Holten, Haarle en Nieuw-Heeten aan.

Bert Haanstra heeft zelf niet op de Bosschool gezeten. Al op jonge leeftijd verhuisde hij met zijn ouders naar Goor. Maar de meesterswoning is nog heel lang bewoond gebleven. Toen het huis in 1995 leeg kwam te staan, werd het bij de school getrokken. De woonkamer wordt nu gebruikt voor indivuele lessen aan leerlingen. De bovenverdieping functioneert als opslagruimte. Bert Haanstra werd waarschijnlijk geboren in de opkamer. Juf Marloes de Heer laat het kamertje van drie bij vier meter zien dat drie traptreden hoger ligt dan de rest van de benedenverdieping. Eronder ligt een kelder. Niets herinnert nog aan de beroemde filmmaker. De Bosschool gebruikt de opkamer tegenwoordig als bibliotheek. Een paar vrijwilligers uit het dorp zijn bezig de boeken te ordenen, zodat straks na de zomervakantie alles weer netjes op volgorde staat. Maar dan valt het oog op een filmaffiche aan de muur, die is blijven hangen na de tentoonstelling over Bert Haanstra in 2011. Die zou vast het eindshot zijn geworden in die film over zijn geboortehuis.

Niet het onderwijs maar de camera
Bert Haanstra had zelf ook nog even de ambitie om net als zijn vader Fokke het onderwijs in te gaan. Hij ging naar de Rijkskweekschool in Hengelo, maar koos vervolgens al snel voor de camera. In 1934 werd hij persfotograaf in Amsterdam. In de oorlog zat hij in het verzet. Hij ontwikkelde onder meer microfilms voor de geallieerden die gebruikt werden bij de voorbereiding van bombardementen. Ook fotografeerde hij kaarten van strategische doelen. Na de oorlog werd hij professioneel filmer. Hij kreeg veel onderscheidingen voor zijn films en documentaires, waaronder de succesnummers 'Spiegel van Holland' (1950), 'Fanfare' (1958), 'Alleman' (1963), 'Bij de beesten af' (1972) en 'Dokter Pulder zaait papavers' (1975).

Deel dit artikel