Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De lucratieve handel in status (Gerectificeerd)

Home

door Esther Hageman

Vier jaar studeren voor een master's diploma? nergens voor nodig. De internethandel in academische nepdiploma's tiert als nooit tevoren. Maar waarom wil iemand een nepdiploma? - De samenleving heeft de neiging op te kijken naar mensen met een graad.”

Het wemelt ervan. Je kunt een academisch diploma kopen van de Harrington University in de VS, bij Hartley University, in Engeland. Of bij het Moscow State Institute Of Food And Industry. Wie op de site van www.degrees-r-'us.com kijkt, krijgt hele lijsten met aanbieders op het scherm. Anders melden ze zich wel ongevraagd in de vorm van spam - ongewenste reclame. Zulke degree mills (louche diploma-aanbieders) zijn er grofweg in twee soorten. Er zijn er die nepdiploma's te koop aanbieden zonder dat je er iets voor hoeft te doen, behalve betalen. Die aanschaf heeft wel wat van 'op straat een fiets kopen': je kunt op je vingers natellen dat die fiets gestolen is. Er zijn ook diplomaverkopers waar de nep er minder dik op ligt. Die hechten blijkbaar aan de schijn van echtheid en verlangen niet alleen geld, maar ook 'prestaties'. Nou ja, prestaties. Die websites presenteren zich als een heuse universiteit - vaak eentje die aan distance learning doet, net als in Nederland de volstrekt serieuze Open Universiteit - die er een punt van maakt om niet alleen boekenkennis te belonen, maar ook levensen/of werkervaring. Die kun je er omzetten in een academisch diploma. Soms is je ervaring niet helemaal genoeg en moet je nog iets doen -een paper schrijven, bijvoorbeeld.

De handel in nepdiploma's is geen nieuw en allang geen speciaal Amerikaans verschijnsel meer. Al begon het daar volgens het begin dit jaar verschenen boek 'Degree Mills', van Allen Ezell en John Bear, wel al vroeg: rond 1860. Na 1945 kwam het in de VS veel voor, toen teruggekeerde soldaten op kosten van het rijk een opleiding mochten volgen en kleine op-zolder-bedrijfjes wel voor de diploma's wilden zorgen waarmee je die kosten kon terugvorderen.

Inmiddels hebben twee factoren ervoor gezorgd dat de handel grootschaliger is geworden: internet en de internationalisering van het hoger onderwijs. ,,Rusland wemelt óók van de degree mills. Vroeger beoordeelden we hier 2000 buitenlandse diploma's per jaar”, zegt Kitty Wigleven, bij de Nuffic, de Haagse organisatie die (onder meer) buitenlandse diploma's op hun waarde onderzoekt. ,,Tegenwoordig zijn dat er 9000. Naarmate de mobiliteit stijgt, neemt ook de fraude toe.” Maar over de omvang van de nepdiploma's is Nuffic-collega Dirk Haaksman, adjunct-hoofd van de afdeling diplomawaardering en certificering, voorzichtig: ,,Op z'n hóógst 1 procent van alle diploma's die wij zien. Het is maar een kleine onderstroom.” Niettemin, nepdiploma's zijn volgens Wigleven wel een onderwerp waar het hoger onderwijs lang de ogen voor heeft gesloten.

Onder het motto ' Wij academici, wij frauderen niet'? ,,Zoiets”, zegt Wigleven. In de Verenigde Staten waren ze ook pas in 2004 toe aan de constatering dat er misschien iets mis is. Waar in Nederland het D66-kamerlid Ursie Lambrechts achter de kwestie der nepdiploma's aanzit, hebben ze in de VS de Republikeinse senator Susan Collins. Op haar verzoek zocht de Amerikaanse rekenkamer vorig jaar uit of de rijksoverheid soms ook geïnfecteerd was met nepdiploma's. Hoeveel rijksambtenaren - die, net als decennia eerder de soldaten, hun opleidingskosten van de baas kunnen terugkrijgen--hadden een academisch diploma gekocht bij zo'n zogeheten diploma mill? Het was een klein schandaaltje: er bleken op dat moment 463 rijksambtenaren, opmerkelijk genoeg vooral van het minis-

VERVOLG OP PAGINA 2

VERVOLG VAN PAGINA 1

terie van defensie, ingeschreven te staan bij drie (van de op dat moment meer dan 135, maar dat aantal wisselt) nep-universiteiten. Twee van die drie universiteiten hadden van het rijk samen een kleine 170 000 dollar ontvangen voor die ambtenaarcursisten. Terwijl het rijk alleen opleidingen hoort te vergoeden die gevolgd zijn bij een erkende instelling. Als afmaker was er het feit dat, verspreid over acht ministeries, het Amerikaanse rijk 28 hogere ambtenaren in dienst bleek te hebben die hun functie bekleedden dankzij een nepdiploma.

Leerzaam voor andere landen was, dat de Amerikaanse Senaat ook meteen liet uitzoeken hoe zo’n bedrijfje in nepdiploma’s te werk gaat – een nieuwsgierigheid die de Nederlandse overheid tot dusver niet heeft getoond. De getuigen vertelden hun ervaringen tijdens een hoorzitting. Een ambtenaar van de kustwacht was er als undercover agente op uitgestuurd om zich voor te doen als klant van de 20 jaar oude nep-universiteit Kennedy Western (10000 studenten). Ze wilde haar werkervaring omzetten in het diploma ’milieu-ingenieur’. Haar ervaring was bij Kennedy Western al 43 procent van het programma waard: alleen nog vijf tentamens doen, één paper schrijven, 6500 dollar betalen en dan zou ze een ingenieursdiploma waard zijn. De undercover agent deed twee tentamens en stelde vast dat het niets voorstelde: met 16 uur studie haalde ze beide tentamens.

Een man die bij Kennedy Western was aangenomen als studieadviseur ontdekte dat zijn werk eigenlijk bestond uit platte telemarketing, waarbij hij zijn slachtoffers vooral moest inpeperen dat ze nu niet best opgeleid waren maar misschien, misschien hoor, wel konden worden toegelaten tot Kennedy Western - waarna hij terugbelde met het ' ongelofelijke nieuws' dat dat inderdaad was gelukt.

Een medewerkster van de inmiddels ontmantelde nep-universiteit Columbia State University (grondlegger Ron Pellar kreeg in april 2004 acht maanden cel voor 'postfraude') maakte de verdiensten inzichtelijk: in de hoogtijperiode 1996-1998 20 miljoen dollar bruto winst.

Of het in Nederland ook gaat om, naar verhouding, evengrote bedragen, valt te betwijfelen. Sinds internet bestaat is er weinig reden om speciaal bij het enige Nederlandse bedrijfje dat je een diploma mill kunt noemen, het Tilburgse bemiddelingsbedrijfje DBA/UniversityNetwork, een nepdiploma te bestellen. Het bijzondere van DBA, dat permanent verscholen zit achter een antwoordapparaat, is dat de organisatie beweert te doen in diploma's van eerbiedwaardige universiteiten: een paar jaar geleden noemde het diploma's van Leeds (11344 euro voor een master's diploma) en Londen (47 170 euro), en zelfs, voor 30000 euro, van het prestigieuze Yale in Amerika. De Nuffic in Den Haag controleerde dat onmiddellijk bij die drie instellingen, en kreeg driemaal hetzelfde antwoord: nooit van DBA gehoord. Dat ze zouden meewerken aan de verkoop van diploma's op grond van alleen werkervaring vonden ze kortweg ondenkbaar). Het goedkoopste diploma dat DBA vandaag de dag op z'n site vermeldt kost 1650 euro (een associate degree , een verkort hbo-programma, van een niet nader genoemde universiteit in de staat New York); het duurste is een doctorsgraad aan een niet nader genoemde Franse universiteit -misschien wel die van Parijs. Dat diploma kost ruim 25000 euro. Elke dag verkoopt DBA een diploma, beweerde directeur/eigenaar Pascal Damen (33) ooit in de pers. Is dat waar, dan zet zijn bedrijfje jaarlijks minstens 57000 en maximaal 6 miljoen euro om.

,,Een tijdje geleden belde een meisje met meao hiernaartoe over DBA”, vertelt Wigleven van de Nuffic. ,,Ze stond op het punt om een diploma te kopen. Op grond van haar werkervaring kon ze 'econoom' worden, zei DBA. Maar ze was zo slim om het bij ons nog even te controleren of dat diploma dan in Nederland iets waard is. Veel mensen zijn vermoedelijk niet zo slim.” De Informatie Beheer Groep (IBG) overweegt al een tijd om een rechtszaak tegen DBA te beginnen, maar voorlopig is het er nog niet van gekomen. ,,De gedachte erachter is: DBA verkoopt documenten waarvan je kunt weten dat ze worden misbruikt”, zegt Herman de Leeuw van de IBG. ,,Maar we zijn er nog niet helemaal uit. In een paar Amerikaanse staten - Oregon, Noord-Dakota, New Jersey - is handel in diploma's tegenwoordig ook officieel verboden. Maar dat heeft nog niet geleid tot een daling van de verkoop.” In Nederland heeft de overheid tegenwoordig nog een extra probleem met de nepdiploma's. Sinds 2003 is de titel doctorandus in onbruik geraakt en heet een afgestudeerde 'master'. De oude titel genoot wettelijke bescherming, maar de nieuwe titels (bachelor en master) niet: die worden door de universiteiten zelf verleend. Wie vroeger bij een diplomahandelaar een buitenlands master's diploma kocht en er in Nederland iets aan wilde hebben, moest ermee naar de IBG in Groningen - die dan bekeek of het diploma enig gewicht had, en of de eigenaar zich binnen Nederland dus doctorandus mocht noemen. (Hoewel DBA-directeur Damen in verkooppraatjes steevast beweerde dat ' Groningen' ook zijn master's diploma's zonder problemen omzette in doctorandusdiploma's, zegt De Leeuw van de IBG fijntjes: ,,Die bewering kunnen wij niet bevestigen.”). Maar nu de master's-titel in Nederland inburgert, hoeft een DBA-klant niet eens meer langs Groningen.

Welke wens er schuilgaat achter de aanschaf van een nepdiploma blijft intussen toch een beetje schimmig. Jawel, academici hebben minder te lijden van werkloosheid én ze verdienen meer--de jongste CBS-cijfers (ze slaan op 2002) wijzen uit dat een mannelijke academicus bijna 30 euro per uur verdient en een vrouwelijke bijna 25. Van alle banen in Nederland ligt de grootste groep op middelbaar beroepsniveau waar een man net iets minder verdient dan 17,50 euro per uur, en een vrouw net geen 15 euro. Niet zo onbegrijpelijk dus dat, zoals de ervaringen in de VS leren, juist mensen op dat middelbare niveau de grootste belangstelling tonen voor een nepdiploma; het middle management in het bedrijfsleven, politie, gevangenis- en brandweerpersoneel.

Toch maakt menige aanbieder van nepdiploma's de aspirant koper niet in de eerste plaats lekker met het vooruitzicht van een betere baan en een hoger salaris. Neem bijvoorbeeld de lokkende teksten van InstantDegrees.com (waar een associate degree slechts 120 dollar kost, een bachelor's 130, een master's 155 en een doctoraat 180. Voor 210 dollar bent u ' hoogleraar' - alsof ook dat een diploma is): ,,Het onmiddellijke voordeel van de bezitter is de natuurlijke neiging in de samenleving om op te kijken naar mensen met een graad. Dat geldt vooral in oudere landen, zoals die in Europa. Het ontzag dat dragers van de doctor titel wordt betoond in Germaanse en Latijnse landen is legendarisch. Volgeboekte restaurants vinden toch plotseling een lege tafel. Hotels doen de wonderbaarlijke ontdekking dat er ' mooiere kamers' beschikbaar zijn; op vliegvelden gaan de incheckbalies open en krijgen diplomabezitters opeens een stoel in de eerste klas, zonder extra kosten.” Blijkbaar heeft de koper van een nepdiploma een diepere behoefte aan een vip-behandeling dan aan een werkkring op academisch niveau.

Om aan een nepdiploma een hoger salaris over te houden moet je bovendien wel iets strafbaars doen: valsheid in geschrifte plegen - een delict waarop maximaal 6 jaar staat. In de praktijk brengen gevallen van jokken over, of gebruik van valse diploma's het echter zelden tot een rechtszaak. Bij de Nuffic denken ze niet dat dat komt doordat die nepdiploma's ongebruikt in een la blijven liggen, maar doordat de echtheid van diploma's bij sollicitaties maar zelden wordt gecontroleerd. De website die staatssecretaris Rutte een paar weken geleden opende (www.diplomamills.nl) moet zo'n controle makkelijker maken.

Bij Hoffmann Bedrijfsrecherche hebben ze tegenwoordig meer werk aan de controle van het curriculum vitae van nieuwe werknemers. Vroeger kreeg het bedrijf hooguit tienmaal per jaar het verzoek een cv te controleren; tegenwoordig gebeurt dat 200 keer. Op het enorme aantal mensen dat jaarlijks van baan verandert blijft dat natuurlijk maar een schijntje, zegt beleidsmedewerker P. IJfs. Zijn klanten zitten in het bedrijfsleven - in de financiële sector is een cv-check zelfs verplicht - en bij de overheid. Hoewel de sollicitant met de controle moet instemmen (want anders zou Hoffmann vanwege de privacy niet ver komen met z'n onderzoek) staat, zegt IJfs, ,,op 60 procent van alle cv's wel iets wat niet klopt. En op 25 procent wordt zodanig gejokt dat de sollicitant niet wordt aangenomen.” Hij somt op: een paar maanden werkloosheid wegpoetsen door wat met data te schuiven; de zwaarte van een eerdere functie een beetje aandikken; de reden van ontslag verzachten: niet ' op staande voet ontslagen' zijn, maar ' wegens reorganisatie'. ,,Maar ook diploma's vermelden die niet zijn gehaald en studies die niet zijn gevolgd. Daar komt dan geen rechtszaak van; onze klant neemt die sollicitant gewoon niet a a n .” Want controle van de juistheid van iemands cv gebeurt, als het al gebeurt, veruit meestal tijdens de sollicitatieprocedure. Verderop in de tijd controleren is maar kort zinvol: wie 3 jaar in dienst is en goed functioneert, kan niet meer op staande voet worden ontslagen. IJfs: ,,Dat kan dan alleen nog wanneer er sprake is van een bepaalde beroepsaansprakelijkheid. Op zich kan het voorkomen dat iemand zich uitgeeft voor ingenieur, in werkelijkheid de mts niet heeft afgemaakt en nog goed is in z'n werk ook. Maar als zo'n brug instort, dan heeft de werkgever wel een groot extra prob l e e m .” Een sector waar diplomahandelaren zich niet graag aan branden, is de medische. Menig diploma mill zet

beperkend tekstje op de site zoals deze: ,,Sommige beroepen vergen diploma's met een specifieke accreditatie, willen ze beroepsmatig gebruikt kunnen worden. Uiteraard is dit soort diploma's niet beschikbaar bij InstantDegrees.com.” Dr. L. R. Kooij is bij de KNMG coördinerend secretaris opleidingen en registratie. In 1997 kreeg Nederland voor medische beroepen een beschermende wet: de Big (de afkorting staat voor Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg). Kooij:

,,Sindsdien komt het gebruik van valse diploma's nog maar zelden voor. Het is een welhaast waterdicht systeem. Pas na je artsendiploma kun je je er als arts laten registreren en van de KNMG krijg je geen specialistendiploma wanneer je niet ook in de Big-registratie zit.” Toch komt fraude ook nu nog voor. Maar dan niet in de zuivere vorm van een gekocht nepdiploma. Het is een mix van waarheid en leugen. Kooij: ,,Een mannelijke arts, buiten Europa geboren, studeert in Nederland in de jaren zeventig geneeskunde. Hij haalt wel zijn doctoraal, maar loopt geen co-schappen. Hij is dus geen arts. Met dat Nederlandse diploma gaat hij naar Engeland. Hij werkt in allerlei Engelse ziekenhuizen en haalt daar zogenaamd allerlei specialistendiploma's, maar die schrijft hij zelf. Hij gaat daarmee terug naar Nederland en krijgt, op vertoon van de diploma's dat hij in Engeland zowel thoraxchirurg als kinderarts als gynaecoloog is, een Nederlands artsendiploma. Bijna lukte het hem om in Nederland een huisartsenpraktijk te kopen, maar de verkopende arts krijgt argwaan. Hij gaat reizen: Saoedi-Arabië, allerlei Afrikaanse landen, hij praktiseert overal en vertrekt weer als het hem te heet onder de voeten wordt. Uiteindelijk wordt hij in Engeland veroordeeld wegens drugshandel, vlucht naar Nederland, wordt hier opgepakt en zit in Engeland alsnog zijn straf uit, maar praktiseert vandaag nog. In Duitsl a n d .” Een diploma voeren zonder het echt te bezitten is strafbaar - maar zijn zulke on-of halfgediplomeerde artsen ook berucht vanwege de fouten die ze maken? Kooij: ,,Deze man heeft in Nederland geen fouten gemaakt, nee. Maar wel in zijn geboorteland. Daar viel hij op doordat hij een keer tijdens een buikoperatie, en tijdens een keizersnee-bevalling, niet meer wist hoe hij verder moest. Door zijn toedoen zijn een vrouweeen lijke patiënt en een pasgeboren baby overleden. In Engeland heeft hij geen sterfgevallen op zijn geweten, maar wel ernstige schadegevallen. Binnen de professie valt iemand die helemaal geen arts is waarschijnlijk snel door de mand. Maar voor een patiënt is het moeilijk vast te stellen of een arts vaardig is. Of ie aardig is, is makkelijker vast te stellen.” Volgens Kooij is er een ernstiger probleem : hoe pak je een arts aan die in land X geschorst wordt, maar op de vlucht gaat terwijl die procedure loopt en in land Y een praktijk opent? Ook daar heeft Kooij wel een voorbeeld van. ,,Een huisarts in Zeeland. Met apotheek aan huis.

Schreef recepten uit op naam van zijn patiënten, maar gebruikte het spul zelf. Pleegde ook nog ongevraagd euthanasie. Daar kwam een zaak van. De man werd in Nederland uit het beroep gezet en veroordeeld tot twee jaar voorwaardelijk. Hij heeft zich met z'n oude diploma's in een andere Europese lidstaat als arts laten registreren en praktiseert daar nu nog.” Volgens Kooij is een website tegen diplomafraude geen werkzaam medicijn. ,,Als je werkelijk wilt weten of een onbekend buitenlands diploma echt is, moet je informeren bij de bron. Een databank met allerlei diploma's is zinloos, want diploma's veranderen.”

Deel dit artikel