Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De laatste brief van Leendert: ‘Heb geen haat, ik sterf zonder haat’

home

Meindert van der Kaaij

De vrienden die door het Duitse leger gefusilleerd werden. Leendert is tweede van links. Bron: Stichting Oud Sassenheim © RV

Afscheidsbrieven werden tijdens de Tweede Wereldoorlog overgeschreven en verspreid. Vijfenzeventig jaar geleden werd Leendert van Leeuwen gefusilleerd door Duitse soldaten. Tot in de Verenigde Staten las men zijn brief.

Een uur voor de voltrekking van de doodstraf, schreef de toen 21-jarige Leendert van Leeuwen een ontroerende afscheidsbrief aan zijn ouders thuis in Sassenheim. “Lieve vader! Het valt mij zeer moeilijk om u deze brief te schrijven, maar ik moet u mede delen dat het krijgsgericht over ons een zeer zware straf heeft uitgesproken. Leest u dit eerst alleen en licht daarna moeder voorzichtig in.”

Lees verder na de advertentie

Verenigde Staten

Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hij van plan om samen met drie boezemvrienden via Frankrijk naar Zwitserland te ontsnappen. Op 3 januari 1942 werden zij, op vijftig kilometer van de grens, gearresteerd door het Duitse leger. Op 13 februari kregen zij bij het militair krijgsgericht te horen dat zij de doodstraf kregen voor ‘hulp aan de vijand’. Vier dagen later, vandaag 75 jaar geleden, vonden ze in Dijon de dood voor een Duits vuurpeloton.

De met potlood geschreven brief op blauw lijntjespapier is later in Nederland vele malen overgeschreven en illegaal verspreid

De met potlood geschreven brief op blauw lijntjespapier is later in Nederland vele malen overgeschreven en illegaal verspreid. Op zich was het een bekend verschijnsel dat brieven van ter dood veroordeelden werden gekopieerd, maar bij geen laatste levensteken gebeurde dat zo vaak als bij de brief van Van Leeuwen. Het Niod alleen al is in bezit van veertien kopieën.

Tekst loopt door onder afbeelding

Leendert van Leeuwen

Bron: Stichting Oud Sassenheim © RV

Eén versie van de brief wist zelfs de Verenigde Staten te bereiken. Deze verscheen in This Week Magazine van de New York Herald Tribune van 19 juli 1942 onder de kop ‘I Die at Dawn’. Deze versie van de brief werd ondertekend met de naam Kees X. Begin jaren zestig verscheen er nog een herdruk van de brief in de Engelse versie van ‘Het Beste’ van Readers Digest. De ouders van Leendert werden overigens niet via de afscheidsbrief op de hoogte gesteld van de dood van hun zoon. Op de radio maakte het Rode Kruis, verontwaardigd over de zware straf voor de vier jonge mannen, het nieuws over de fusillade bekend.

We waren met tien kinderen thuis. Mijn ouders hebben het van de kleine kinderen weggehouden

Kerst

Lies van Leeuwen, de destijds negen jaar oude zus van Leendert, kan zich van dat bericht niets meer herinneren. “We waren met tien kinderen thuis. Mijn ouders hebben het van de kleine kinderen weggehouden.”

De laatste keer dat zij haar oudste broer zag was met de viering van Kerst, waar trouwens ook de drie vrienden Jaap van Assenbergh, Guustaav Joekes en Willy Olland aan tafel zaten. Leendert was samen met hen adelborst bij de Koninklijke Marine in Den Helder. Na de eerste Japanse aanvallen op Nederlands-Indië besloten zij in het geniep om via Zwitserland naar Engeland te vluchten. Vanuit daar zouden ze deelnemen aan de strijd in de Stille Oceaan.

Een religieuze jongen

Zonder iemand iets te vertellen, verlieten zij Nederland met een gezamenlijk bedrag van 1600 gulden. In de brief vraagt hij zijn ouders daarvoor vergiffenis. “Het spijt me erg dat ik geen afscheid genomen heb, maar tenslotte zal er een weerzien zijn dat veel gelukkiger is”, schrijft hij zijn vader.

Straks om vijf uur zal het gebeuren en dat is niet erg

Even verderop krabbelt hij: “Moeder, lieve moeder, laat ik u omhelzen, vergeef mij alles wat ik gedaan mocht hebben. Huil niet mijn lieveling, maar wees moedig. Een laatste innige kus van uw zoon Leen.”

Tekst loopt door onder afbeelding

Kopie van de afscheidsbrief van Leendert van Leeuwen. Pagina 1. Een uur voordat hij oog in oog met het vuurpeloton stond, zag hij kans zijn ouders te schrijven. © RV
Kopie van de afscheidsbrief van Leendert van Leeuwen. Pagina 5. Een uur voordat hij oog in oog met het vuurpeloton stond, zag hij kans zijn ouders te schrijven. © RV

Leendert was een diep religieuze jongen die, zoals hij schreef, door te bidden tot God ‘volkomen rustig’ was geworden. “Straks om vijf uur zal het gebeuren en dat is niet erg. Het is tenslotte maar een moment en daarna zal ik bij God en bij Jezus in de hemel zijn. Nooit meer verdriet en moeite te hebben; niets meer mee te maken van al de ontzettende narigheden en het vele verdriet dezer aarde.” Hij sluit de brief af met: “Heb geen haat, ik sterf zonder haat.”

De adelborst werd op 25 mei 1949 met militaire eer herbegraven in zijn geboorteplaats Sassenheim. Zijn zus Lies kan zich deze gebeurtenis vaag herinneren. “Ik weet wel dat ik zo verschrikkelijk verdrietig was, dat mijn ouders het beter vonden als ik thuis bleef. Ik denk dat mijn ouders Leenderts dood verschrikkelijk vonden. Thuis hebben we er bijna nooit over gepraat.”

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
De met potlood geschreven brief op blauw lijntjespapier is later in Nederland vele malen overgeschreven en illegaal verspreid

We waren met tien kinderen thuis. Mijn ouders hebben het van de kleine kinderen weggehouden

Straks om vijf uur zal het gebeuren en dat is niet erg

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.