Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De kerkklok die ontkwam

home

Het is een van de meest gehate maatregelen die de bezetter tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft getroffen: het besluit uit september 1942 dat alle kerkklokken moeten worden aangemeld bij de 'Rüstungsinspektion'. Ze zullen in beslag genomen worden en daarna omgesmolten om er kanonnen en munitie van te maken.

De eerste protesten tegen de voorgenomen klokkenroof klinken al direct na de bekendmaking van de maatregel. Rijkscommissaris Seyss-Inquart reageert in oktober 1942 hoogstverbaasd op de kritiek vanuit de Nederlandse burgerij. Hij had verwacht, zo meldt hij, dat Nederlanders de klokken zelf aan de Duitse soldaat zouden aanbieden, 'opdat hij het bolsjewisme van uw grenzen zal afhouden'.

Voor de inbeslagname meldt zich het Limburgse bouwbedrijf van P.J. Meulenberg. De directeur zal er de naam 'Klokken-Peter' aan overhouden. Het is een arbeidsintensief karwei, waar de bouwer een vermogen aan verdient. Op een gegeven moment heeft Meulenberg acht ploegen tegelijk op de weg, die elk twee kerktorens per dag 'doen'. In totaal roven de handlangers van de bezetter 6700 klokken uit de Nederlandse torens.

Meestal gaat dat met touwen en takels, maar soms gooien de klokkenrovers zo'n loodzwaar exemplaar gewoon naar beneden. Dat gebeurt onder meer in Maastricht, de eigenaar van een plaatselijke fotozaak legt het met een verborgen filmcamera vast.

Er is nogal wat protest tegen de klokkenactie. Er zijn gevallen bekend waar de arbeiders flink worden uitgescholden. Soms worden ze ook tegengewerkt - bijvoorbeeld door de touwen van de klokken los te snijden. In Groningen vinden de arbeiders een spreuk bij de af te voeren gevaarten: 'Wie met Gods klokken schiet, die wint de oorlog niet'.

Ongeveer een derde van de klokken is aan omsmelting ontkomen en teruggevonden, zoals het exemplaar op de tentoonstelling in de Kunsthal, afkomstig uit de Sint Servatiuskerk in het Limburgse Nunhem.

Er is ook een flink aantal klokken op de bodem van het IJsselmeer terechtgekomen. In januari 1945 loopt een konvooi binnenschepen midden in de nacht op de zandbank De Vormt; een van de vastgelopen schepen is de Op Hoop van Zegen, die klokken vervoert van een opslagplaats in Leerdam naar de Duitse havenstad Emden.

Het weer vlottrekken van dit klokkenschip loopt uit op een totale mislukking - door ingenieuze sabotage van het Urker bedrijf dat ermee is belast, komt het schip steeds vaster te zitten. Bovendien maken de slepers de luiken onklaar, zodat bij de eerstvolgende storm de klokken uit het ruim schuiven en op de bodem van het IJsselmeer belanden.

Er zit aan het hele verhaal van de klokkenroof overigens nog wel een pijnlijk kantje. Het plan om de klokken uit de torens te halen was voor de Duitse inval al door Nederlandse autoriteiten bedacht, ten tijde van de mobilisatie. De bezetter hoefde het alleen maar uit een la te vissen.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.