Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De ING-leeuw lag jarenlang te slapen

Home

Jan Kleinnijenhuis en Erik van Zwam

© Brechtje Rood

Het Openbaar Ministerie kraakt de houding van ING. Handel prevaleerde voor de bank boven naleving van de wet.

Met een schikking van 775 miljoen euro koopt ING vervolging af in mogelijk tientallen zaken waarbij de bank strafbaar gehandeld heeft. ING deed jarenlang systematisch te weinig onderzoek naar zijn klanten, de herkomst van hun geld en hun transactiegedrag. Vier vragen en antwoorden over de hoogste schikking ooit in Nederland.

Lees verder na de advertentie

Wat heeft ING precies fout gedaan?

Het gaat er vooral om wat ING níet heeft gedaan. Banken zijn wettelijk verplicht om onderzoek te doen naar hun klanten, naar de herkomst van hun vermogen en wat zij zoal aan transacties doen. Uit een feitenrelaas dat het Openbaar Ministerie heeft gepubliceerd, blijkt dat ING dat jarenlang volstrekt onvoldoende heeft gedaan.

Die wettelijke verplichting vloeit voort uit de Wet ter voorkoming van witwassen en financiering van terrorisme (Wwft). Of het nu gaat om crimineel geld uit drugshandel, belastingfraude, kinderporno of voor financiering van terroristische aanslagen – banken hebben een zogeheten poortwachtersfunctie om die geldstromen te signaleren en bij de autoriteiten te melden. Dat gebeurde niet bij ING. De bank wist in veel gevallen niet eens wie zijn klanten waren.

Zelfs als op­spo­rings­in­stan­ties navraag deden naar klanten van de bank, zag ING geen aanleiding een eigen onderzoek in te stellen naar de klanten

Het OM noemt een voorval uit 2011, toen bleek dat de bank van een miljoen klanten die het voor 2007 had aangenomen de identiteit niet kende. Het duurde drie jaar voordat ING voor deze groep alle wettelijk voorgeschreven informatie had verzameld.

Klanten werden bijvoorbeeld behoorlijk willekeurig ingedeeld in risicoklassen, op basis waarvan zij strenger of juist minder streng gecontroleerd zouden worden. Systemen die automatisch ingesteld werden om signalen te geven voor verdachte transacties, leverden zoveel meldingen op dat ING ze niet allemaal kon controleren. In plaats van meer medewerkers aan te nemen om de transacties te onderzoeken, werd het systeem ‘afgetopt’ op maximaal drie meldingen per dag. Ter vergelijking: ING doet dagelijks vele miljoenen transacties voor zijn klanten.

Hoe lang heeft dit kunnen plaatsvinden?

Al in 2008 kreeg ING een aanwijzing van DNB om de gebrekkige controle op klanten op orde te brengen – één van de zwaarst mogelijke maatregelen van de toezichthouder. Maar dat leidde in de jaren daarna niet tot verbetering, zo stelt het OM. Soms werden er wel verbeterprogramma’s ingesteld, maar die leidden tot weinig verbetering.

Het OM oordeelt hard over de rol van het hogere management. De ‘tone at the top’, zoals het OM het omschrijft, hechtte onvoldoende belang aan het naleven van de wettelijke verplichtingen. Altijd stond de eigen winst voorop: “de commerciële doelstellingen prevaleerden boven de naleving van de Wwft”, schrijft het OM.

Systematisch is er onvoldoende geïnvesteerd in systemen die transacties controleren en in het aannemen en opleiden van medewerkers die verdachte transacties moesten controleren. Signalen van de werkvloer dat de bank hierin tekortschoot, drongen niet door tot het hogere management. Aanwijzingen, meldingen en zelfs boetes van toezichthouders DNB en ECB zorgden niet voor verbetering. Zelfs als opsporingsinstanties navraag deden naar klanten van de bank, zag ING geen aanleiding een eigen onderzoek in te stellen naar de klanten.

Hoe gaat dit bij andere banken?

Dat is lastig te zeggen. De enige partijen die enigszins zicht hebben op de interne werking van banken zijn de toezichthouders: DNB, en sinds een aantal jaar ook de Europese Centrale Bank voor grote en grensoverschrijdende banken. Uit het feitenrelaas van het OM wordt duidelijk dat zij de afgelopen tien jaar weliswaar regelmatig aan de bel trokken over de situatie bij ING, maar dat dit tot weinig verandering leidde.

In 2016 maakte DNB melding van een onderzoek naar de mate waarin banken transacties controleren. Alle onderzochte banken schoten daarin tekort, zo stelt DNB in een rapport voor de sector, dat een leidraad is voor hoe banken de wet moeten naleven. Maar het onderzoek zelf is nooit gepubliceerd.

Vorig jaar werd bekend dat de Volksbank, moederconcern van onder andere SNS en ASN, een boete van 500.000 euro had gekregen voor het niet melden van zeven verdachte transacties, terwijl dat wel verplicht was. Maar een vergelijking met ING gaat mank – daar heeft het OM geen begin van een idee hoeveel verdachte transacties gemist zijn, omdat de controle zo slecht op orde was.

Recent publiceerden Trouw en het FD nog verhalen over de zogeheten Panama Papers. Daaruit bleek dat ABN Amro witwassignalen bij de Israëlische miljardair Daniel Steinmetz negeerde, en dat ING België Russische miljonairs via een bijkantoor in Zwitserland aan brievenbusmaatschappijen in de Britse Maagdeneilanden en Panama hielp. Dat zijn slechts voorbeelden – een idee van de totale omvang is er simpelweg niet.

Wat zijn de gevolgen voor ING?

Met de betaling van 775 miljoen euro is de zaak voor de bank grotendeels afgedaan. Dat bedrag bestaat uit een boete van 675 miljoen euro, en 100 miljoen euro aan onterecht gekregen voordeel voor ING. Die 100 miljoen is een schatting van wat de bank had moeten uitgeven om een adequaat controlesysteem op te tuigen om witwassen tegen te gaan. Met de betaling ziet het OM af van verdere vervolging.

De zaak heeft niet geleid tot ontslagen bij de bank, wel zijn er volgens een woordvoerder mensen uit hun functies ontheven en zijn sommige bonussen niet uitgekeerd. Topman Ralph Hamers krijgt eveneens geen bonus dit jaar, maar liet weten ‘verantwoordelijkheid te nemen’ door aan te blijven. Dit in tegenstelling tot voormalig Rabobanktopman Piet Moerland, die in 2013 opstapte toen zijn bank voor 774 miljoen euro schikte met de Nederlandse en Amerikaanse justitie voor het manipuleren van de zogeheten Liborrente.

Onder toezicht van DNB heeft ING een nieuw plan moeten opstellen om de controle op klanten en transacties voor de toekomst wel op orde te krijgen. Het feit dat ING het OM hiervan gedurende het onderzoek op de hoogte heeft gehouden, dat de bank heeft meegewerkt en de publiekelijke erkenning van fouten waren voor het OM mede reden om te schikken, en af te zien van vervolging.

Een greep uit wat er mis ging bij ING:

Vimpelcom

De meest spraakmakende casus is de enorme omkopingsaffaire door Vimpelcom. Het Noors-Russische telecombedrijf betaalde de dochter van de toenmalige president van Oezbekistan, Gulnara Karimova, die in ruil daarvoor vergunningen regelde op de Oezbeekse telecommarkt. Vimpelcom had om belastingtechnische redenen zijn hoofdkantoor in Amsterdam. Een deel van het betaalde smeergeld, circa 55 miljoen dollar, liep via een rekening bij de Nederlandse ING. Het ging van Vimpelcom naar het bedrijf Takliant dat was gelieerd aan Karimova.

De Amerikaanse en Nederlandse justitie brachten de omkoping aan het licht. Vimpelcom kreeg een boete van 795 miljoen dollar opgelegd, waarvan de helft naar de Nederlandse schatkist ging. Na de afwikkeling van het justitiële onderzoek naar Vimpelcom verlegden de Fiod en het Openbaar Ministerie hun aandacht naar ING, die de smeergeldtransacties had genegeerd en daardoor gefaciliteerd. Pas jaren later maakte ING melding van deze ongebruikelijke transacties.

Bouwmaterialen

Een kleinere maar wel exemplarische zaak voor witwaspraktijken betrof een eenmanszaak in bouwmaterialen die in Amsterdam was gevestigd maar in Suriname opereerde. Het bedrijfje kocht nooit bouwmaterialen in Nederland. Het had wel een zakelijke rekening bij ING met daaraan gekoppeld vijftien mobiele pinautomaten. In totaal liep er 9 miljoen euro aan crimineel geld via deze rekening, die weer cash werd opgenomen. ING deed nauwelijks onderzoek naar de cliënt en de herkomst van deze bedragen.

Damesondergoed

Een handelaar in damesondergoed met een vennootschap in Amsterdam opereerde in Curaçao. Er ging maar liefst 150 miljoen euro over deze bankrekening die vervolgens doorgeboekt werd naar de Verenigde Staten, Curaçao en Panama.

ING deelde het bedrijf in bij het midden- en kleinbedrijf, waar het gezien de geldstroom niet thuishoort. Het monitoringsysteem van ING sloeg wel aan op de ongebruikelijk grote geldtransacties, maar die werden door de bank zonder nader onderzoek aan de kant geschoven.

Signalen uit een andere hoek wezen het Openbaar Ministerie op deze witwasconstructie. Met crimineel geld werden Amerikaanse dollars duur verkocht aan Venezolanen. In 2015 werden er zes verdachten gearresteerd. Daarna kwam ING in beeld.

Groente en fruit

Een zogenaamde handelaar in groente en fruit werkte met twee vennootschappen en stortte in totaal 131 keer geld op rekeningen van deze bedrijven. ING merkte slechts een van die stortingen aan als ongebruikelijk. De totale waarde van alle stortingen was 500.000 euro.

Bij ING hadden de alarmbellen meteen af moeten gaan toen de man de rekeningen opende, omdat hij bij de bank al als failliet geregistreerd stond.

Lees ook: Criminelen konden ongestoord bankieren bij ING

De leiding van de grootste bank van Nederland heeft jarenlang signalen van witwassen genegeerd. ING heeft een schikking van 775 miljoen euro getroffen met het Openbaar Ministerie, waarmee het verdere vervolging afkoopt.

Deel dit artikel

Zelfs als op­spo­rings­in­stan­ties navraag deden naar klanten van de bank, zag ING geen aanleiding een eigen onderzoek in te stellen naar de klanten