Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De idealen van Pol Pot

Home

SOFIE MESSEMAN

Na zijn bejubelde non-fictieboek over Cambodja vat Peter Fröberg Idling zijn kennis van het land nu in een poëtische en compacte roman

Het is 1955. Cambodja is pas twee jaar onafhankelijk van Frankrijk en moet volgens de Akkoorden van Genève vrije parlementsverkiezingen organiseren. Maar de kloof tussen de verboden communistische Rode Khmer en de conservatieve partij van de regerende prins Norodom Sihanouk is zo groot dat de hele verkiezing uitmondt in een enorme schijnvertoning.

Peter Fröberg Idling laat in zijn roman 'De fatale driehoek' de broeierige weken net voor de verkiezingen de revue passeren. Zijn boek begint op 22 augustus 1955 en eindigt op 21 september 1955.

Achtereenvolgens geeft hij drie personen het woord: de communistische revolutionair Sar, de conservatieve politicus Sary en de traditionele prinses Somaly, op wie beide mannen verliefd zijn. Alledrie dromen ze van een nieuw Cambodja nu de Fransen het land hebben verlaten.

"Vooralsnog is er niets beslist en er liggen nog altijd verschillende toekomsten voor je open", zegt het personage Sar bezwerend tegen zichzelf. Het is vreemd te ontdekken dat 'Sar' de geheime revolutionaire naam is van Pol Pot, die twintig jaar later verantwoordelijk zou worden voor het uitmoorden van 1,7 miljoen Cambodjanen. Het terug-in-de-tijd-perspectief geeft deze roman dan ook een wrange ondertoon: we weten waartoe dit alles heeft geleid. Misschien wilde de schrijver een 'wat als'-scenario verkennen: wat als de verkiezingen in 1955 anders waren verlopen? Misschien wilde hij laten zien hoezeer de kiem van de genocide al besloten lag in de tegenstellingen van de jaren vijftig.

Het is zeker gewaagd om Pol Pot als personage op te voeren, maar Fröberg Idling is zoiets wel toevertrouwd. Hij werkte jarenlang als correspondent in Cambodja en schreef het bejubelde non-fictieboek 'De glimlach van Pol Pot'. Zelf noemt hij zijn roman nadrukkelijk 'een fantasie'.

In het eerste deel krijgt Sar het woord, in een merkwaardige, gebiedende jij-vorm, alsof het personage zichzelf bevelen geeft in de revolutionaire strijd: "Loop naar het huis. Loop naar het huis met de steile trap, ook al kan het een val zijn. Het kan altijd een val zijn." De roman baadt in een sfeer van angst. Overal krioelt het van de geheimagenten die klaarstaan om de politieke tegenstanders van de prins uit te schakelen. Zelfs de fietskoeriers dragen bij tot de geheimzinnige, angstige sfeer. Niemand slaat immers acht op deze 'mensen uit het volk', maar de suggestie wordt gewekt dat ze de protagonisten scherp in de gaten houden.

In het tweede deel, over Sary, verschuift het verhaal naar het centrum van de macht. Sary is minister in de regering van Sihanouk. Hij is een cynische politicus uit een oppermachtige familie. Tijdens zijn Parijse jaren omarmde hij gretig verlichte principes als vrije verkiezingen en democratie.

Maar nu, net voor de eerste vrije verkiezingen, is hij bereid afstand te doen van die erfenis. Zijn rationalisaties zijn legio. Aanvankelijk noemt hij zijn verkiezingsmanipulatie 'een uitzondering', naderhand bedenkt hij: "Misschien is dat stomweg de meest geraffineerde onderdrukking van de kolonisator? Dat ze hun eigen waarden in hem hebben geïmplementeerd en hem daarmee van zijn ware identiteit hebben beroofd?" Uiteindelijk stelt hij gewoon een lijst op van mensen die moeten verdwijnen en laat democraat Vannsak gevangenzetten.

In het derde deel, over prinses Somaly, is alles weer bij het oude. Sihanouk heeft de verkiezingen gemanipuleerd en dus 'gewonnen', de hoop op vernieuwing is weg. Zelfs de westers ingestelde Somaly beseft dat ze zich maar beter snel kan conformeren aan de eisen van haar adellijke klasse.

Peter Fröberg Idling slaagt er wonderwel in de Franse dekolonisatie in de jaren vijftig in herinnering te brengen, niet enkel in Indochina, maar ook in Marokko, Tunesië en Algerije. Hij toont ook hoezeer 'moederland' Frankrijk een rol blijft spelen in de hoofden van zijn protagonisten.

Zowel Sar als Sary hebben geweldige herinneringen aan hun tijd in Parijs en in het pas bevrijde Cambodja gaat het 'Franse' leven gewoon door, met cocktailparty's, dansavonden en aperitieven. Het centrum van Phnom Penh doet zelfs fysiek nog erg Frans aan, met zijn 'postkantoor, Banque de l'Indochine, H¿tel Manolis, politiebureau, Café de la Poste en Restaurant La Taverne'.

Fröbergs grote verdienste is dat hij een historisch moment laat herleven dat zindert van grootse toekomstvisioenen. Hij slaagt er zowaar in om politiek en ideologie te promoveren tot de ware spanningselementen in zijn roman. Zijn sfeertekening is mysterieus en angstwekkend, zijn proza poëtisch en compact. Daarmee sluit hij aan bij de beste traditie van (neo)koloniale romans, waarin Marguerite Duras en Graham Greene hem zijn voorgegaan: "Wederom een avond en de regens komen al vroeger en vroeger. Je zit op een blauwe veranda, een petroleumlamp op de tafel die jouw stoel van de stoel van je broer scheidt. De verwaarloosde tuin vlak voor jullie is in de slagregens en duisternis verdwenen. Jullie zijn de enigen hier, met jullie sigaretten en de kleine lantaarn."

Peter Fröberg Idling: De fatale driehoek. Uit het Zweeds vertaald door Wendy Prins. Nieuw Amsterdam, Amsterdam; 320 blz. euro 21,95

1947: de koning van Cambodja, inspecteert de troepen. Op de achtergrond wappert de Franse vlag, maar dat zou maar tot 1953 duren. Weer twee jaar later moest de conservatieve partij van de koning het in verkiezingen opnemen tegen de Rode Khmer van Pol Pot.

Peter Fröberg Idling (1972) raakte gefascineerd door Cambodja door zijn werk als advocaat voor een Cambodjaanse hulporganisatie. Zijn befaamde non-fictieboek 'De glimlach van Pol Pot' heeft een bijzondere vraag als vertrekpunt: waarom heeft de Zweedse delegatie onder leiding van schrijver Jan Myrdal, die in augustus 1978 als eerste toegang kreeg tot het gesloten land 'Democtatisch Kampuchea', niet gezien wat er aan de gang was? De delegatie keerde immers terug met niets dan lovende berichten over het land waar al sinds 1975 een massale genocide bezig was. Fröberg Idling verkent de motieven van deze delegatie uit de jaren zeventig, die vooral in de Amerikanen de grote vijand zag, en niet bereid was het kwaad te zien dat ook linkse regimes aanrichtten. Tijdens zijn reis door Cambodja voert de schrijver gesprekken met mensen die het allemaal hebben meegemaakt. Ook noteert hij zijn persoonlijke indrukken. Tot slot biedt zijn boek een schat aan informatie over het Amerikaanse optreden in Zuid-Oost-Azië, de opkomst van de Rode Khmer, de ideologie van de revolutie, het leven van Pol Pot en de wreedheid van het regime dat aan 1,7 miljoen Cambodjanen het leven kostte. Het boek werd wereldwijd een groot succes. Alleen al in Zweden werden er 30.000 exemplaren van verkocht.

Fröberg Idling werkt momenteel als freelance journalist en criticus voor bladen als Dagens Nyheter en Upsala Nya Tidning.

Deel dit artikel