Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De harde aanpak van UWV werkt juist averechts

Home

Johan van Heerde

Informatieschermen voor werkzoekenden bij het UWV in Den Haag. © ANP XTRA

Uitkeringsgerechtigden die fraude plegen, of gewoon een fout maakten, worden hard aangepakt door het UWV of de sociale dienst. Maar dat werkt juist averechts.

De nadruk bij de aanpak van uitkeringsfraude ligt te veel op straffen. Maar deze harde manier van handhaving leidt mogelijk juist tot meer in plaats van tot minder fraude. Door welwillende uitkeringsgerechtigden consequent te benaderen in de rol van politieagent, kan dat er toe leiden dat zij op termijn regels niet beter maar juist slechter gaan naleven.

Lees verder na de advertentie

Hoogleraar rechtssociologie Marc Hertogh trekt die conclusie in zijn onderzoek naar handhaving van de socialezekerheidswetgeving. Samen met wetenschappers van de Rijksuniversiteit Groningen schreef Hertogh het boek 'Slimme Handhaving', waarvan hij gisteren het eerste exemplaar overhandigde aan de Nationale Ombudsman, Reinier van Zutphen.

Iedere brief die ik krijg begint met een dreigement

Onder druk

Voor het onderzoek werden onder meer 1300 mensen met een WW- of bijstandsuitkering een enquête voorgelegd. Hertogh citeert hieruit: 'ze (handhavers) zetten je onder druk en dreigen met sancties in plaats van dat ze je helpen aan een baan', aldus een van de ondervraagden. Een ander: 'Iedere brief die ik krijg begint met een dreigement.'

Het zijn voorbeelden van hoe het niet moet, zegt Hertogh. "Alleen maar thee drinken met mensen werkt ook niet maar als iemand na vier gesprekken merkt dat de uitkeringsgerechtigde zijn best doet, dan hoef je het gesprek niet meer te beginnen met eventuele sancties." Toch gebeurt dat, blijkt uit het onderzoek. Hoewel de meerderheid van de uitkeringsgerechtigden zich keurig aan de regels houdt zegt tweederde van de ondervraagden dat een bemiddelaar van het UWV of de sociale dienst zich opstelt als een politieagent.

Volgens Hertogh is er sprake van een 'mismatch' in de handhaving. De hoogleraar pleit, zoals de titel van zijn boek al verraadt, voor slimme handhaving. Een uitkeringsgerechtigde niet benaderen vanuit enkel wet- en regelgeving (domme handhaving), maar vanuit de mens.

Profiel

"Stel een profiel van iemand op en stem de handhaving daar op af", zegt Hertogh. Daarmee voorkom je volgens de rechtssocioloog juist fraude. "Als mensen consequent als fraudeur worden behandeld dan gaan ze zich vanzelf zo gedragen."

Maar de vraag is of het maatwerk waar Hertogh eigenlijk voor pleit, wel past bij de huidige wetgeving. Patricia Ladan is districtsmanager bij het UWV in Den Haag en Leiden en zij kreeg gisteren ook het boek overhandigd. Volgens Ladan is er een grens. "We zoeken de ruimte van de wet nu al op maar moeten ons ook houden aan diezelfde wet. Er moet wel sprake blijven van een gelijke behandeling van iedere uitkeringsgerechtigde."

Als mensen consequent als fraudeur worden behandeld dan gaan ze zich vanzelf zo gedragen

Hoogleraar rechtssociologie Marc Hertogh

Geschrokken van de uitkomsten in het onderzoek is Ladan niet. "Na dit boek kan ik moeilijk roepen dat alles goed gaat", zegt de UWV-manager met een knipoog. En serieus: "Het is mooi om te zien dat in een aantal gevallen ons vertrouwen in de klant - zoals wij die noemen - naar voren komt. Dat er bij een foutje van iemand ook de gelegenheid is om eerst te corrigeren. Lukt dat? Ja. Maar er is nog ruimte voor groei."

Fraudewet

Sinds 2013 geldt in Nederland de verscherpte Fraudewet. Volgens de onderzoekers is er na de komst van deze wet veel meer nadruk is gelegd op het bestrijden van uitkeringsfraude. Uit interviews en observaties bij het UWV en de sociale dienst blijkt tevens dat de nadruk op sanctionering is toegenomen.

Nationale Ombudsman Reinier van Zutphen, die klachten van burgers behandelt, constateert dat er in dat verscherpte toezicht en het overleg hierover één grote afwezige is: de burger. "We moeten juist kijken hoe mensen mee kunnen doen in de samenleving, dit onderzoek helpt daar gelukkig bij. Een rechter, nota bene met het wetboek in de hand, voert iedere dag maatwerk uit. Waarom doen we dat bij deze groep dan niet? Zet nou eens die regels opzij en vraag hoe het met iemand gaat."

Lees ook:

UWV onthield werkzoekenden begeleiding, om effect te testen

Het UWV geeft de ene uitkeringsgerechtigde veel hulp bij het vinden van werk, de ander bewust niet. En bestudeert het effect.

Het UWV bepaalt wat voor werk iemand nog kan verzetten, maar de criteria zijn vaag

Jonggehandicapten kunnen zich lastig verweren als tijdens de herkeuring is besloten dat hun uitkering wordt verlaagd. De criteria waarop de beslissing is gemaakt, zijn niet goed controleerbaar.

Deel dit artikel

Iedere brief die ik krijg begint met een dreigement

Als mensen consequent als fraudeur worden behandeld dan gaan ze zich vanzelf zo gedragen

Hoogleraar rechtssociologie Marc Hertogh