Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De grootste rectificatie uit de Nederlandse mediageschiedenis

Home

RUUD VERDONCK

De Volkskrant kroop gisteren door meer dan een kniehoogte stof om de lezers uit te leggen hoe het gekomen was dat ze er twee maanden geleden, op zaterdag 28 september, een van begin tot einde verzonnen verhaal hadden kunnen publiceren. Nadat afgelopen zaterdag al een grote rectificatie op de voorpagina had gestaan, ruimde de krant gisteren bijna een hele pagina uit om de lezers te vertellen hoe zoveel onwaarheid in de krant had kunnen komen.

Het verhaal van de freelance-journalist Jan Haerynck handelde over de mysterieuze, bizarre en angstaanjagende ontvoering van een tienjarig Duits meisje tijdens een bezoek met haar ouders aan Euro Disney bij Parijs. Het kind was een dag later teruggevonden in de lift van een hotel. Ze was nog verdoofd of dronken, haar gezicht was bruin geverfd, haar prachtige haren waren merendeels afgeknipt en wat daarvan over was was zwart geverfd. Wat er met haar gebeurd was kon niet achterhaald worden. Een ongelooflijk verhaal, maar het barstte van de details en namen. En angstaanjagend was het ook, want in België was de affaire-Dutroux juist begonnen.

Op instigatie van Euro Disney, dat een klacht wilde indienen bij de Raad voor de Journalistiek, onderzocht de Volkskrant zelf verhaal. Daarbij bleek gaandeweg dat geen van de in het verhaal met naam en toenaam opgevoerde personen te vinden was. Daarop besloot de krant tot openlijke excuses en uitgebreide uitleg. Niet alleen uiteraard om haar geloofwaardigheid te onderstrepen, ook om iets sterker te staan mocht er van de kant van Euro Disney nog een schadevergoeding worden geëist.

Er bestaan in de persgeschiedenis wel meer gevallen van fors uitgevallen rectificaties, maar zo uitgebreid en zo volmondig als de Volkskrant het deed was zeer uitzonderlijk. “We hebben een onwaar verhaal gepubliceerd. Het mag niet nog eens gebeuren. De hoofdredactie gaat overleg plegen met eindredacties. Dit type spectaculaire en opzienbarende verhalen moet achter het bureau gecheckt worden. We kunnen niet meer afgaan op mooie blauwe ogen.” Hoofdredacteur Pieter Broertjes gaat met collega-hoofdredacteuren overleggen of er niet een onderling waarschuwingssysteem moet komen tegen dit soort situaties. “De redactie loopt nu in het boetekleed. Het past ons, maar het zit niet lekker.”

Verzonnen, althans waarschijnlijk verzonnen berichten komen met een zekere regelmaat in de krant. Het gaat dan om zogenoemde broodje aap-verhalen, 'sagen en geruchten uit het moderne leven', zoals Peter Burger ze noemt. Burger schreef erover in 'De wraak van de kangoeroe' en 'De gebraden baby'. De angsten van de mensen worden in de vorm van een geloofwaardig verhaal gegoten, doorverteld en uiteindelijk dikwijls ook nog gepubliceerd. Niet zelden zijn ze voorzien van een aantal details, die het verhaal sterker maken. Er wordt een plaats genoemd, zo klein en ver weg dat alleen mensen met een gedetailleerde kaart hem zullen kunnen vinden. Als ze de moeite namen, want waarom nog zoeken, als ook de naam van het slachtoffer vermeld wordt. Dan moet het kloppen. Er is doorgaans geen beginnen aan om alles te controleren en trouwens, wie zei ook weer ooit: een mooi verhaal moet je niet kapot checken?

Nederland heeft op het gebied van hele of half verzonnen verhalen een aantal affaires gekend, die lang blijven kleven. De spectaculairste blijft de hoofdenaffaire van toen nog KRO's Willebrord Frequin. Volgens de Amsterdamse politie bestond in '89 een handel in hoofden van overledenen die werden gebruikt voor bizarre seks. Uiteindelijk bleek het te gaan om een dubieuze tip van dezelfde man die de KRO enkele weken eerder al een zogenaamde primeur over een XTC-laboratorium had geleverd, waarover de KRO vervolgens een reportage maakte met, naar later bleek, figuranten, nep-pillen en knullige decorstukken. Ook in het hoofden-geval bleek de onthulling in scène gezet.

Beroemd werd ook toenmalig Tros-verslaggever Ard Horvers, die voor de tv een gesprek voerde met een onherkenbaar gemaakte Ira-terrorist. Maar onder het laken zat gewoon een man die een grap wilde uithalen.

Dat zijn grote, recente gevallen. De kleinere, zoals enkele jaren geleden de liftende engel in Trouw, horen meer bij het broodje aap-circuit, waarin ook minstens eens per jaar het verhaal opduikt (Zuid-Amerika, Oost-Europa) over de ontvoerde toerist bij wie later een nier bleek te zijn weggehaald. Jan Haerynck, zo blijkt uit het verhaal in De Volkskrant, was niet uit op zo een soort verhaal, maar op een fantastische scoop, die hem twee maanden na dato misschien nòg een primeur heeft opgeleverd: die van de grootste rectificatie en boetedoening uit de Nederlandse mediageschiedenis.

Deel dit artikel