Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De Grebbelinie is geen plaats voor een klompendans. Wel voor een wandeling.

Home

Haro Hielkema

Als kind was er geen mooier speelterrein dan de wallen van ons vestingstadje. Struinen over afgeschreven kazematten, verstoppen in duistere bunkers, oorlogje spelen op plaatsen waar 'eeuwen geleden' écht was gevochten. Je deed het zonder scrupules; het was toch jouw wereld?

Lopend over de dijk van de Grebbelinie ter hoogte van Scherpenzeelvoelt dat ineens heel anders. Op en rond de dijk ligt van alles en nog wat: veldlegerkazemat, gietstalen en flankerende betonkazematten, bunkertjes, stekelvarkens, resten van loopgraven. Daar kun je overheen lopen of inkruipen, maar toch doe je het niet. Niet omdat het heilige grond is, maar wel omdat je net hebt gelezen hoe dat Nederlandse soldaten hier in mei 1940 onder vuur hebben gelegen.

Hun eerste actie was eenvoudig en succesvol. Vanuit de watertoren van Woudenberg konden ze zien hoe zich na het openzetten van de damsluis een behoorlijk waterplas had gevormd die de Duitsers moest beletten om op te trekken. De Pothbrug was nog de enige verbinding met het westen en die ging dan ook op 12 mei de lucht in, voordat de Duitsers arriveerden.

Een dag later was het zover: het dorp Scherpenzeel was een peulenschilletje voor de bezetters, de voorposten die daar lagen boden wel heftige tegenstand maar waren machteloos tegenover het Duitse geschut. Al heel snel rukten de nazi's op tot de frontlijn en namen zij de loopgraven in de Grebbelinie onder vuur. De Nederlandse militairen zaten verschanst onder een dak van kippengaas, wat hen niet alleen camoufleerde maar ook bescherming bood tegen granaatscherven. Urenlang bleven zij onder aanhoudend schieten op hun post. De communicatie was prima, ook al waren telefoonkabels gebroken. De verdediging was succesvol, de Grebbelinie hield stand. Onbegrijpelijk moet het dan ook voor de soldaten geweest zijn dat ze 's avonds om half acht opdracht kregen zich terug te trekken: de Grebbeberg was gevallen.

Van zo'n verhaal word je even stil bij de kazematten in de buurt van de Lambalgerbrug en de Broekerbrug. De Liniedijk is hier prachtig, de stilte wordt alleen overheerst door het zingen van de vogels, op het landgoed Lambalgen achter de dijk lijkt elk geluid gedempt te worden door een dek van bladeren en een woud van bomen. Je kruipt niet meer in een kazemat, je staat niet te dansen op een dom stuk beton. Winterkoninkjes fladderen rond waar schutters in mei 1940 achter een schietgat lagen, bevreesd voor een voltreffer.

Wandelen over het Oudenhorsterpad (6 km) en het Broekerpad (5 km) is nu een uiterst onschuldige bezigheid, maar staat in schril contrast tot de situatie aan het begin van de oorlog. Nu is het buitengebied van Scherpenzeel en Woudenberg een entourage van rust, kleinschaligheid en een combinatie van cultuur en natuur. De beide routes zijn een visitekaartje voor de Gelderse Vallei, al zou het gebied misschien Utrechtse Vallei moeten heten - met het oog op allerlei plannen tot (provinciale) grenswijzigingen.

Dat is trouwens een thema waar je in dit gebied een boekenkast over vol kunt schrijven. De bisschop van Utrecht en de hertog van Gelre ruzieden er al over. Scherpenzeel, van oorsprong Utrechts gebied, is 'verloren' gegaan aan Gelre - al gebruiken sommigen daar misschien een ander woord voor. In de 14de eeuw was Scherpenzeel vooral een versterkte burcht waarmee Gelre zijn eeuwige rivaliteit met 't Sticht kracht bijzette. Rondom dat bolwerk ontstond een dorp, maar Huize Scherpenzeel is nog steeds beeldbepalend. Voor uitbreiding van de buitenplaats met een park werd de doorgaande weg gewoon omgelegd.

Het Broekerpad dat vlakbij dit buiten begint, is een van de acht klompenpaden die onlangs in de Gelderse Vallei zijn uitgezet door Landschapsbeheer Utrecht (voor wandelaars tellen grenzen minder zwaar). De rondwandelingen voeren door het boerenland, langs agrarische bedrijven en over historische paden. Bij de voorbereidingen waren grondeigenaren, wandelliefhebbende vrijwilligers en een enthousiaste wethouder betrokken. Er werd een 18de-eeuws dijkje opgeknapt, de grondeigenaren krijgen een vergoeding voor het openstellen van hun land en het hele dorp werd bij de opening uitgenodigd.

De klompenpaden zijn wat aan de korte kant, maar kunnen met behulp van overstappunten goed tot langere tracés aan elkaar geknoopt worden. En zo klepper je uren door de vallei langs imposante boerenhoeven met een enorme staat van dienst. Soms hadden ze voorgangers in de vorm van versterkte hofsteden met een gracht er omheen, een buitenplaats waar lui uit Utrecht op verhaal kwamen. Bij Groot Oudenhorst, ooit kasteelachtig, hebben ze die gracht weer 'opgegraven' en deels hersteld. Bij De Steeg, dat nu ook als gastenverblijf dienst doet, is het oude bakhuis bewaard - een verschijnsel dat zijn bestaan dankt aan keizer Karel V. Omdat in de 16de eeuw boerderijen met hun rieten daken bij het bakken van brood veelvuldig in de brand vlogen, gelastte de vorst dat er op de erven aparte stenen huisjes met een bakoven gebouwd werden. Dit is er een.

Ooit waren Liniedijk, Valleikanaal en spoordijk tussen Amersfoort en Kesteren hardvochtige ingrepen in het landschap. Nu liggen ze er slaperig bij en zullen niet meer ontwaken. Ze dienen alleen de wandelaar tot oase en de natuur tot een ecologische verbindinggszone.

Het einde van de tocht ligt weer in de drukte van Scherpenzeel. Toch nog een keertje door het park van Huize Scherpenzeel, langs de ontzielde ijskelder waar blokken ijs bewaard werden om drank en voedsel van de bewoners mee te koelen - of kompressen van de dokter. Een laatste blik op de Lunterensche Beek, waar vroeger een zwembad was. Een badmeester hield hier toezicht, vertelt het routegidsje. Alleen kon hij zelf niet zwemmen.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel