Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De dapperste, innigste liefde

Home

JANITA MONNA

Een verrukkelijk boek over Leo en Tineke Vroman

'Hoe mooi alles' is een verrukkelijk boek. Voor iedereen. Ook voor degenen die nog nooit een gedicht van Leo Vroman lazen of zelfs helemaal niet zo van poëzie houden. Het vertelt het verhaal van een liefde. Van de bijzondere liefde tussen bioloog, dichter, tekenaar Leo Vroman en Tineke Vroman-Sanders. Ooit werden ze verliefd, de creatieve, geestige Joodse Leo en de stille Indische Tineke, die eigenlijk liever van 'wederzijdse innigheid en grote genegenheid' spreekt. Ze bleven het en zijn het waarschijnlijk nog, over de dood van Leo heen - hij overleed kort geleden, 98 jaar.

Het plan om de geschiedenis van die liefde, waarvan zoveel van Vromans gedichten getuigen, op te tekenen ontstond toen Mirjam van Hengel, destijds Vromans redacteur, in 2011 bij het echtpaar op bezoek ging, in hun woonplaats in Texas. Ze sprak het paar uitgebreid, en hoe innig ze ook toen nog waren illustreert Van Hengel als ze vertelt hoe ze met Tineke de stad in loopt. Halverwege een verkeersbrug zegt Tineke: "Nu even zwaaien naar Leo." Die wuift naar hen, vanaf het balkon.

Behalve die gesprekken, gedichten en ander gepubliceerd werk, waren er dagboeken en veel, heel veel brieven. Van Hengel mocht, na enig aandringen, ook de intiemste liefdesbrieven inzien. "Weet je hoeveel brieven ze heeft van ons, die stakker? Wel bijna duizend!" aldus Leo. Die waren uit voorzorg in bewaring gegeven bij het Letterkundig Museum - stel dat een van de kinderen ze zou vinden.

Het verhaal is in grote lijnen bekend, Van Hengel kleurt het liefdevol in, schakelend van heden naar verleden, en ruim, maar niet te ruim citerend uit het dankbare materiaal. Leo en Tineke ontmoetten elkaar tijdens hun studententijd in Utrecht, vlak voor de oorlog. Hij wist meteen: zij is mijn vrouw. Tineke, aarzelender aanvankelijk, vond hem een 'lief oud mannetje'. Nog voor de liefde goed en wel tot bloei kon komen, kwam de oorlog er tussen. De Joodse Leo vluchtte naar Engeland en door naar Nederlands-Indië. Tineke bleef in Utrecht. Het contact werd 'karig', ze schreven elkaar in dagboekbrieven. Drie jaar zou Leo doorbrengen in kampen in Indië en Japan. Verlangen naar Tineke 'dat kleine zware toestelletje met bril en piepstemmetje' hield hem op de been. Plus zijn vermogen vooral de lichte en goede kant van dingen te zien. Op sterven na dood noteert hij: "Het is erg vermoeiend om met de dood te worstelen, weet je. Vooral als hij boven ligt."

Pas in september 1945 hoort Tineke dat haar 'Leeuwis' nog leeft, maar het weerzien laat nog twee jaar op zich wachten. Want op weg naar Nederland, besluit Leo in Amerika te blijven. Het zijn de jaren van "geestigste, stoerste, dapperste, vleselijkste, innigste en opwindendste liefdesbrieven". Leo zag Tineke op 9 september 1947 aankomen in New York. Ze trouwden de dag erna. De rest is geschiedenis.

Mirjam van Hengel: Hoe mooi alles.

Liefde in oorlogstijd. Querido, Amsterdam; 302 blz. euro19,99

Deel dit artikel