Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De Dame, altijd op zoek naar verzoening

Home

ATE HOEKSTRA

reportage | Ze ging ooit terug naar Burma om haar moeder te verzorgen, maar het liep uit op een lange strijd met de regering en vele jaren huisarrest. Nu reist Nobelprijswinnares Aung San Suu Kyi door het land om stemmen te winnen voor haar democratische partij, bij de verkiezingen van zondag.

Een jonge, kleine vrouw klimt op het zadel van een geparkeerde scooter. Ze wil over de menigte heen kijken. Alleen zo kan ze Aung San Suu Kyi zien, die even verderop het publiek toespreekt. Haar kalme, heldere stem hoorde ze al. Maar nu ziet ze haar ook, de vrouw die miljoenen Burmezen als hun leider beschouwen en die vandaag Kawmhu bezoekt, een district ten zuiden van Rangoon. "We zijn niet op zoek naar wraak. We willen verzoening in het land", klinkt het uit de mond van de 70-jarige oppositieleidster. Een luid applaus stijgt op.

Burma gaat zondag 8 november naar de stembus voor wat de meest vrije verkiezingen sinds 1990 lijken te worden. Hoewel de grondwet het presidentschap voor haar uitsluit - omdat ze getrouwd is met een buitenlander en buitenlandse kinderen heeft - reist Aung San Suu Kyi door het land om stemmen te winnen voor haar partij, de National League of Democracy (NLD). Zo ging ze afgelopen maand naar Kachinstaat in het uiterste noorden, waar rebellen nog vechten tegen het Burmese leger. Een paar weken later stond ze in de modder van het door etnisch geweld verscheurde Rakhine.

In Kawmhu is Suu Kyi zelf kandidaat-parlementslid, in het district waar ze ook in 2012 daarvoor werd gekozen. Als de eerste toespraak van de dag erop zit, komt de verkiezingskaravaan in beweging. Een stoet grijze auto's verplaatst zich door een landschap van rijstvelden, plantages en bossen, gevolgd door pick-uptrucks vol joelende supporters en scooters met luid claxonnerende jongeren. Langs de kant van de weg staan mensen te zwaaien met rode vlaggen, de kleur van de NLD. Boeren hebben even het werk neergelegd, stokoude dametjes zijn uit hun luie stoel getild om de hoop van Burma met eigen ogen te aanschouwen.

"Ze is goed voor ons en ik denk dat ze ons begrijpt. Wij beschouwen haar al jarenlang als onze leider", zegt Daw Tin Tin Win, een marktverkoopster die de verkiezingscampagne gadeslaat. Tin Wins hoop is groot dat De Dame, zoals de Burmezen Suu Kyi vaak noemen, de koers naar een eerlijker en welvarender land zal inzetten. "Ik denk dat er veel zal veranderen als zij aan de macht is. Iedereen die ik ken stemt op haar."

Aung San Suu Kyi - getrouwd, moeder van twee kinderen - woonde in Oxford, Engeland, toen een telefoontje in maart 1988 haar leven voorgoed veranderde: haar in de toenmalige hoofdstad Rangoon wonende moeder had een beroerte gehad. Suu Kyi vertrok al snel om voor haar te zorgen, maar had geen intentie in Burma te blijven.

Lees verder na de advertentie

Bloedbad

Een bruut militair regime isoleerde het land van de rest van de wereld. Er was armoede en repressie, in de grensgebieden woedde een burgeroorlog. Voor een academicus als Suu Kyi was er geen toekomst.

Dat veranderde toen een studentenprotest op 8 augustus 1988 uitmondde in een gruwelijk bloedbad. Als dochter van Aung San, de generaal die Burma naar onafhankelijkheid had geleid, besefte Suu Kyi dat ze onmogelijk aan de zijlijn kon blijven staan. Op 26 augustus sprak ze bij de iconische Shwedagon-pagode in Rangoon een half miljoen mensen toe. Ze riep op tot democratie. "Het is de enige ideologie die verenigbaar is met vrijheid, een ideologie die vrede versterkt", zei ze die dag.

Suu Kyi's plotselinge populariteit zette de al sinds 1962 regerende junta onder zware druk. De generaals beloofden hervormingen en verkiezingen. De NLD werd opgericht, met Suu Kyi als leider van de partij. Maar nog voor 1990 verviel de junta in het oude patroon; demonstranten werden vermoord, NLD-leden verdwenen achter de tralies, De Dame kreeg huisarrest.

In Kawmhu hangen overal foto's van de oppositieleidster, soms vergezeld van een afbeelding van haar in 1947 vermoorde vader. Schoolkinderen juichen als haar auto passeert en vanuit manshoge speakers klinkt het campagnelied van de NLD.

Op een voetbalveld verzamelen de eerste aanhangers zich. Over enkele uren zal Suu Kyi er een toespraak houden. Win Khin loopt er te zweten in zijn lichtbruine vest. "Zij is onze beste hoop op verandering", zegt de zakenman die anderhalf uur heeft moeten rijden om haar vandaag te zien. "Ik heb genoeg van de huidige president en van het leger. Zoals het nu met het land gaat, kan het niet doorgaan."

In 1990 was alles anders. De NLD boekte bij de verkiezingen een monsterzege. Het haalde niets uit. Met Suu Kyi onder huisarrest en andere NLD-leiders achter de tralies weigerde de junta de resultaten te erkennen en de macht op te geven.

Suu Kyi's vreedzame strijd bleef niet onopgemerkt. Geïnspireerd door Martin Luther King jr., Mahatma Gandhi en haar eigen vader groeide ze uit tot een internationaal icoon van geweldloosheid. Ze kreeg onder meer de Sacharovprijs en de Nobelprijs voor de Vrede toegekend. Het zou nog twee decennia duren voor ze die in ontvangst kon nemen.

U Ba Myo Thein is één van de Burmezen die het vertrouwen in Aung San Suu Kyi nooit heeft verloren. Hij zag haar voor het eerst in 1988, tijdens haar grote toespraak bij de Shwedagon-pagode. "Iedereen geloofde vanaf dat moment dat zij verandering naar Burma kon brengen, dat we onder haar allemaal gelijk zouden zijn en dat we herenigd zouden worden", vertelt hij in Rangoon.

Tegen het einde van de jaren '80 raakte Myo Thein betrokken bij Burma's strijd tegen de militaire junta. In het diepste geheim onderhield hij als ambtenaar bij een overheidsorganisatie voor landbouw contact met een rebellenleger in Shanstaat, in het oosten van Burma. In 1990 kreeg hij negentien jaar cel voor zijn activisme. Nu is hij namens de NLD kandidaat voor het Hogerhuis. De Dame geeft hem de inspiratie om moed te houden. "Ze heeft ontzettend veel voor haar land opgeofferd. Dat is waarom we nog steeds in haar geloven."

Suu Kyi's eerste periode van huisarrest eindigde in 1995. In datzelfde jaar zag ze haar echtgenoot Michael Aris voor het laatst. Aris, een historicus aan de Oxford University, overleed in 1999 aan kanker. De Burmese overheid weigerde hem toestemming te geven zijn vrouw nog één keer te bezoeken. Wetende dat de junta haar niet meer het land in zal laten, achtte Suu Kyi het onmogelijk naar Engeland te gaan om afscheid te nemen van haar man.

Fluisteren

In Rangoon zit Ko Myo Thant in een met papieren en ordners bezaaid kantoor. Hij steekt een sigaret op. De rook wordt weggeblazen door een rustig draaiende ventilator. "Het land gaat langzaam vooruit", vertelt Myo Thant, die zich inzet voor slachtoffers van landconflicten. "Vroeger moesten we in Burma met elkaar fluisteren als we iets gevoeligs wilden zeggen. Nu zie je dat mensen lef tonen en vaker durven te demonstreren."

Net als Suu Kyi zet Myo Thant zich al 27 jaar in voor democratie. Sinds 1989 zat hij twee keer een celstraf van vijf jaar uit vanwege zijn activisme. Burma's hervormingen van de afgelopen vijf jaar hebben zaken verbeterd, vertelt hij, maar grote politieke verschuivingen zullen veel tijd kosten. "Deze overheid zal haar macht niet zomaar opgeven", voorspelt hij. "Het is een overheid met twee gezichten. Een glimlach voor de buitenwereld, een geweer gericht op de Burmezen."

Aung San Suu Kyi zou tussen 1989 en 2010 vijftien jaar onder huisarrest doorbrengen. Dat ze tijdens die lange jaren niet terugkeerde naar haar comfortabele leven in Oxford - iets waar de junta ongetwijfeld toestemming voor had gegeven - heeft haar in Burma een bijna onverwoestbare status opgeleverd.

Haar vrijlating vijf jaar geleden betekende het begin van politieke hervormingen. In april 2012 won de NLD veertig parlementszetels bij tussentijdse verkiezingen. "Dit is hopelijk het begin van een nieuw tijdperk", zei Suu Kyi na die winst. Eén van de zetels is sindsdien van haar.

Op het voetbalveld in Kawmhu hebben zich enkele duizenden Burmezen verzameld. De smalle weg naar het dorp staat zo vol met auto's, motoren en vrachtwagens, dat doorrijden er onmogelijk is geworden. Een popgroep speelt aanstekelijke liedjes om het publiek te vermaken. Er hangt een hoopvolle stemming in de hete, vochtige lucht.

Als Aung San Suu Kyi anderhalf uur later dan gepland het podium betreedt gaat er een luid gejuich op. Maar zodra ze begint te spreken valt het stil. Want als De Dame spreekt, dan luistert het volk. Ze vertrouwt de aanwezigen toe dat de NLD voor gerechtigheid, vrede en liefde staat. En dat 2015 geen 1990 is. Dit keer zullen de verkiezingen anders verlopen dan 25 jaar geleden, toen het leger weigerde de macht over te dragen, zegt ze.

Zaw Nyi Nyi Thein luistert aandachtig naar de woorden van zijn heldin. Als verpleger in een ziekenhuis wordt hij dagelijks geconfronteerd met de armoede van Burma. Zijn liefde voor Suu Kyi is oneindig, vertelt hij met een grote glimlach. "Zij is onze grootste hoop, zij kan het land beter maken."

De oppositieleidster zelf is altijd bescheiden gebleven over haar rol in Burma's strijd voor democratie. Waar anderen haar ophemelen voor haar grenzeloze inzet en de opofferingen die ze sinds 1988 heeft gemaakt, spreekt zijzelf van een weloverwogen keuze. "Het was mijn keuze om dit te doen", zei ze enkele jaren geleden in een interview met de Australische ABC journaliste Zoe Daniel. "Niemand dwong mij ertoe. Ik heb dit gedaan omdat ik erin geloofde."

Deel dit artikel