Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De crisis is het graaien naar individuele rijkdom

Home

Henk van Houtum en Esther-Mirjam Sent, hoogleraar geopolitiek en hoogleraar economie en beiden aan de Radboud Universiteit Nijmegen

© afp
Opinie

Het kabinet moet burgers niet alleen als consumenten aanspreken, maar ook als medeproducent van onze samenleving.

Zelfredzaamheid, eigen verantwoordelijkheid en keuzevrijheid, dat is de mantra van het kabinet. Maar daarmee verergert het kabinet de economische crises alleen maar.

In het kabinetsbeleid worden de symptomen van de diverse economische crises bestreden met de klassieke kaasschaafmethode: een beetje minder hier, een beetje minder daar.  Maar de dieperliggende systeemfouten worden genegeerd.

Om de crises werkelijk het hoofd te bieden, moeten we op zoek naar de bron van het falen. Die ligt in de premisse dat egoïsme goed zou zijn, omdat het via de onzichtbare hand van de markt ons allen zou helpen: de economie als 'egonomie'.

In de egonomie staat op ieder hoofd een prijs, is iedereen onderdeel van de jacht. Ben je niet in het vizier van zij die jagen, dan tel je niet mee. Het gevolg is een bijkans aandachtszieke samenleving, alles voor het ego: zie mij, consumeer mij, prijs mij, stem op mij.

Onder het mom van keuzevrijheid zijn we allen 'consumensen' geworden. Het gevolg van deze verplichte vrijheid tot het kiezen van je plek, is een keuzegestresste stoelendans: voor afvallers en uitvallers is geen plaats. En als je niet op tijd op de juiste stoel terechtkomt - lees: gelukkig of succesvol bent - is dat je eigen schuld.

Hoe hoger de sociale druk op het ego, hoe meer er gejaagd zal worden op de plek die sociale status geeft. Het is een ideologie waarin zelfverrijking, bonussen en succes ten koste van anderen niet gehoond, maar juist beloond worden; waarin voor sommigen de druk zelfs zo hoog kan worden dat ze valse premies aan anderen beloven; of leiden tot fraude en boekhoudkundig gesjoemel. Wat resulteert in de egonomie is een race to the bottom waarin de aangeprate morele schuld om niet in status tekort te schieten door tal van consumensen wordt omgezet in financiële schulden.

De economische crises van de laatste jaren laten deze ernstige systeemfouten in de egonomie in volle omvang zien. Het graaien naar individuele rijkdom gaat gepaard met een groeiend onderling wantrouwen, publieke­­ armoede en solidariteitsverschraling.

Het kabinet probeert de gevolgen van de economische crisis te reduceren die waren ontstaan door, hoe paradoxaal, het gebrek aan solidariteit en ontsporen van hebzucht. Enerzijds bezuinigt het kabinet op de elementen van de solidaire samenhang, zoals gezondheidszorg, kinderopvang, onderwijs, cultuur en ontwikkelingshulp en anderzijds wakker het het individualisme en consumptieve hebzucht verder aan. Er lijkt niets geleerd.

Een crisis betekent letterlijk een 'ommekeer', een moment van een nieuwe waarheid, omdat de oude normaliteit ontoereikend bleek. En een ommekeer in de geschiedenis die we nu maken, is nodig.

Werkelijk deel uitmaken van een samenleving kan alleen als je ook verantwoordelijkheid neemt voor die samenleving zelf. Alleen als burgers niet eendimensionaal als consumensen worden aangesproken, maar ook als medeproducent van de samenleving­­, kunnen ze zich gekend voelen.

Wat nodig is, is een kleine revolutie in en van het prijsbare ego. De mens is meer dan zijn ego en een economie is meer dan een egonomie. De westerse mens moet hoognodig worden bevrijd van een eendimensionale blik op zijn ego. Dat zou pas een waardevolle zelfverrijking zijn.

Deel dit artikel