Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De beste van de wereld

Home

Wouter Bax

Nederland heeft geen wapenfabrieken meer, België nog wel. FN Herstal was ooit de grootste ter wereld en produceert nog steeds beroemde wapens, van Browning-mitrailleurs tot Amerikaanse 'supermarktgeweren'. Probleem is alleen dat de Belgische regering niet zo blij is met deze industrie. FN's einde nadert.

De 'P90' voelt aan als een stuk speelgoed, een futuristisch plastic watergeweer met ronde vormen en een stompe loop. ,,Vijftig patronen in het magazijn, negenhonderd schoten per minuut. En geen terugslag'', zegt Robert Sauvage. In zijn kantoor hangt een foto waarop

George W. Bush het ding uitprobeert, het gelaat rood van opwinding. ,,Dit is de toekomst. Honderdtwintig jaar wapenkunde ineen.''

De machinegeweren staan ordelijk opgesteld in een van de fabriekshallen op het hoogomheinde complex van FN midden in het Luikse plaatsje Herstal. De assemblage-afdelingen zijn de enige plaatsen waar de wapenfabriek ook echt lijkt op een wapenfabriek. In andere hallen staan draai- en freesmachines die vreemde voorwerpen maken waar alleen de kenner patroontrekkers, afsluiters, vlamdempers, borgpallen en uitwerpers in herkent. Maar op deze plaats komt alles samen, om gemonteerd te worden tot dat waarmee FN wereldbekend is.

Blaffers, dat zijn het. Zware, zwarte monsters die eng prettig in de hand liggen en met hun brutale loop zwaar weer voorspellen. En volgens Sauvage, woordvoerder en pleitbezorger van de fabriek, is dat nu precies het probleem van FN Herstal. ,,Wij maken pistolen, geweren en mitrailleurs, voorwerpen waar veel mensen bang voor zijn. De Belgische nationale regering is er ook bang voor, om maar niet te zeggen dat ze FN Herstal haat. Sinds de Groenen meeregeren is er nog maar één standpunt: geen wapenproductie in België. Maar daarbij kijken ze alleen naar ons, niet naar al die anderen.''

Al die andere wapenindustrie, bedoelt Sauvage. Het soort dat ook Nederland huisvest en dat steriele elektronische en optische apparaten maakt, nachtkijkers bijvoorbeeld. Vanuit hardplastic omhulsels lokaliseren die doelen en richten ze lasers, waarna het eigenlijke wapen er een projectiel op afschiet. ,,Dat is evengoed wapenindu strie, en hun omvang is veel groter dan de onze'', zegt Sauvage. ,,Maar de aandacht gaat altijd naar ons. De minister van economische zaken wil hier niet eens op bezoek komen. En als het Belgische leger of de politie nieuwe wapens nodig heeft, is het allerminst zeker dat wij de order krijgen.''

De Luikenaren voelen zich miskend. Zij memoreren dat de fabriek ooit juist door de overheid werd opgericht. De Fabrique Nationale d'Armes de Guerre werd in 1881 gebouwd om het Belgische leger van wapens te voorzien. ,,Het was een eenmalige opdracht, 150 000 geweren onder licentie van het Duitse Mauser'', vertelt Sauvage. ,,In 1894 was het werk klaar. De geweren waren zo goed dat er tal van orders uit het buitenland binnenkwamen. FN wilde doorgaan met produceren en exporteren, maar dat mocht niet omdat Mauser alle rechten had.''

Om de duizend arbeiders van FN aan het werk te houden ging de fabriek fietsen, motorfietsen, auto's en vrachtwagens maken. Bekend is de FN-fiets, die geen ketting heeft maar een cardan-as. En ook de motoren, volgens de liefhebbers auto's op twee wielen, hadden een goede naam. ,,FN kreeg er verstand van. De fietsen zouden we dertig jaar maken, met de motorfietsen hadden we in 1922 al acht keer het wereldsnelheidsrecord gebroken. De bouw van motoren, later straalmotoren in opdracht van Rolls-Royce, ging door tot aan het einde van de jaren tachtig.''

Maar 'het hoofd en het hart', zoals Sauvage het zegt, lagen toch bij wapens. FN ging op zoek naar wapenontwerpers om de beste patenten te kopen en weer te gaan produceren. De doorbraak kwam in 1889 toen een motorenverkoper van FN op een cocktailparty in New York de Amerikaan John M. Browning ontmoette. Die wist niet waar België lag, maar had wel een uitvinding gedaan die nog steeds de basis is van moderne vuurwapens. Patronen worden vanuit het magazijn in de loop geduwd, afgeschoten en weer uitgeworpen, waarbij het mechanisme wordt aangedreven door de druk in de loop op het moment van het schot.

FN contracteerde de uitvinder en ging Browning-pistolen maken. Die waren zo gewild dat er in 1912 een miljoen van waren verkocht. Met het mechanisme van Browning was de technische stap naar de mitrailleur maar klein. Zo ontstonden bijvoorbeeld de Browning .50, een zware mitrailleur die in de afgelopen maanden veelvuldig figureerde in de televisiebeelden van de oorlog in Irak. In totaal sleepte Browning 128 patenten binnen voor tachtig verschillende wapens, waarvan een groot deel voor de jacht. ,,Browning hield van FN'', verzekert Sauvage. ,,Hij maakte 61 keer de reis over land vanuit zijn huis in de staat Utah naar de oostkust, en dan op de boot naar België.'' Browning overleed zelfs in de fabriek in Herstal, in 1926 op 72-jarige leeftijd.

De zaken hadden toen al een hoge vlucht genomen. In de loopgraven van de Eerste Wereldoorlog hadden de Belgen en de Fransen hun vijand met FN-geweren bestookt, terwijl een tijdelijke vestiging in het Vlaamse Brugge, iets verder weg van het oorlogsgeweld dan Luik, koortsachtig munitie produceerde. De Russische regering had, niet lang voor de revolutie in 1917, een order voor 400 000 geweren en een aantal motorfietsen geplaatst. Bestellingen in dezelfde orde van grootte kwamen uit Polen, Frankrijk, Servië, Brazilië, Mexico en de Verenigde Staten.

FN groeide snel uit tot 's werelds grootste wapenfabriek die haar concurrenten dicteerde welke kalibers of munitie ze moesten gebruiken om mee te kunnen doen op de wapenmarkt. Die positie bleef tot ver na de Tweede Wereldoorlog in stand. Het standaardkaliber van de Navo -7,62 millimeter- is daar een voorbeeld van. Vanaf de jaren zestig ging FN ook weer wapens onder licentie produceren. ,,De M16, bijvoorbeeld, het geweer dat de Amerikanen gebruikten in de oorlog in Vietnam. Daar hebben wij er 550 000 van gemaakt'', zegt Sauvage. ,,Net als honderdduizenden machinepistolen van het Israëlische type uzi voor het Nederlandse leger.''

In 1991 verkocht de eigenaar, de invloedrijke holding Société Générale de Belgique, FN aan de Franse defensiegroep Giat, producent van tanks en artillerie. Maar dat liep uit op een mislukking. De Waalse overheid moest de fabriek in 1997 terugkopen om een faillissement te voorkomen. In hetzelfde jaar kocht FN de licenties van het Amerikaanse Winchester in de staat Connecticut. ,,Die maken de jachtgeweren die je in de VS bij de warenhuizen van Wal-Mart kunt kopen'', zegt Sauvage. ,,Ze zijn niet zo goed als die van FN, maar we hebben er flink in geïnvesteerd en ze zorgen voor veel omzet. We hebben in de VS ook een wapenfabriek voor leger en politie. Dat moet, want de Amerikaanse overheid koopt alleen wapens die op Amerikaans grondgebied zijn gemaakt.''

De afspraak met de regering van Wallonië was dat FN zou worden verkocht als de fabriek weer winstgevend zou zijn. FN staat inmiddels in de etalage, maar de kopers staan niet in de rij. ,,Aan de technologie ligt het niet'', zegt Sauvage. ,,Met de P90 en een hele lijn andere producten denken we ook voor de nieuwe generatie vuurwapens de standaard te ontwikkelen. Maar dat is niet genoeg om de wapens ook te verkopen. Je moet je klanten discretie bieden en perfecte service. Grote wapencontracten zijn contracten voor twintig jaar.''

Dat vereist een gunstig ondernemersklimaat, zegt Sauvage, een welwillende overheid vooral. Maar de belangen van FN botsen geregeld met de principes van regering en parlement. In 1991 viel de regering-Martens vanwege een ongeoorloofde Waalse wapenlevering aan Saoedi-Arabië. Het gevolg was een flinke aanscherping van de regels voor wapenverkopen. Maar vorig jaar leidde de levering van 5500 mitrailleurs aan Nepal tot nieuwe opschudding. Het Nepalese leger vecht met maoïstische rebellen die de monarchie omver willen werpen. De politieke uitkomst was een typisch Belgisch compromis: De levering gaat door, maar met vertraging en in kleine doses.

Voor FN is de schade echter groot, zegt Sauvage. ,,Het probleem is dat de hele order op straat ligt nu het parlement er zo'n scène over heeft gemaakt. Dat stellen onze klanten niet op prijs. Natuurlijk houden we ons aan de Europese regels. We volgen acht ethische richtlijnen die bepalen dat je niet levert aan landen die in oorlog zijn, of kindsoldaten hebben, of een dictatuur. Maar. . .'' Hij buigt zich voorover, zijn handen gespreid op zijn bureaublad, zorgvuldig articulerend, ,,er staat ook dat landen mogen zoeken naar een evenwicht tussen ethiek en economie. Het parlement wil dat straks elke order voor leger of politie eerst wordt behandeld in een parlementscommissie. Als dat gebeurt, kunnen we het nog beter zelf in de krant zetten. En dat terwijl we nu al de best gecontroleerde wapenproducent van de wereld zijn.''

Maar de wapenindustrie heeft toch ook een heel donkere zijde? Sauvage schudt heftig nee. ,,Niet waar, er ís geen donkere zijde. Elk land heeft wapens nodig om zijn burgers te beschermen en om te laten zien dat criminelen geen schijn van kans hebben.'' Of zoals een brochure van FN het plechtig brengt: ,,Het is een verdrietig commentaar op de tijden waarin we leven, maar de hedendaagse criminelen zijn professionals die zorgvuldig hun wapens, doelen en bescherming kiezen.'' Daarom levert FN de zwaardere wapens, ,,uitsluitend voor de ordediensten van democratische overheden'', pistolen en geweren met munitie die dwars door een kogelvrij vest gaat.

'Verantwoord' is ook het nieuwe anti-oproergeweer van FN. ,,Kijk'', zegt Sauvage ijverig, ,,vanouds gebruikt de politie rubberkogels, afgeschoten met een gewoon vuurwapen. Maar die kogels kunnen aankomen met een kracht van zestig joule. Dat is hard, want je kunt met vijftig joule al de menselijke huid doorboren. Daarom hebben wij dit speciale luchtdrukgeweer ontwikkeld.'' Sauvage toont de meest geavanceerde proppenschieter ooit. Hij schiet in hoog tempo plastic projectielen af met een kracht van tussen de dertig en veertig joule. ,,De Amerikaanse politie mocht 'm eens proberen bij een studentendemonstratie. Ze schoten 360 kogels af en hadden 312 keer raak. Ze waren razend enthousiast.''

,,En om het allemaal nog veiliger te maken'', zegt Sauvage, ,,deden we nog een fantastische uitvinding: de smart gun. Die heeft een elektronische chip die het wapen blokkeert als het niet mag schieten. De chip staat in verbinding met een kaart die de schutter bij zich draagt en die heel precies kan worden geprogrammeerd. Stel, je bent lid van een schietclub. Dan kun je 'm als volgt programmeren: Dit pistool schiet alleen op zaterdag, tussen tien en twaalf, in die windrichting en door die persoon.'' Sauvage kijkt triomfantelijk. ,,De chip voorkomt zelfs dat je zelfmoord pleegt. Dan blokkeert ie ook. En straks hebben we chips om verloren wapens met de satelliet te kunnen opsporen. Stel je voor, nooit meer wapens die na een oorlog overal rondslingeren.''

,,Trouwens'', zegt Sauvage, ,,van de 450 000 wapens die we hier jaarlijks maken, is slechts een derde voor leger en politie. De rest is voor de schietsport en de jacht.'' Daarin leven de fans van FN zich helemaal uit. Ze bezwijken bijkans bij de vloeiende manier waarop de hagelpatronen in de dubbelloops B25 glijden, waarna het geweer zacht en beheerst dichtklikt, ,,zo solide als een autodeur''. Voor een klein vermogen kan de klant onder het genot van een sigaartje kiezen tussen allerlei houtsoorten voor de kolf en krullerige versierselen in edelmetaal die nog het meest op tatoeages lijken. ,,Voel dat hout'', zegt Sauvage liefkozend, ,,spiegelglad door eindeloos poetsen. En zie die afbeeldingen. Er zijn hier pure kunstenaars aan het werk.'' Of hij zelf ook jaagt? Sauvage kijkt even peinzend voor zich uit. ,,Nee'', zegt hij, ,,ik denk niet dat ik een dier zou kunnen doden.''

Deel dit artikel