Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

De allermooiste van Nederland: Het meisje met de parel

Home

door Sandra Kooke

Het publiek heeft gekozen: Het meisje met de parel van Johannes Vermeer is het mooiste schilderij van Nederland.

Een zwarte achtergrond, een tulband, een blik over de schouder, een half geopende, vochtige mond en een knots van een parel in het oor: dat zijn de ingrediënten van het schilderij van Johannes Vermeer dat een wereldberoemd icoon werd en nu is uitgeroepen tot mooiste schilderij van Nederland.

„Ze is tijdloos”, zegt Quentin Buvelot, conservator van het Mauritshuis over Het meisje met de parel. „Vergelijk haar maar met dat andere beroemde portret, de Mona Lisa. Dat is een schilderij van vroeger, het Meisje met de parel is van altijd.”

Geen Hollands licht, geen Hollands landschap, geen interieur, geen bijbels of historisch tafereel, geen verhaal, geen sociale situatie, geen menselijke interactie: het Meisje met de parel is een meisje met een parel. Meer niet.

We weten niet wie zij is en of zij heeft bestaan. Het schilderij heeft niet de kenmerken van een portret van een bestaand persoon. Het is een zogenoemde tronie, een karakterstudie van een jong meisje. Dat zie je aan de ongewone kledij – niemand droeg een tulband in die tijd – de parel die te groot is om echt te zijn, en de aparte manier van over de schouder kijken, alsof de kijker haar opgeschrikt heeft. „Het is een snapshot. Zo poseerden mensen niet voor een portret”, zegt Buvelot. „Ze is bovendien te zeer geïdealiseerd, te mooi om echt te zijn.”

We weten ook niet precies wanneer Vermeer het heeft geschilderd en voor wie. Het schilderij wordt gedateerd rond 1665, toen Vermeer 33 jaar oud was.

Waarschijnlijk heeft Vermeer het verkocht aan zijn weldoener Pieter Claesz. van Ruyven. Het was in elk geval niet meer in zijn eigen bezit toen een Fransman in 1660 op bezoek kwam om werk van hem te zien. Toen verwees Vermeer hem naar de bakker, in zijn eigen huis had hij niets meer.

Het schilderij zelf is een mooi bewijs van de stelling ’less is more’. De bijna egaal zwarte achtergrond laat het bleke gezichtje goed tot zijn recht komen. Het gezicht is heel fijn en met zachte omtrekken (sfumato) geschilderd. De exotische kleding is wat minder uitgewerkt. De gewaagde kleuren daarvan vormen een contrast met het zachte gezichtje.

Meest opvallend zijn de ogen, die je volgen door de hele zaal, de mond en de parel. De mond en de parel lichten op door de lichtreflectie die Vermeer erin aanbracht, zijn specialiteit. De parel – een symbool van rijkdom – bestaat uit niet veel meer dan een lichtreflectie. Aan de onderkant licht hij nog een beetje extra op door de reflectie van de kraag. Bij de mond is ook de weerschijn van het licht het meest opvallende. Die zorgt ook voor de suggestie van vochtigheid.

Juist de vele vragen die het schilderij oproept, bewijzen dat het een meesterwerk is. „Goede kunst laat altijd ruimte aan de kijker tot interpretatie”, vindt Buvelot. „Dit schilderij heeft je altijd iets nieuws te zeggen. Het groeit met je mee tijdens je leven.”

Toen het schilderij in 1881 voor het eerst sinds eeuwen in de openbaarheid kwam, kocht de kunstverzamelaar A.A. des Tombe het op een veiling voor 2 gulden en 30 cent opgeld. Het was vies, maar de kwaliteit van de compositie werd meteen herkend. Des Tombes liet het, met veel andere schilderijen, na aan het Mauritshuis, waar het nu al vele jaren het favoriete schilderij van de bezoekers is.

Ze staat op opschrijfboekjes, onderzetters, paraplu’s en koektrommels. Is Buvelot niet bang dat ze daardoor net als de Nachtwacht op een gegeven moment te veel een cliché wordt? ,,Nee, ze kan het hebben”, meent Buvelot. ,,Ze is goed genoeg. De merchandising werkt als een wegwijzer naar het echte schilderij. Dat hebben we ook gemerkt toen het boek ’Girl with a Pearl Earring’ van Tracy Chevalier en de daarop gebaseerde film met Scarlett Johansson uitkwamen. Mensen worden daardoor juist nieuwsgierig naar het schilderij. En dat blijkt terecht. Want mensen worden pas emotioneel geraakt als ze voor het echte schilderij staan.”

Deel dit artikel