Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

Cuba Libre op z'n Hollands: VVD en SP samen?

home

Hans Goslinga

Rutte en Roemer. © anp

Een kabinet van Rutte en Roemer lijkt nog altijd een hersenschim, maar de natie moet er rekening mee houden dat het na de Kamerverkiezingen in september tot zo'n ongekende samenwerking komt. Er zijn redenen en omstandigheden die VVD en SP bijeen kunnen brengen in wat het liberale Kamerlid Han ten Broeke deze week al doopte tot de 'Cuba Libre-coalitie'.

Vanuit historisch perspectief zijn de voornaamste belemmeringen weggevallen. De liberalen hebben de strijd met de socialisten om het type democratie na anderhalve eeuw in hun voordeel beslecht. In zijn essay 'De toekomst van de geschiedenis', dat hij begin dit jaar in het blad Foreign Affairs publiceerde, constateert de Amerikaanse historicus Fukuyama dat de liberale democratie in grote delen van de wereld standaard is geworden. Het aantal landen dat zich tot deze standaard heeft bekend, is in de afgelopen veertig jaar verdrievoudigd tot 120.

Het heeft even geduurd voordat dit overweldigende succes in het politieke bewustzijn doordrong. Nog maar tien jaar geleden, voordat ze een zwenking in liberale richting maakte, riep GroenLinks-aanvoerster Femke Halsema in de Kamer uit: 'Gelijkheid baant de weg naar vrijheid. Dat is ons progressieve ideaal'. De geschiedenis had toen al laten zien dat het omgekeerde is gebeurd. De economische en individuele vrijheid hebben tamelijk egalitaire samenlevingen gecreëerd, gekenmerkt door een brede middenklasse, met bescherming van individuele rechten, waaronder ook het recht op bezit. Het socialisme, met als kern collectivisering van productiemiddelen en bezit, heeft het afgelegd en is niet langer een alternatief voor de liberale democratie, maar in haar al afgezwakte vormen een amendement.

In Nederland was Wim Kok de eerste socialistische leider die hieruit de voor de hand liggende politieke conclusie trok. In 1994 koos hij, na de nodige aarzeling, voor samenwerking met de VVD en een jaar later erkende hij met het afschudden van de laatste ideologische veren feitelijk de liberale triomf. Achteraf kan worden vastgesteld dat Kok wel een logische gevolgtrekking maakte, maar te snel was. Hij liet op links een gat vallen, dat de SP met succes kon opvullen - zoals de VVD een gat op rechts liet ontstaan waar Fortuyn indook. Is de tijd thans rijper voor een soort van paarse samenwerking, ditmaal in de vorm van een Cuba Libre-coalitie?

Vermoedelijk wel in die zin dat een kleine kwart eeuw na de val van de Berlijnse Muur de kenmerkende vrijheden van de liberale democratie zijn ontspoord (de kredietcrisis) en doorgeslagen (de schuldencrisis). De tevreden middenklasse uit de jaren negentig, waarin ook de VVD haar wortels heeft, is een onzekere middenklasse geworden. Er is dringend behoefte aan een correctie van het verstoorde evenwicht, nu de vrijheid te maken heeft met een ernstige bedreiging van de gelijkheid, dat wil zeggen de egalitaire samenleving die de ruggegraat van de democratie is. In dat licht is het nog een wonder dat de VVD bij de verkiezingen van 2010 de grootste partij werd - maar misschien volgt de electorale reactie pas met enige vertraging nu de effecten sterker voelbaar worden.

Hoewel de paarse coalitie naderhand, vanwege de revolte in 2002, is verguisd, heeft zij wel acht jaar tamelijk succesvol kunnen regeren. De basis van dat succes was niet het klassieke compromis, gangbaar in zowel de centrum-rechtse als centrum-linkse kabinetten, maar de uitruil van programpunten. Ik herinner me nog hoe opgetogen, zo niet euforisch, de PvdA-Kamerleden destijds waren over die manier van 'zaken doen'. Wellicht lukt het VVD en SP op die basis een werkbare coalitie te vormen en een van de grote fouten van de vorige coalitie, het tot taboe verklaren van dringende hervormingen, te vermijden.

Hans Wiegel, de oude liberale vos met zijn fijn afgestelde politieke neus, houdt het voor mogelijk, althans niet voor ondenkbaar. Dat zegt wel iets, want Wiegel was in de jaren negentig fel gekant tegen de paarse samenwerking. Maar net als de PvdA-Kamerleden ontdekte hij vorig jaar, als architect van een college van VVD, SP en CDA in Noord-Brabant, dat er met de socialisten goed viel te praten. Bovendien nam hij met eigen ogen waar dat het goede wethouders zijn, 'net als de CPN vroeger'.

Iets om in dit verband te onthouden: VVD en CPN vonden elkaar in de jaren zeventig in hun gezamenlijke afkeer van de middenschool, het onderwijsideaal van de PvdA, dat beoogde de kinderen tot hun vijftiende bij elkaar te houden. Voor de communisten gold dat voor een arbeiderskind 'alleen het beste goed genoeg' was. Het gymnasium, de lieveling van de VVD, moest dus ook van de CPN blijven. Gezamenlijk keerden de partijen zich tegen de 'grauwe eenheidsworst' van de middenschool. Het gelijkheidsideaal van Marx' kinderen bleek dus fijnzinnige nuances te kennen.

Op haar beurt heeft de partij van 'zindelijke burgerheren', vooral onder invloed van Wiegel, volkse trekken gekregen. Wiegel had de ontwikkeling naar egalitaire samenleving eerder door dan de PvdA. Terwijl die partij in de jaren zeventig nog opriep tot 'een nieuwe klassenstrijd', verleidde de liberale aanvoerder de arbeiders die in betere doen waren geraakt met succes tot een oversteek naar de VVD. Met hun scherpe oog voor de portemonnee komen VVD en SP paradoxaal genoeg dicht bij elkaar. Misschien begrijpen ze elkaar op dat vlak zo goed dat Cuba Libre op z'n Hollands een kabinet van nationaal egoïsme oplevert, wars van het Europa waar de Grieken zich, ondanks hun sociale misère, in meerderheid voor hebben uitgesproken.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.