Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Coyotes en gouden poorten

home

SIMONKA DE JONG

LEIDEN - In de hal van de Universiteitsbibliotheek te Leiden ligt een verzameling bronzen coyotes. De arme dieren hebben geen hoofd. Uit het gapende gat van hun nek steken tl-buizen die een akelig licht verspreiden.

Ze zijn onderdeel van een installatie van de kunstenaar Joseph Semah (40), die zich bezig houdt met de problematische relatie tussen joden en christenen. Ook de onthoofde coyotes verwijzen naar deze thematiek. Terwijl de hond voor de christenen een symbool van trouw is, symboliseert hij voor de joden angst. De installatie herinnert tevens aan een performance van de Duitse kunstenaar Joseph Beuys, die zich eens drie dagen opsloot met een coyote.

In de gebouwen van de Universiteit van Leiden is momenteel de tentoonstelling 'The wandering Jew/The wondering Christian' te zien. De bezoeker moet al zwervend zijn weg zien te vinden naar de installaties en sculpturen die Semah op verschillende locaties heeft opgesteld.

De titel van de tentoonstelling verwijst naar een in 1602 te Leiden verschenen Duitstalig pamflet, dat waarschijnlijk de oorsprong is van de mythe van de wandelende jood. Het pamflet beschrijft een Duitse jongeman die tijdens een kerkdienst in 1542 de lelijke oude Ahasverus ontmoet. Deze blijkt uit Jeruzalem te komen en vertelt de jongen dat hij een tijdgenoot van Jezus was. Ahasverus biecht op dat hij de vermoeide Jezus verjoeg toen deze op weg naar Golgotha wilde uitrusten tegen zijn schoenmakerswinkel. Jezus veroordeelde hem vervolgens tot een zwerversbestaan dat tot het Laatste Oordeel zal duren.

Het werk van Semah, die is geboren in Bagdad en na vele omzwervingen in 1983 in Nederland belandde, is vaak een commentaar op andere kunstwerken of teksten. Zo heeft hij in de studiezaal van Theologie een vitrine ingericht met krantenknipsels en voorwerpen die betrekking hebben op de vernielde schilderijen van Barnett Newman en de poster 'Who's afraid of God?' van het Bisdom Utrecht, waarbij de messenkrassen van de kunstvandaal zijn veranderd in een gekerfd kruis. Semah interpreteert zowel de vernielingen als de poster in het licht van de joods-christelijke verhoudingen. Het schilderij 'Who's afraid of red, yellow and blue?' zou teruggaan op de joodse vormentaal. De grote kleurvlakken en en de smalle vertikale banen ('zips') aan de zijkant verwijzen, volgens Semah, naar de tallit, het joodse gebedskleed. De actie van de kunstvandaal en de poster van het bisdom ziet Semah als verminkingen van de tallit.

Semahs interpretatie mist vanuit kunsthistorisch oogpunt elk fundament. Desondanks opent Semah door zijn visie nieuwe interpretatiemogelijkheden. Hoewel er geen bewijzen voor zijn dat Newman daadwerkelijk een tallit voor ogen stond bij het schilderen, is het werk toch op deze manier te lezen. 'Who's afraid of red, yellow and blue?' is voor Semah slechts een aanleiding om zijn visie op de werkelijkheid te geven. Voor hem is de hele geschiedenis te reduceren tot de moeilijke relatie tussen joden en christenen.

In de bibliotheek van het Kunsthistorisch Instituut staat de installatie 'De gouden poort'. Het is een sculptuur van kronkelende koperen buizen, waar zacht ruisend water doorheen stroomt. Op vijf hoeken rusten hoed-vormige objecten op de waterleiding. Op het eerste gezicht is het een mysterieus en esthetisch object. Maar de titel wijst op een complexe inhoud. Een vitrine met teksten moet uitkomst bieden. De grillig gebogen waterleiding blijkt te corresponderen met de omtrek van de heilige stad. Door de buizen stroomt vier liter water uit Jeruzalem. De waterpomp bevindt zich op de plaats waar in werkelijkheid de Gouden Poort is, de gesloten toegang tot de stad die pas zal worden geopend bij de komst van de Messias. Ook de hoedvormen hebben een symbolische betekenis. Zij verwijzen naar de Tora, de vijf boeken van Mozes, naar de heuvels rond Jeruzalem en naar de hoofddeksels van kerkelijke hoogwaardigheidsbekleders.

Volgens Semah moeten zijn sculpturen gezien worden als voetnoten bij zijn teksten, en die zijn over het algemeen cryptisch. Ze staan bol van ondoorzichtige verwijzingen naar de bijbel, de Talmoed, en de Joodse mystieke leer. Gelukkig kunnen de sculpturen voor zichzelf spreken. Er is geen filosofische achtergrondkennis voor nodig om geraakt te worden door hun indringende esthetiek. De bronzen coyotes die groen zijn uitgeslagen en contrasteren met het akelig felle licht van tl-buizen of de grillige buizen van 'de Gouden Poort' hebben een sterke beeldende kwaliteit. De mist van mysterie die deze objecten omhult draagt bij aan hun esthetische waarde. Maar zodra Semah in de begeleidende teksten een diepzinnig antwoord tracht te geven op de vragen die het werk oproept gaat het mis. Dan zakt de kijker onherroepelijk weg in het drijfzand van de postmoderne filosofie.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie