Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Controle van wetenschappelijke publicaties rammelt

Home

Dirk Waterval

De collegezaal van het Academiegebouw van de Rijksuniversiteit Groningen. © ANP XTRA

Door gebrek aan tijd en de juiste expertise staat het systeem waarin wetenschappers elkaars werk beoordelen onder druk, zeggen 22 Nederlandse hoogleraren in een peiling van Trouw. 

Wanneer een onderzoeker zijn artikel naar een uitgever of tijdschrift stuurt, worden gemiddeld drie onafhankelijke wetenschappers ingeschakeld om die ene studie te beoordelen, in de regel anoniem. ‘Peerreview’ heet dat.

Lees verder na de advertentie

Dit systeem is de belangrijkste pijler onder de wetenschap: ondermaats onderzoek komt zo niet snel in de vakbladen. Elke wetenschapper, van net beginnend tot ver na zijn of haar pensioen, wordt ervoor gevraagd. Maar het gebruik ‘implodeert’, verwoordt een van de hoogleraren zijn zorg. Omdat per artikel meerdere scheidsrechters nodig zijn en dit reviewen op vrijwillige basis gebeurt, lijkt een tekort aan vrijwilligers tegenwoordig eerder regel dan uitzondering.

Tekort

Trouw vroeg een groep van tweehonderd Nederlandse hoogleraren naar hun ervaringen met dit systeem, waarvan er 37 op korte termijn reageerden. Meer dan de helft van hen begon uit zichzelf over een tekort aan juiste mensen. Een onderzoekster die aan een zeldzame ziekte werkt, meldt dat er simpelweg te weinig mensen zijn om haar werk na te lezen. Dus wordt het gedaan door wetenschappers die verder van haar vakgebied af staan, wat ‘het proces niet ten goede komt’.

De beloning in het reviewen blijft uit. Verschillende hoogleraren pleiten daarom voor een financiële beloning.

Een sterrenkundige zegt geregeld redacteuren van tijdschriften te spreken die met hun handen in het haar zitten om genoeg reviewers te vinden voor alle artikelen. Door deze tekorten kan de kwaliteit van het geleverde commentaar sterk wisselen, zeggen ondervraagden. Het is soms zelfs onbruikbaar, omdat het bij opmerkingen blijft als ‘complete onzin’, of ‘meteen publiceren!’ Toch zijn de ondervraagden overwegend positief over het commentaar dat ze op hun werk ontvangen; áls er drie meelezers zijn gevonden, lijken die vaker wel dan niet ingelezen. Moet het systeem op de schop om tekorten tegen te gaan? Daarover lopen de meningen uiteen.

Beloning

Wat de zaak in ieder geval bemoeilijkt, is de vrijwillige basis waarop het reviewen verloopt. Wetenschappers worden afgerekend op prestaties, zoals het aantal publicaties en de daaruit volgende citaties, niet op het reviewen van anderen. De beloning blijft zo uit. Het is typisch werk dat in de avonduren wordt gedaan. Verschillende hoogleraren pleiten daarom voor een financiële beloning.

Daaraan kleven ook nadelen, zo zeggen anderen; het wordt een perverse prikkel. Straks gaat de academische wereld massaal reviewen voor het geld, vrezen zij, en daardoor kunnen andere werkzaamheden weer in het slop raken. Universiteiten zouden review-werkzaamheden op zijn minst kunnen inroosteren, suggereert een deel van de ondervraagden. Dan valt het onder de betaalde werktijd, wat mogelijk een effectieve oplossing is en minder rigide.

Online platforms waar onderzoekers conceptversies va hun werk publiceren, zouden de toekomst kunnen zijn

Barend van der Meulen, Rathenau Instituut

Met name in de sociale wetenschappen experimenteren vakbladen met een nieuwe methode, die als voorzichtig geslaagd te boek staat. De redactie van deze tijdschriften bestaat uit mensen die goed bekend zijn met het vakgebied. Zij kunnen de binnenkomende onderzoeken grofweg zelf op waarde schatten. Ziet het er serieus uit, dan komt het online. Met als duidelijke opdracht aan de rest van vakgebied: ziet u iets wat beter moet, meldt dat dan hier. Dat dwingt wetenschappers hun uiterste best te doen op de eerste versie van hun artikel, het komt immers direct online.

Een gezonde ontwikkeling, zegt hoogleraar Barend van der Meulen van het Rathenau Instituut in Den Haag. Hij onderzoekt onder meer beoordelingsprocessen in de wetenschap. “Ook de wis- en natuurkunde werkt al langer met onlineplatforms waar onderzoekers conceptversies van hun werk publiceren, zodat anderen kunnen meedenken. Dat zou de toekomst kunnen zijn.”

Lees ook: 'Wetenschapsbladen: maak geld vrij voor eigen check op kwaliteit'



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
De beloning in het reviewen blijft uit. Verschillende hoogleraren pleiten daarom voor een financiële beloning.

Online platforms waar onderzoekers conceptversies va hun werk publiceren, zouden de toekomst kunnen zijn

Barend van der Meulen, Rathenau Instituut