Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Componist Sytze Pruiksma vertelt het verhaal van de vogels: 'Vogels liegen niet'

Home

Annemarie Bergfeld

Sytse Pruiksma. © Merlijn Doomernik
Levenslessen

Trouw vraagt wekelijks een bekende of minder bekende Nederlander: welke levenslessen heeft u geleerd? Deze week: De Friese componist en geluidskunstenaar Sytze Pruiksma (46). Met zijn muziek vertelt hij het verhaal van de vogels en het landschap. Vanaf dit weekend is zijn theatervoorstelling ‘Conference of the birds’ te zien.

1 Vogels liegen niet

Lees verder na de advertentie

“Begin april kwam de buurman bijna in tranen bij me binnenlopen. Hij heeft als vogelwachter 200 hectare boerenland onder zijn hoede waar hij nesten telt en beschermt. ‘Vier nesten, Sytze’, zei hij. ‘Víer.’ Twee van de kievit en twee tureluurs, verder was het land leeg. Ik woon midden in de weilanden, maar ik hoor geen vogel meer. Toen ik acht, negen was lag ik elke dag in de Workumer Waard, aan de rand van het IJsselmeer. De lucht was vol met kieviten, scholeksters, tureluurs, grutto’s. Ik zat op drie meter afstand naar baltsende kemphanen te kijken - die er waren er toen ook nog. 

Er zijn mensen die niet weten of niet willen weten wat er gebeurt met ons landschap

Als een hele vogelpopulatie instort, is er wat aan de hand. Vogels liegen niet. Dit jaar waren er in Friesland weer 22 procent minder broedparen van de kievit dan vorig jaar. Als het zo doorgaat, is hij over een paar jaar weg. Na de oorlog mocht er nooit meer honger komen. Dat is in dit land goed gelukt. Nu produceren we voor de melkhonger van de Chinezen en het gevolg is dat ons hele ecosysteem is ingestort. Eigenlijk pas sinds het beroemd geworden Duitse onderzoek van vorig jaar uitwees dat 75 procent van de insecten verdwenen is, lijkt er in Nederland echt wat op gang te komen. Maar nog zijn er mensen die niet weten of niet willen weten wat er gebeurt met ons landschap.”

2 Vertrouwen is een vorm van geluk

“Elke dag na school wilde ik naar de vogels. Mijn moeder smeerde koek met boter voor me, vogelboek en verrekijker mee en ik fietste vier kilometer langs de zeedijk naar de Workumer Waard. ’s Avonds noteerde ik welke vogelsoorten ik had gezien en hoeveel en ik tekende ze na. Toen ik tien was mocht ik in het bestuur van de Vogelwacht. Ik hield de waarnemingen bij die andere kinderen bij mij meldden. Ik zou bioloog worden, dat wist ik wel zeker. Pas veel later besefte ik hoe te gek dat was, dat ik als klein joch in mijn eentje alle dagen op pad mocht. Het vertrouwen dat mijn ouders me gaven, is een vorm van geluk. Geluk dwing je lang niet altijd af. Je hebt niet in de hand waar je opgroeit, wat je van je ouders meekrijgt.”

3 Neem de tijd voor je schooltijd

“Overdag was mijn vader slager, ’s avonds leidde hij drie, soms vier koren. Mijn moeder, mijn broer en vier zussen leefden ook voor de muziek; ze zongen en bespeelden van alles, van piano tot dwarsfluit. Ik had die interesse niet, ik had mijn vogels. Tot er een feestavond van de kerk kwam en besloten werd dat ik moest drummen. Het leek me wel leuk. Met conservenblikken uit de slagerij bouwde ik een drumstel. Op de elpees van mijn zussen - Sade, Spandau Ballet, Earth Wind & Fire - leerde ik mezelf drummen. Toen ik vijftien was, werd ik in een bandje gevraagd, met jongens die vier, vijf jaar ouder waren dan ik. Dat was wat. Cruciaal was het jaar dat ik op de havo in Sneek les kreeg van muziekdocent Anne Oosterhaven. Het enthousiasme van die man voor de muziek kent geen grenzen. Op woensdag hadden we het laatste uur les van hem, tot vier uur. Met nog zes klasgenoten moest ik de trein van 4.40 uur naar Workum hebben. ‘Weet je wat’, zei Anne, ‘in die tijd kan ik jullie allemaal vijf minuten drumles geven.’ Voor het eerst speelde ik op een echt drumstel en in no time zat ik in acht bandjes, waarvan drie op school. Het was een prachtige tijd. Ik heb zeven jaar over de havo gedaan. Als ik het kon overdoen, nam ik er acht jaar voor.”

Ik had geen interesse voor muziek, ik had mijn vogels

4 Knok ervoor

“Mijn leven was drummen geworden en die wereld stortte in toen ik in Amsterdam én Groningen voor het conservatorium werd afgewezen. Ik wilde dit en ik besloot ervoor te knokken. Een jaar lang heb ik zes ochtenden in de week bij mijn vader gewerkt. Het geld dat ik ’s ochtends verdiende gaf ik ’s middags uit aan privélessen. Ik had vier docenten gevonden, voor piano, algemene muziekleer, mamba/vibrafoon en trommels en pauken. ’s Avonds speelde ik bij verschillende orkesten. Na dat jaar werd ik wel aangenomen, in Groningen.

In het examenjaar kwam er weer iets voorbij dat ik niet kon laten lopen. Ik was al tien jaar betrokken bij het jaarlijkse Openluchtspel in Jorwert. Ik leerde steeds meer mensen kennen en werd gevraagd met theatergezelschap Tryater naar Terschelling te gaan: Peer Gynt maken en opvoeren op Oerol. Het conservatorium vond het niet goed dat ik twee maanden weg zou gaan, ze dreigden me van school te sturen. Maar ik wíst dat ik het moest doen, het risico nam ik op de koop toe. Uiteindelijk hebben ze het door de vingers gezien. Ik heb Peer Gynt gedaan en me daarna doodgestudeerd om het examen te halen.”

5 Als de liefde niet bestond...

“Nynke, mijn geliefde, heeft dit lied van Toon Hermans prachtig naar het Fries vertaald. Elke keer als ik het haar hoor zingen, komt het keihard bij me binnen. Hoe waar het is. Als de liefde niet bestond, waren we toch nergens? Nynke en ik waren allebei bij het Jorwerter Openluchtspel betrokken. Zij had haar eerste rol, als dochter van Anatevka, op haar 15de; ik zat in het combo. Ik was acht jaar ouder en zag haar niet. 

Toen Nynke acht jaar later met de Friese fado’s begon, belde ze me of ik in haar combo wilde spelen. Later zei ze dat ze me in dat eerste jaar in Jorwert al in de gaten had gehad. Een man die zó kon lachen als ik, zo’n vent wilde ze later. De muziek, de grote liefde van ons allebei, heeft ons bij elkaar gebracht. Ik voel me ongelooflijk op m’n gemak bij haar. We zijn heel verschillend, maar misschien juist daardoor wel zo dicht bij elkaar.”

De muziek, de grote liefde van ons allebei, heeft ons bij elkaar gebracht

6 Vertrouw je intuïtie

“Ik mocht een buitenvoorstelling maken voor PeerGrouP. We begonnen met het opnemen van een dans in het Fochteloërveen. ‘Wat ben jij aan het doen?’ vroeg de cameraman. ‘Wat zit jij toch te dóen, man?’ Ik had het zelf niet in de gaten. Ik keek niet naar de danseres maar zag alleen de zwartkopjes, staartmezen en pimpelmezen. De vogels waren helemaal terug in mijn leven. De Harmonie in Leeuwarden programmeerde de voorstelling ook. Kort tevoren belde de progammeur met de boodschap dat het niet zou doorgaan, er was precies één kaartje verkocht. In een split second zei ik: ‘Gaat het wel door als ik 25 kaarten koop?’ Ik vond dat iedereen die voorstelling moest zien.

Ik heb het vaker meegemaakt dat mijn intuïtie me de juiste weg wees, inmiddels heb ik geleerd dat ik erop kan vertrouwen. Een van de bezoekers in De Harmonie was acteur Freark Smink. Hij haalde me bij een natuurprogramma voor Omrop Fryslân, daardoor kwam ik weer in aanraking met trekvogelecoloog Theunis Piersma. Ik wilde vroeger bioloog worden en werd muzikant, Theunis wilde muzikant worden en is bioloog. Het klikte meteen tussen ons.”

7 Vertel het met muziek

“Twee weken zat ik met veertien wetenschappers in een paar tenten aan de rand van een van de mooiste waddengebieden ter wereld, de Banc d’Arguin in Mauritanië. Groen van het zeegras, vol met dolfijnen. Theunis had me meegevraagd voor grutto-onderzoek. Ik wist wel wat van vogels, ik kon netten zetten en ringen aflezen. We hadden een rosse grutto gevangen die al drie dagen niet wilde drinken. Het beest werd steeds zwakker. Theunis had ’m op schoot toen ik op mijn duimpiano een melodietje begon te improviseren. De eerste noten hadden nog niet geklonken of het beest begon te drinken. Toen viel voor mij alles samen: de vogels, de muziek, het jongetje van acht in de Workumerwaard en de muzikant in de Sahara.

Ik besloot mijn muziek in te zetten om te vertellen wat er aan de hand is op het boerenland. Als eerste maakte ik met Theunis de collegetour Music of Migration. Theunis vertelde het verhaal met de keiharde data, ik vertelde hetzelfde met mijn muziek. Dat werkte wonderwel. Kunst kan een belangrijke rol spelen bij het overbrengen van een boodschap. Het melodietje uit de Sahara heb ik later trouwens uitgewerkt tot een orkestversie. Reade Skries heet het, Rosse Grutto. Ik vind het een van de mooiste composities die ik heb gemaakt.”

8 Humor helpt

“Mijn ouders komen allebei uit grote gezinnen. Met verjaardagen zat de kamer mudvol. De familie van moederskant was wat stiller en serieuzer, maar de broers en zussen van mijn vader hadden altijd de grootste lol. Er werden ook wel problemen weggelachen hoor, maar ze konden ongelooflijk goed ouwehoeren. Die tantes zijn allemaal dik in de 90 geworden. Ik denk dat dat komt doordat ze overal de humor van inzagen. Ik mis dat in het debat. In cynisme zijn we vaak wel goed, maar daar schiet je niks mee op.

Húmor kan echt helpen. Als je lacht ontstaat er ruimte in je hersenen voor andere zienswijzen. Volgens mij is dat gewoon een chemisch proces. De debatten die nu over de landbouw gaande zijn, de discussies binnen familiebedrijven die de transitie naar de nieuwe tijd moeten doormaken, dat is zware kost. Met een beetje humor en relativering blijft alles zo veel beter te behappen.” 

Sytze Pruiksma

Sytze Pruiksma (Workum, 1972) groeide als zesde en jongste op in een gezin dat leefde voor de muziek. Na zijn studie klassiek slagwerk liet hij zich inspireren door natuur, landschappen en vogels. Het liefst combineert hij muziek met theatervormen. Hij musiceerde wereldwijd met het Koninklijk Concertgebouworkest en het Nederlands Philharmonisch Orkest. Hij speelde een belangrijke rol bij de totstandkoming en invulling van Leeuwarden als Europese Culturele Hoofdstad. Een van de grotere projecten is zijn muzikale theatervoorstelling ‘Conference of the birds’ (van 7 t/m 18 juli in Leeuwarden) waarin duizend Friese amateurmuzikanten optreden met trompettist Eric Vloeimans, Club Guy & Roni en het Noord Nederlands Toneel. Op 27 juli gaat, ook in Leeuwarden, het videokunstwerk ‘One of us’ in première waaraan hij werkte met zijn partner Nynke Laverman en videokunstenaar Douwe Dijkstra. Pruiksma en Laverman wonen met hun twee zoontjes in het Friese dorp Weidum.

Lees ook: 'Ik kijk de vogel in zijn ziel en vang hem in een penseelstreek'

Illustrator Erik van Ommen houdt van vogels en na veertig jaar is die liefde nog altijd niet over. Met een enkele penseelstreek legt hij ze vast. 'Als ik naar een vogel kijk, gebeurt er iets in mij.

Deel dit artikel

Er zijn mensen die niet weten of niet willen weten wat er gebeurt met ons landschap

Ik had geen interesse voor muziek, ik had mijn vogels

De muziek, de grote liefde van ons allebei, heeft ons bij elkaar gebracht