Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Coevorden is allang geen vestingstad meer

Home

Nicolien van Doorn

Coevorden is de oudste stad van Drenthe. In de zeventiende eeuw was het de sterkste vestingstad van Europa en het heeft nog een kasteel ook. Het 'Naarden van het noorden', zeg maar. Dat Naarden wél en Coevorden geen bekendheid geniet als vestingstad, komt omdat er van de Drentse variant bijna niets is overgebleven.

De stervormige stadswallen zijn afgegraven, met het puin en zand dat daarbij vrijkwam is de vestinggracht gedempt. Het Museumplein is waarschijnlijk het lelijkste museumplein van Nederland en zelfs het kasteel is nep. Straatjes met namen als Weeshuisstraat, Botersteeg, Keizersgracht en Pannekoekendijkje zijn er nog wel, maar de oorspronkelijke huisjes zijn gesloopt en vervangen door blokkendozen uit de jaren zestig van de vorige eeuw. Jaren die dan qua popmuziek onovertroffen mogen zijn, maar qua architectuur een absoluut dieptepunt waren.

Kortom, als Coevorden niet uitkijkt wordt het weer net zo'n oninteressante plek als het tot aan de vroege Middeleeuwen was. Een nederzetting op een smalle zandrug, ingeklemd tussen de veenmoerassen was het destijds. Omdat het de enige begaanbare weg was voor boeren met hun koeien, werd deze plek 'koevoorde' genoemd, een doorwaadbare plek voor koeien. Net zoiets als Oxford dus, maar dan in Nederland.

Aan zijn strategische ligging heeft Coevorden het te danken dat het een belangrijke handelsplaats werd. Iedereen die van Noord-Nederland naar het Munsterland wilde, moest immers langs Coevorden. Om tol te kunnen heffen van voorbijtrekkende kooplieden werd er zo'n elfhonderd jaar geleden een houten gevechtstoren neergezet. De toren werd mettertijd vervangen door een kasteel, van waaruit de stad werd bestuurd en verdedigd.

Tijdens de Tachtigjarige Oorlog werd er fel gestreden om Coevorden en omstreeks 1600 werd de stad omgebouwd tot vesting en garnizoensstad. Er kwam een stervormige ommuring met zeven bastions en een binnengracht, die op hun beurt omgeven waren door een veertienpuntige ster van buitengrachten. Dankzij deze twee grachtenstelsels gold de vesting Coevorden destijds als een van de sterkste vestingsteden van West-Europa.

In 1854 was het strategisch belang van Coevorden zozeer afgenomen, dat het garnizoen verdween. Om haar neutraliteit te benadrukken gebood de Nederlandse regering tijdens de Frans-Duitse oorlog in 1870 om de vesting maar helemaal te ontmantelen. Dat betekende het begin van het einde voor de authentieke vestingstad.

We beginnen onze wandeling bij het Arsenaal, dat dateert uit 1643 en dienstdeed als opslagplaats voor munitie, wapens en levensmiddelen. Behalve de bibliotheek en de VVV is hier ook het stedelijk museum gevestigd. Het is een aandoenlijk museumpje, met als pronkstuk een maquette die laat zien hoe indrukwekkend de vestingstad er aan het begin van de 19de eeuw uitzag. De museumbeheerder raakt niet uitgepraat over de met wiskundige precisie ontworpen stad, die van bovenaf doet denken aan een mandala. De dubbele stervorm van Coevorden is zo markant dat het in de Tweede Wereldoorlog een ijkpunt was voor de geallieerde piloten op weg naar Duitsland.

Vanuit het Arsenaal lopen we naar het kasteel en krijgen ook daar een uitgebreide rondleiding van de suppoost. (Wie durft nog te beweren dat noorderlingen stug zijn?) Wanneer we ver na sluitingstijd afscheid van hem nemen, weten we álles van dit kasteel, dat helemaal geen kasteel is maar een ietwat groot uitgevallen woonhuis. ,,Vergelijk het maar met het voetbalstadion van Sparta'', zegt de suppoost. ,,Dat wordt ook het Kasteel genoemd.''

Op weg naar het Van Heutszpark komen we langs een borstbeeld van generaal J.B.van Heutsz, wiens wieg in Coevorden stond. Het park dat naar hem is vernoemd is aangelegd nadat de noordelijke stadswallen in 1907 waren geslecht. In het park staat een monument ter ere van Mijndert van der Thijnen. Deze schoolmeester ontwierp in 1672 een aanvalsplan waardoor Coevorden heroverd werd op de bisschop van Münster. Via de watertoren uit 1914 keren we terug naar de binnenstad. Langs de baptistenkerk, die ooit dienstdeed als zeepfabriek en wasserij, en het voormalige weeshuis uit 1690. In een stad vol soldatenkinderen was een weeshuis vanzelfsprekend geen overbodige luxe.

Aan de rechterkant van de Molenstraat ligt het langgerekte kazernecomplex 'Het Molenblok'. Tot 1854, toen de vesting werd opgeheven als garnizoensplaats, woonden hier veel soldaten en officiersgezinnen. Aan het eind van de huizenrij bevindt zich café 't Geveltje. Dit huis is in 1765 gebouwd als officierswoning.

We gaan de Friesestraat in, een brede winkelstraat. En uitgerekend hier vinden we een van de mooiste panden die we ooit hebben gezien. Als een diamant tussen kiezelstenen, als een vlag op een modderschuit torent Stadscafé Vancouver boven de Blokkers, Kruidvaten en Etossen uit. Het pand met de Vlaams-Noord-Duitse renaissancegevel met obelisken, cherubijnen en de drie koningen stamt uit 1631. In de topgevelnis bevond zich vroeger een borstbeeld van prins Maurits. Dit beeld is tijdens de restauratie in 1969 niet teruggeplaatst. Volgens de een was het vergaan, volgens de ander spoorloos verdwenen. Hoe het ook zij, de eigenaar van het pand heeft er in 1993 een beeld in gezet van zijn eigen dochter. Nep natuurlijk, maar in Coevorden valt dat toch niet op.

De wandeling gaat verder naar de neogotische Willibrorduskerk, en dan terug via de Gasthuisstraat naar de voormalige synagogoge uit 1768 en het ernaast gelegen rabbihuis. Van de paar honderd Joodse inwoners van Coevorden zijn er na de oorlog slechts veertien teruggekeerd. Aan de zijgevel van het rabbihuis is een sculptuur aangebracht, ter herinnering aan hen die niet terugkeerden.

De leukste wetenswaardigheid van Coevorden hebben we voor het laatst bewaard. Want wist u dat de Canadese stad Vancouver gesticht is door George Vancouver? Deze Engelse ontdekkingsreiziger was een nazaat van de familie Van Coeverden, die eeuwenlang in het kasteel heeft gewoond. In 1968 heeft het gemeentebestuur van Coevorden een replica van het kasteel in het centrum van Vancouver laten bouwen, midden tussen de wolkenkrabbers. Je mag het misschien niet hardop zeggen, maar denken mag je het natuurlijk wél: kan dat gemeentebestuur zijn geld niet beter aan zijn eigen stad besteden?

Deel dit artikel