Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Code oranje voor het energieakkoord

Home

Bart Zuidervaart

Het meest duurzame rijtjeshuis van Nederland, op de campus van de TU Delft. Het huis kan helemaal op zonne-energie draaien. © anp

Het ziet er niet goed uit voor de doelstellingen van het energieakkoord, dat een jaar geleden werd gesloten. De regelgeving is weerbarstig en de bouw van grootschalige windparken stagneert.

Hoe zou Nederland er in 2020 uitzien? Staan de woonwijken vol goed geïsoleerde huizen? Liggen er zonnepanelen op het dak? Halen boeren en tuinders hun warmte rechtstreeks uit de grond? Zijn er tegen die tijd vele honderden windmolens bijgekomen, zowel op land als in zee?

Het was een bijzondere bijeenkomst in het gebouw van Sociaal-Economische Raad (Ser) in Den Haag. Die vrijdagmiddag, 6 september 2013, sloten energiebedrijven, vakbonden, kabinet en milieubeweging een monsterverbond. Ruim veertig organisaties vonden elkaar in het Nationaal Energieakkoord. Iedereen voelde de urgentie. Nederland is in Europa een zorgenkindje wat betreft het omschakelen naar duurzame energie. Dit akkoord, het resultaat van vele maanden polderen en ruziën, moest daar een einde aan maken. Na ondertekening zei toenmalig Ser-voorzitter Wiebe Draijer dat hij trots was op het resultaat: "Dit is zeker geen slap document."

Het is nu een jaar later. De voortgang van het energieakkoord wordt bewaakt door een 'borgingscommissie', onder leiding van VVD'er Ed Nijpels. Nijpels signaleerde dit voorjaar obstakels. Op een 'aantal dossiers' is 'extra inspanning nodig', zei hij afgelopen juni. Anders zullen de doelen uit het zo bejubelde akkoord niet worden gehaald.

De ondergrens van 14 procent
Wie het regeerakkoord van VVD en PvdA erop naslaat, leest dat in 2020 16 procent van alle energie duurzaam moet worden opgewekt. Ambitieus, maar de coalitiepartijen achtten dat in 2012 nog haalbaar. De onderhandelaars rond het energieakkoord kwamen al snel tot de ontdekking dat Nederland in zeven jaar tijd nooit de sprong van 4,5 naar 16 procent kan maken. Dat zou te veel geld kosten. Het doel werd bijgesteld: 14 procent is nu de afspraak.

Daar kleeft een groot risico aan. Het kabinet zit met dit percentage aan de bodem van wat Europa acceptabel vindt. Het energieakkoord is vorig jaar door het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en Energieonderzoek Centrum Nederland (ECN) tegen het licht gehouden. Directeur Maarten Hajer van PBL zei destijds: "Die 14 procent wordt gehaald als álles mee zit."

Over een maand presenteren deze twee onderzoeksbureaus de 'Nationale Energie Verkenning', waarin de doelen uit het energieakkoord centraal staan. Goed ingevoerde bronnen melden dat PBL en ECN somber nieuws gaan brengen: 14 procent is, zoals het er nu uitziet, onhaalbaar. Wellicht dat 12,5 lukt, 13 hooguit. Dat is slecht nieuws voor het kabinet en de andere betrokken partijen.

Lees verder na de advertentie
Die 14 procent wordt gehaald als álles mee zit

Huizen in Heerhugowaard met zonnepanelen. © anp

Er zijn verscheidene problemen. Het energieakkoord leunt zwaar op de bouw van vele honderden nieuwe windmolens. In de Noordzee moeten grote windparken verrijzen. Het goede nieuws is, zegt directeur Tjerk Wagenaar van stichting Natuur & Milieu, "dat TenneT door minister Henk Kamp (VVD, economische zaken) is aangewezen als de netbeheerder voor zee." Het bedrijf mag nu de infrastructuur voor de windmolens aanleggen. Het is een begin.

Om voldoende windmolens op zee te krijgen, is snelheid geboden. Het duurt zeker vier jaar voordat een park is gebouwd en de turbines draaien. Kamp heeft pas één gebied voor de kust aangewezen als nieuwe locatie, ter hoogte van Zeeland. Over andere plekken in zee wordt nog gesteggeld tussen het ministerie en energiebedrijven.

Eneco en Dong Energy bijvoorbeeld, bezitten al vergunningen voor de bouw van windparken op bepaalde plekken. Kamp wil liever opnieuw beginnen met het indelen van de Noordzee en deze vergunningen terzijde schuiven. Hij zegt de Kamer over 'enkele weken' te kunnen informeren over zijn verdere plannen. Dan moet ook duidelijk worden of het kabinet windmolens in zee vlak aan de kust wil laten bouwen. Een beladen discussie.

Knopen doorhakken
Tjerk Wagenaar was één van de belangrijkste architecten van het energieakkoord. Hij zegt: "De minister moet snel knopen doorhakken. Anders is vertraging onvermijdelijk en staan die molens er nooit op tijd." Op land is de situatie nog lastiger. "Het is alle hens aan dek", vertelt de directeur van Natuur&Milieu. Het maatschappelijke verzet tegen windmolens blijft groot.

Een andere zorg, zegt Wagenaar, is of de locaties die het Rijk heeft aangewezen voor grote windparken überhaupt beschikbaar zijn. "Het is goed mogelijk dat er plekken afvallen omdat ze bijvoorbeeld te dicht bij een Natura2000-gebied liggen."

Teun Bokhoven, die namens de Duurzame Energie Koepel nauw betrokken is bij het akkoord, waarschuwt voor een eenzijdig beeld. "De bouw van windparken kan beginnen. Het loopt. Het verzet tegen wind op land is zorgelijk. Ik vind wel dat de tegenstanders veel ruimte krijgen in het publieke debat. Er zijn ook omwonenden die participeren in projecten." Gisteren hebben windenergie-bedrijven en milieuorganisaties de gedragscode 'wind op land' ondertekend. Wagenaar noemt dat 'een lichtpunt'. Het betekent dat omwonenden nu in vroeg stadium bij de aanleg van een windpark moeten worden betrokken. Ook Kamp is tevreden: "Ik denk dat dit een belangrijke bijdrage levert aan het vergroten van het draagvlak."

De minister moet snel knopen doorhakken. Anders is vertraging onvermijdelijk en staan die molens er nooit op tijd

© anp

De kolendiscussie
Het werd gezien als een ultieme polderoplossing: vijf oude, vervuilende kolencentrales gaan dicht en de kolenbelasting wordt afgeschaft. Milieubeweging stemde er mee in, de energiesector ook. Deze afspraak werd een van de bouwstenen van het energieakkoord genoemd. Totdat de Autoriteit Consument en Markt (ACM) concludeerde dat hier sprake was van een (verboden) kartelafspraak.

Kamp presenteerde deze zomer de oplossing voor dit dilemma, na maandenlang overleg met betrokkenen: hij scherpt de milieuwet aan door hogere rendementseisen aan kolencentrales te stellen. De verwachting is dat die vijf oude centrales hier niet aan kunnen voldoen - en moeten sluiten. De energiebedrijven willen dit ook, met het vooruitzicht dat de kolenbelasting straks verdwijnt. Binnen de milieubeweging bestaat scepsis: eerst zien dat die centrales daadwerkelijk in 2016 en 2017 dichtgaan, dan pas geloven.

Hulp van de overheid
Het kabinet kan nog zo veel windmolens bouwen, zonder de inzet van burgers en bedrijven is het energieakkoord ten dode opgeschreven. Het Rijk steunt lokale initiatieven om gezamenlijk energie op te wekken, vooral met zonnepanelen. Dankzij de 'postcoderoos-regeling' kunnen mensen uit dezelfde buurt fiscaal voordeel krijgen. Dat klinkt goed, maar de praktijk is weerbarstig. De regeling wordt nauwelijks gebruikt. Burgers lopen tegen obstakels op: een te klein postcodegebied, btw-heffingen, hoge kosten voor de installatie van een energiemeter. Kamp zal de regeling naar verwachting oprekken.

De minister is ook nog in gesprek met de Nederlandse Land- en Tuinbouworganisatie (LTO) over eigen energieopwekking. LTO heeft toegezegd dat het in 2020 voor forse CO2-reductie zal zorgen. Een belangrijke rol spelen de tuinders, die graag willen overschakelen van gas naar geothermie. "Daar zitten risico's aan", vertelt Rob van der Valk van LTO Glaskracht. Een boring naar aardwarmte kan miljoenen euro's kosten. De tuinders willen geen gebruik maken van de bestaande SDE+-subsidieregeling. Die betaalt namelijk pas uit wanneer de aardwarmte-installatie werkt. Als de boor op olie of gas stuit, is dat opvallend genoeg slecht nieuws: het levert geen cent subsidie op, waardoor de boring als mislukt kan worden beschouwd. "We hebben het ministerie om een oplossing gevraagd", zegt Van der Valk. Het potentieel van aardwarmte is enorm.

Het kabinet kan nog zo veel windmolens bouwen, zonder de inzet van burgers en bedrijven is het energieakkoord ten dode opgeschreven

Duizenden nieuwe banen
15.000 arbeidsplaatsen. Dat moet het energieakkoord opleveren, de meeste op korte termijn. Vooral de bouw moet ervan profiteren. Maar Charley Ramdas, vicevoorzitter van FNV Bouw, merkt er nog weinig van. "Het gaat veel te traag. Er verdwijnen eerder banen dan er bijkomen."

Het Rijk wil dat woningbezitters hun huis energiezuiniger maken. Ze kunnen geld lenen uit een pot die is gevuld door het ministerie van binnenlandse zaken en twee banken. Het mes snijdt dan aan twee kanten, omdat het werk voor bouwvakkers oplevert. In de eerste zes maanden van dit jaar zijn 313 leningen verstrekt voor een totaalbedrag van 3,6 miljoen euro. Niet heel indrukwekkend. In de pot zit 300 miljoen.

Ramdas vindt dat het publiek beter moet worden geïnformeerd over deze regeling. Maar Tjerk Wagenaar zegt: "De bouwers zijn zelf niet actief genoeg. Heb jij een folder van ze in de bus gehad? Ik niet."

Er is ook 400 miljoen euro subsidie beschikbaar waarmee woningcorporaties energiebesparende maatregelen kunnen treffen. De actuele tussenstand: tweehonderd aanvragen voor 33.000 sociale woningen. De totale subsidieaanvraag beloopt een kleine 82 miljoen. Of dat bedrag ook wordt toegekend, is onzeker. De aanvragen zijn nog in behandeling. Volgens Ramdas van FNV Bouw worstelen de corporaties nog te veel met de opgelegde verhuurdersheffing. Wagenaar: "Zij hebben nauwelijks geld om te investeren."

De industrie
En dan is er nog de energie-intensieve industrie, de zware jongens zoals Shell en Tata Steel die worden vertegenwoordigd door VNO-NCW. Zij moeten voor forse energiebesparing zorgen. Hier is het probleem dat het energieakkoord weinig harde afspraken kent en vooral veel goede voornemens. De betrokken milieuorganisaties zien geen beweging. Vervuilende bedrijven zouden op hun handen zitten en zich verschuilen achter de economische crisis.

Minister Kamp laat weten dat er 'een goede start is gemaakt met het energieakkoord'. "De effecten hiervan zijn nog niet direct zichtbaar", vooral omdat de voorbereidingen veel werk kosten.

Het akkoord zal in 2016 worden geëvalueerd. Het is mogelijk dat dit na de boodschap van PBL en ECN naar voren wordt gehaald. Anders is code oranje wellicht veranderd in code rood.

Vervuilende bedrijven zouden op hun handen zitten en zich verschuilen achter de economische crisis


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Die 14 procent wordt gehaald als álles mee zit

De minister moet snel knopen doorhakken. Anders is vertraging onvermijdelijk en staan die molens er nooit op tijd

Het kabinet kan nog zo veel windmolens bouwen, zonder de inzet van burgers en bedrijven is het energieakkoord ten dode opgeschreven

Vervuilende bedrijven zouden op hun handen zitten en zich verschuilen achter de economische crisis