Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Christus was een filosoof

Home

Anne Havik

Frédéric Lenoir onderzoekt in ’De filosofie van Christus’, de boodschap van Jezus. Diens woorden hebben nog steeds geldigheid, zegt de ongelovige Franse filosoof. „We slaan de plank mis zolang we een kloof blijven zien tussen gelovigen en ongelovigen.”

’Niemand weet wat God is. Het is een woord”, zegt Frédéric Lenoir. Volgens de Franse filosoof, socioloog en godsdiensthistoricus is het niet zomaar een term, maar een „woord dat ons in staat stelt om te praten over iets wat we niet kennen, een woord dat niet naar iets concreets verwijst.

Lenoir (1962) woont en werkt in Parijs, heeft een buitenhuis in de bossen van Fontainebleau, is hoofdredacteur van Le monde des religions, schreef romans, boeken over religie en filosofie, scenario’s voor stripverhalen en is een graag geziene gast in Franse tv-programma’s. Zijn boek ’Le Christ philosophe’ deed in Frankrijk stof opwaaien en verschijnt maandag in een Nederlandse vertaling.

De Franse boektitel – letterlijk: Christus-filosoof – bedoelt Lenoir provocatief. „Ik wil reacties uitlokken. Jezus was geen filosoof in de strikte zin van het woord, want hij baseerde zijn wijsheden niet op de menselijke rede, maar op God. God valt nu juist bij uitstek niet met de rede te begrijpen. Je gelooft in God, maar je weet hem niet.”

Wetenschappelijk bewijs voor Gods bestaan is er niet en ook met de rede komen wij mensen er niet dichter bij. Toch zijn Jezus’ woorden ook voor niet-godsdienstigen interessant, vindt Lenoir. „Want het christendom is meer dan een religie. Het is een humanisme. De waarden die Jezus in het Nieuwe Testament verdedigt, gelden voor iedereen. Onze samenleving is er volledig op ingesteld, alleen wordt Jezus’ boodschap helaas niet door iedereen even goed gehoord.’

Dat klinkt als bekeringsijver.

„Die heb ik niet. Ik ben geen christen, ik ben filosoof.”

Spreekt dat elkaar tegen?

„In essentie wel. Ik baseer mijn handelen niet op een geloof, maar op mijn rede. De inspiratie om de dingen zo te doen als ik ze doe, haal ik dus ergens anders vandaan dan een christen.”

Wat inspireerde u tot het schrijven van dit boek?

„Ik wilde me mengen in het Europese debat over de rol van het christendom bij de vorming van onze identiteit en de discussie over de rol van het christendom in onze geschiedenis. Aan een kant heerste de opvatting dat het christendom een determinerende rol heeft gehad voor wie wij nu zijn, aan de andere kant is er in de geschiedenis vaak tegen de kerk gestreden om de moderne individuele waarden, zoals gelijke rechten voor iedereen, gelijkheid tussen mannen en vrouwen en vrijheid van meningsuiting, te behouden of te bevrijden. De Verlichting was zo’n moment. Vrijheid, gelijkheid en broederschap stonden hoog in het vaandel en werden bevrijd uit de klauwen van de kerk die het individu onderdrukte.

De belangrijkste vraag is of we dankzij of ondanks het christendom die waarden hebben weten te behouden. Maar zo zwart wit ligt het niet, het antwoord op die vraag is veel complexer.”

Wat is uw antwoord?

„Kort door de bocht: dat Jezus’ ideeën over de mens en de menselijke waarden volledig overeenkomen met die van ons nu. Jezus was een revolutionair in zijn tijd. Hij maakte het individu belangrijk en zette zijn belang boven dat van de groep. Hij was de eerste die dat deed, alhoewel de stoïcijnen in het Oude Griekenland ook al pleitten voor gelijkheid tussen mensen. Jezus noemde iedereen een kind van God. Daarmee benadrukte hij de individuele relatie tussen de mens en God. Omdat Jezus het oordelen aan God overlaat, is iedereen vrij om de relatie met Hem aan te gaan , of niet aan te gaan. Omdat iedereen dezelfde vader heeft, is iedereen familie van elkaar en dus gelijk. Vrijheid, gelijkheid en broederschap.’

De waarden die voor de Verlichting juist onderdrukt werden door de kerk.

„Ja, in de geschiedenis is het christendom vaak misbruikt door geestelijken om macht uit te oefenen over het volk. In naam van het christendom zijn mensen vermoord, veroordeeld en onderdrukt, en dat heeft dus helemaal niets meer met Jezus’ leer te maken.’

In hoeverre hebben onze waarden dat nu dan nog wel?

„Vanaf de Renaissance koppelden verschillende denkers Jezus’ ideeën aan de rede.

Neem Erasmus. Hij was katholiek en tegelijkertijd door en door antiklerikaal én filosoof. Hij wilde de essentie van het christendom toegankelijk maken in een humanistisch plan en sprak in een brief aan Paul Volz over de filosofie van Christus. Door denkers zoals Erasmus werden de grote ethische principes ineens universeel, omdat het religieuze aspect eruit verdween.

Jezus’ principes werden universele wetten die later de basis vormden voor de Universele verklaring van de rechten van de mens. Gebaseerd op de rede en niet op God.’

Maar Jezus baseerde zich wel op God.

„Ja, en hij noemt God een bron van liefde waaruit je kunt putten. God is liefde, zegt Jezus. Liefde voor je naasten omdat ze gelijk zijn aan jou. Echte, authentieke, open, liefde die maakt dat je iedereen respectvol behandelt. Agape in het Grieks, een woord dat in het Nieuwe Testament pas voor het eerst zo voorkomt. Of je anderen nu met respect behandelt omdat je gelovig bent, of omdat je je baseert op de mensenrechten of de rede, maakt voor het gevolg natuurlijk niets uit. Jezus behandelt iedereen, ook vrouwen trouwens, als gelijken. Dat is humanistisch. Zijn leer richt zich in de eerste plaats op de ander. Op respect voor het anders zijn van de ander en een liefdevolle omgang met de medemens. De relatie tot God maakt hij persoonlijk en scheidt daarmee religie van de politiek. Mensen moeten elkaar niet onderdrukken in naam van religie, maar van elkaar houden in naam van God. Dat is zijn boodschap.”

Wat is uw boodschap?

„Dat we de plank misslaan zolang we in het publieke debat de nadruk blijven leggen op de kloof tussen gelovigen en ongelovigen. Er is geen kloof tussen christenen en niet-christenen, moslims en niet-moslims. De ware kloof ligt tussen mensen die de mens respecteren en mensen die dat niet doen. Tussen humanisten en niet-humanisten. Christus was de eerste humanist.”

Lees verder na de advertentie
'Luister eens beter naar Jezus', adviseert filosoof Lenoir. (FOTO FREDERIC NEBINGER/ABACAPRESS)

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie