Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Christenen horen er niet meer bij in Basra

Home

Judit Neurink en Basra

Christenen hebben een gemengde crèche op gezet in Basra om de integratie tussen de verschillende geloven te bevorderen. © Eddy van Wessel

Ooit vormden ze een grote groep en speelden ze een belangrijke rol in de samenleving. Nu zijn er nauwelijks christenen in de Iraakse havenstad Basra te vinden.

'Hoe vind ik straks een vrouw voor onze zoontjes? Ik maak me zorgen over de toekomst van mijn kinderen." De Armeens-christelijke Anna Karabet (33) woont met echtgenoot Nazaret Serop (42) en twee zoontjes in Basra. In de wijk Jonaina, die sinds 2003 totaal veranderd is: ooit waren de christenen in de meerderheid, nu woont er per straat hooguit nog één christelijk gezin tussen de islamitische buren.

Tradities minder sterk
Karabet ziet de gevolgen daarvan. "Met onze afnemende aantallen worden de tradities minder sterk. Zelfs onze taal verwatert. Ik wilde een derde kind, het liefst een dochter, maar wat staat haar hier of in het buitenland te wachten?"

Haar wijk weerspiegelt het vertrek van de christenen uit de Iraakse havenstad. In 2003 waren er in Basra zo'n 1500 christelijke gezinnen, nu nog maar 420. In Karabets wijk zijn de woningen van degenen die vertrokken gekocht door moslims uit andere wijken. "Die zijn minder goed opgeleid, dat veranderde de wijk nog verder."

Toch is de situatie in Jonaina relatief beter dan elders. Hier delen gezinnen over de geloofsgrenzen heen hun voedsel en vieren ze elkaars feestdagen. "Hier hebben we een goede relatie met de buren. Ik draag geen sjaal; dat kan in onze wijk, maar niet daarbuiten."

Zwarte hijab bepaalt het straatbeeld
Basra is veranderd van een havenplaats waarin verschillende geloofsgroepen naast en met elkaar woonden, en waar buitenlanders heel gewoon waren, in een stad waarin het sjiitische geloof de boventoon speelt, vrouwen in zwarte hijab het straatbeeld bepalen en buitenlanders zichzelf verbergen in ommuurde hotels en compounds.

"Ze zeggen: je bent christen, je hoort er niet bij", zegt Anna Karabat over de stad buiten haar wijk. "We voelen ons ook anders." Hoe anders? Daar moet ze even over nadenken. "Ik voel me wel Iraaks, maar niet comfortabel."

Problemen zijn er vooral met jongeren en kinderen, stelt ze. "Die roepen je na en gooien met stenen." Op school werd haar oudste zoontje Sivan uitgescholden voor 'vieze christen'. Dat ligt niet aan de religieuze leiders, zegt ze, die vragen hun volgelingen juist voor de christenen te zorgen. "Maar het zijn die volgelingen die zich slecht tegenover ons gedragen."

Karabet benadrukt dat de situatie de laatste twee jaar toch sterk is verbeterd. Christenen worden niet meer bedreigd omdat ze met de Amerikanen of buitenlandse hulporganisaties zouden werken. Het kidnappen van christelijke kinderen, om de ouders losgeld te laten betalen en te dwingen te vertrekken, lijkt ook verleden tijd.

Nu alle winkels waar alcohol wordt verkocht, dicht zijn, is er geen aanleiding meer voor aanslagen. "Er is nog wel het Mahdi-leger van Moktada al-Sadr dat de christenen kwijt wil, maar die jongens keren zich tegen iedereen."

Met de drankwinkels - waar de klanten cynisch genoeg vooral moslims waren - verdwenen echter ook veel banen. Werk speelde een grote rol bij het vertrek naar Noord-Irak, Syrië, Libanon, Europa en de VS. Karabet en haar man werken voor de South Oil Company, het overheidsbedrijf dat de oliewinning in het zuiden van Irak verzorgt.

Toch heeft ook zij overwogen te vertrekken. "Ik blijf hier alleen omdat ik geen geld heb, en buiten geen relaties." Ze wilde naar de Koerdische hoofdstad Erbil verhuizen. "Maar toen bleek dat we dan de helft van ons pensioen moesten inleveren, besloten we dat we ons dat niet konden veroorloven."

Eilandje
Basra is voor christenen veiliger dan Bagdad of Mosoel, stelt bisschop Imad Aziz Albanna van de Chaldese kerk in de havenplaats. "De zorgen hier gaan nu vooral over werk en toekomst." Maar dat is pas recent, en echt makkelijk is het nog steeds niet, zegt de bisschop in de ontvangstruimte naast de kerk.

Deze en andere kerken worden nog steeds bewaakt, want de laatste aanslag is nog niet vergeten. "En dan is er de strikte bedekking voor vrouwen, met hoofddoek en lange mouwen. Er is geen dwang, maar vrouwen voelen zich prettiger omdat ze zo minder opvallen."

De paar duizend christenen die niet vertrokken, voelen zich een eilandje binnen de sjiitische stad. Daarom hecht de bisschop zeer aan zijn goede relatie met de autoriteiten en andere geloofsgemeenschappen. "Sjiitische en soennitische imams bezoeken ons. Er is geen officieel contact, alleen een goede relatie."

Ook hij zegt: "Het zijn de kinderen die soms met stenen gooien" om er vervolgens aan toe te voegen: "Mensen volgen hun leiders. Wat die zeggen doen ze, of het nou goed is of fout. Vooral de armen denken zelf niet na." Basra is een stad met veel armen. Veel sjiieten zijn na Saddams val uit de dorpen naar de stad gekomen. Werk is er nauwelijks, armoede des te meer.

Gedrag jongeren
Het gedrag van de jongeren baart de bisschop zorgen. "Op school horen ze alleen over de Koran en de islamitische geschiedenis, niet over de anderen die ook deel van Irak zijn. Veel leraren zijn streng gelovig en gesloten, wat tot problemen tussen de studenten leidt."

Hij maakt gewag van 'problemen met het ministerie van onderwijs', dat hij heeft gevraagd om kinderen te leren hoe samen te leven. "We willen graag dat de scholen ook lessen geven over het christendom, maar dat gebeurt pas als christenen een kwart van de scholieren uitmaken. Nu is dat hooguit twee procent."

Om toch bij te dragen aan betere verhoudingen, heeft de Chaldese kerk in Basra een gemengde crèche geopend. De bisschop toont trots de ruimte naast de kerk met speeltoestellen en speeltjes. Ook Anna Karabets jongste zoontje Sindbad komt hier.

"In de jaren zeventig en tachtig hadden we onze eigen scholen, maar toen waren we nog met duizenden gezinnen." De kerk heeft plannen om een religieus gemengde basis- en middelbare school op te zetten, maar of dat ervan komt, hangt af van de financiën en van de medewerking van de autoriteiten. Over het kanspercentage laat de bisschop zich glimlachend niet uit.

Geen gemengde huwelijken
Journaliste en activiste Juliana Dawood spreekt over 'een veranderde stad'. "Er zijn zo weinig christenen over, ik denk niet dat het aantal nog stijgt, of het moet zijn door de bedrijven die van buiten komen."

Net als Karabet heeft ze overwogen zich in het rustige Koerdistan te vestigen. "Maar mijn wortels zijn hier, mijn vrienden, mijn familie." Dawoods man behoort tot een andere minderheid in Basra, die van de soennitische moslims. "Er worden vrijwel geen gemengde huwelijken meer gesloten. Ik zeg wel eens dat ik tot een zeldzame soort behoor, die in een museum terecht is gekomen", grinnikt ze.

"In mijn tijd was zo'n huwelijk oké, ook tussen sjiieten en soennieten. We trouwden gewoon voor de rechtbank. Nu zou een van ons van geloof moeten veranderen."

Tegenwoordig halen de christelijke jongeren in Basra hun partners van buiten, of ze gaan zelf weg. "Of mijn dochters hier een echtgenoot kunnen vinden - zeker gezien hun soennitische vader - betwijfel ik. Maar dat is niet de doorslaggevende reden waarom Dawood wil dat haar tienerdochters Irak verlaten.

"Ze hebben geen leven hier, geen vrienden, ze gaan de deur niet uit", constateert ze. "In het buitenland is het beter, al zal ik ze daar goed op moeten voorbereiden. Anders redden ze het niet. Het is er zo anders, zoveel vrijer en er is daar zoveel te kiezen."

Uittocht sinds 2003

Sinds het geweld in Irak begon in 2003, hebben vele tienduizenden christenen het land verlaten. Voor de val van Saddam Hoessein woonden er nog zo'n 1,3 miljoen christenen (meest Chaldeërs, Assyriërs, Armeniërs, orthodoxe katholieken en protestanten) in Irak. Hun aantal wordt in 2012 geschat op minder dan een half miljoen. Aanleiding voor hun vertrek waren aanslagen, ontvoeringen en bedreigingen.

Met name in Bagdad en Mosoel zijn christenen bedreigd en hebben (soennitische en sjiitische) milities gemengde wijken 'gezuiverd'. Een relatief klein deel heeft zijn toevlucht gezocht in het veilige Koerdische noorden van Irak. Volgens overheidscijfers wonen er in totaal zo'n 12.000 christenen.

Deel dit artikel