Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Chileens dagboek

Home

Egbert Dommering

,,Om vier uur in de ochtend op pad. Dit wordt een ruige tocht. Twee uur lang klimmen wij in het busje over een hobbelige, nauwelijks verharde weg van 2500 meter naar 4500 meter. Dit brengt ons bij een plateau met geisers die in het vroege ochtendlicht wit staan te spuiten en dampen. Tussen de hitte die uit de aarde omhoog stoomt staan wij te rillen van de kou.'' Egbert Dommering, advocaat en hoogleraar informatierecht aan de Universiteit van Amsterdam, reisde vijf weken door Chili. Twee uur na aankomst in Santiago belandt hij al in het zwarte gat van de Chileense geschiedenis: de juridische strijd over een eerlijke berechting van de misdrijven tijdens het bewind van Pinochet. ,,De grote rel van het weekeinde is de aanhouding van generaal Manuel Contreras. Contreras was directeur van de DINA, de geheime dienst die een grote rol heeft gespeeld bij de martelingen en 'verdwijningen'. Contreras is een makker van generaal Pinochet.''

Santiago de Chili 23 januari 2005

Vanuit het hotel lopen we de stad in. In de Mercado Central zijn leuke visrestaurantjes. Een ronselaar die zegt zeeman te zijn geweest en op Rotterdam te hebben gevaren, paait ons voor een ervan. We eten er Ceviche van Merluza, de Zuid Amerikaanse specialiteit. Gestoomde vis in eigen vocht en citroensap met koriander. Overal op de tafeltjes liggen grote citroenen. Bij de Macedonia donkerrode aardbeien met smaak.

Overal muzikanten, op straat en in de Mercado Central. Op straat een groep zigeuners. De vrouwen kleurige hoofddoekjes. Na een lange veel hilariteit veroorzakende monoloog van de leider met een zwart hoedje met een groene band, beginnen ze een vreemd hopsdansje in paren te dansen. Het publiek mag ook meedoen.

In het centrum is de zondagsmarkt. In een antiekstalletje op de markt staan we ineens in een Patagonische Wunderkammer waarin staan uitgestald een viermaster scheepsmodel, gaucho stijgbeugels, een kruittas, een versleten dokterstas en een oude camera. Deze verzameling voorwerpen beantwoordt aan mijn romantische beeld van de Midden en Zuid Amerikaanse wateren: de reis met de Beagle van Darwin.

Op de boekenmarkt neem ik na anderhalf uur een duik in de Chileense geschiedenis.

Ik koop De la tortura no se habla (2004; hierna: La Tortura), een analyse van de levensloop van twee Chileense intellectuelen uit dezelfde generatie, allebei werkzaam geraakt aan verschillende Universiteiten. De een is geëindigd als beul onder Pinochet, de ander als zijn slachtoffer. Het verzwegen verleden speelt hier op. Pinochet mag worden berecht evenals zijn handlangers. Het gaat moeilijk. Vorige week is de ook vervolgde collega Barriga van een 18 verdiepingen hoog flatgebouw gesprongen. Hij had een brief bij zich dat het leven hem onmogelijk was gemaakt door de Organisaties voor de mensenrechten die achter de vervolgingen staan. El Mercurio, de oudste kwaliteitskrant van Chili, bericht in de zondagkrant van vandaag hoe omzichtig de regering omgaat met het feit dat de Chef Staf van het leger zijn vakantie heeft onderbroken om de familie van Barriga officieel te komen condoleren. De regering, die volkomen verrast is door deze generaalsactie, weet zich geen raad. Het redactioneel commentaar spreekt de zorg uit dat het allemaal zo langzaam gaat, zowel in de rechtszaal als in de politiek. In dit zwarte gat van de Chileense geschiedenis kan de oplettende reiziger reeds binnen twee uur in Santiago belanden.

In het redactioneel colofon van El Mercurio bestudeer ik de vreemde namen van de hoofdredactie: Augustin Edwards Eastman, Felipe Edwards de la Playa, Jonny Kulka Fraenkel. Juan Pablo Llanes Leiva. Dit continent is in de 19e eeuw overspoeld door Fransen. Duitsers en Engelsen, terwijl tenslotte ook de halfbloed indianen op de voorgrond traden. Dat zal wel dit almalgaan van namen opleveren. Ook veel Baskische namen.

Santiago 24 januari

Een vrolijk tochtje door de stad met Jorge en de chauffeur die er uit ziet als een heer. We gaan eerst naar de Club Hipico, die een 19e eeuwse familie die steenrijk is geworden van de eigendom van de salpetermijnen aan het nageslacht heeft nagelaten. Op een enorme renbaan oefenen Jockeys tegen de achtergrond van de uitlopers van het Andesgebergte. De architectuur van de tribune en de bijgebouwen (vakwerk) lijkt Engels. De eigenaar van de mijnen behoorde tot de bovenlaag die omstreeks 1860 rijk is geworden van de economische boom van Chili's exportmarkt van koper en mineralen. Deze kapitalistische bovenlaag, die in feite de aristrocatie van het land vormde (er was immers geen oude adel boven hen zoals bij de opkomende bourgeoisie in Europa) kopieerde Frankrijk en Engeland. De renbaan portretten van Degas, maar dan in een warm en wijd Zuid Amerikaans landschap..

Na een lange tocht door de stad begin ik in La Tortura te lezen.

Het verhaal over de marteling gaat over Emilio Juan Meneses Ciuffardi, de beul, en Felipo Agüero Piwonka, het slachtoffer. Ze zijn allebei begin jaren vijftig geboren. In 1973, het jaar van de coupe, zat Meneses als reservist in het leger, en was Agüero student, die al super cijfers had gehaald aan een Amerikaanse Universiteit. Enige dagen na de coupe werd hij op straat met een vriend gearresteerd op verdenking van linkse sympathieën en afgevoerd naar het tot concentratiekamp omgebouwde Estado Nacional ten Zuiden van de stad. Daar wordt hij aan verhoren en martelingen onderworpen. Door tussenkomst van een invloedrijke advocaat, vriend van de familie, komt hij vrij. Hij vervolgt zijn reeds ingezette glansrijke carrière in de Verenigde Staten, maar in zijn geheugen staan de gezichten van zijn martelaren gegrift. Op een van zijn familiebezoeken ziet hij een foto van een van zijn beulen in de krant staan. Hij vindt het telefoonnummer en belt de man anoniem op. 'Weet je wel dat je me gemarteld hebt', zegt hij, en hangt op. Bij ieder familiebezoek herhaalt hij dit ritueel. Deze familiebezoeken worden daardoor een nieuwe marteling. In enig jaar sterft deze beul aan een hartaanval, zodat hij zijn dwangritueel moet staken. Begin jaren negentig begint hij er over te praten met vrienden, zonder de details te onthullen. Bekende schaamte van slachtoffers van martelingen. De vrienden vragen niet verder, want over martelingen praat men niet. Pinochet wordt in 1998 in Londen aangehouden, waar dan het uitleveringsproces begint. De Chileense kranten beginnen er over te schrijven. Inmiddels heeft Agüero ontdekt dat de andere beul Meneses werkt in een Instituut voor Politieke wetenschappen in Santiago, waar hij als wetenschapper op bezoek kwam, maar na de ontdekking niet meer durft te komen. Hij besluit een open brief te schrijven aan de directeur van dat Instituut, Rehren Bargetto. Rehren antwoordt niet. De brief wordt echter in een krant gepubliceerd. Meneses begint een smaadproces tegen Agüero, dat hij verliest, omdat deze de waarheid overeind kan houden.

In de namiddag een wandeling door de stad. Vandaag helderder, maar op dit uur zeker ook tegen de 35 C. Op de plaza de Armas in het late middag licht veel animatie. De bankjes vol bezet, daar omheen de duiven, kinderen kraaiend in de centrale fontein, de muziektent volgestouwd met schaakspelers, in een hoek klinkt van de eerste verdieping van de muziekschool het vrolijk geklepper van veel castagnetten.

San Pedro de Atamaca 25 januari

Vijf uur op. Om half elf landen we midden in een zoutwoestijn. Een tocht in een busje van een uur. De vlakte heeft verschillende roze, okergele, grijze en bruine tinten. Op de achtergrond 5000 tot 6000 meter hoge bergen met strepen sneeuw op de toppen. Blauwe lucht met wolkenslierten.

s' Middags een tochtje naar de zoutvalleien. Het zout ligt op sommige plekken als poedersneeuw over de vlakte en de bergen. In de pas lopen we langs bergen die als kruiende ijsschotsen miljoenen jaren geleden in steen zijn gebeeldhouwd. Herinnering aan het natuurgeweld, zoals dit jaar onder de zeebodem in Azië. Zonsondergang: de vulkaan die vanuit elke gezichtshoek het landschap domineert wordt in het ondergaande zonlicht helemaal roze. Inderdaad: daarboven wonen goden.

Carmen Hertz vertelt in La Tortura over het verloop van het smaadproces. Zij is advocaat van de mensenrechtenbeweging (Direchos Humanos, in de kranten afgekort tot DD.HH). Haar man is vermoord onder de dictatuur. Ik heb haar portret vanmorgen in de krant La Tercera zien staan. Zij is weer in het nieuws omdat zij beslag heeft laten leggen onder een New Yorkse bank die zwarte bankrekeningen onderhield voor Pinochet.

Meneses heeft op 22 mei 2001 een strafklacht tegen Agüero ingediend wegens smaad door publicatie van de open brief aan Rerhen. Dit proces leidt zijn definitieve val in. De stelling van Meneses is: Ik was wel in het stadion, maar ik was 'Interrogador' en niet 'torturador'. Vreemd semantisch onderscheid dat doet denken aan het Monica Lewinsky schandaal waarin Clinton een technisch definitie van 'sex' introduceerde om er onder uit te komen. Agüero begint met zijn eigen verklaring. Wat hij tot nu had verzwegen zet hij, door de beledigde beul daartoe gedwongen, in detail uit een. In zijn verklaring verandert een stadion langzaam in een gebouw dat ontworpen lijkt voor helletaferelen. Eigenlijk is een stadion daarvoor ook heel geschikt. In het ontwerp van gangen, kleedkamers en geheime ruimten rond de tribunes schuilt een geheime roeping van de duivel. De gangen naar het stadion veranderen in donkere spelonken waar gevangen tegen betonnen muren worden gekwakt en afgeranseld. Kleedkamers liggen vol met ' geblesseerden'. Sky boxen worden ondervragingskamers waar teams van ondervragers en martelaren achter een tafeltje, waarop uitgedoofde kaarsen en zweepjes liggen, uren lang gevangenen ondervragen en martelen om achter de subversieve aard van hun linkse gezindheid te komen. Van onder de tribunes klinkt gekrijs. De microfoons, gewend om de naam van de scorer van het doelpunt door te geven, roepen met metaalachtige galm om: 'Wil gevangene Agüero naar de disco negro komen'. De disco negro bevindt zich voor de eretribune en is vermoedelijk de plek waar de huldigingen bij de spelen plaatsvonden. Wie naar de disco negro wordt geroepen weet dat hij in een eindfase is gekomen.

Agüero stelt dat Meneses altijd in een groep handelde, samen met de torturadores dus. Hij heeft hem herkend op het moment dat hij opzij van de kap die over zijn hoofd was getrokken toen hij naakt tegen een muur stond en werd afgeranseld, met een oog heel even in de ruimte kon kijken. Toen in dat schuin afgesneden beeld is het gezicht van Meneses voor eeuwig in zijn hersenen opgeslagen.

De klacht van Meneses wordt niet ontvankelijk verklaard. Het proces trekt veel publieke aandacht in Chili. Het is samen met het uitleveringsverzoek een factor die het stilzwijgen helpt open te breken.

Vandaag in La Tercera ook over de nasleep van de zelfmoord van Barriga en de kritiek dat de DD.HH processen te lang duren. De President van La Suprema, Marcos Libedinsky, verklaart dat La Suprema (de Chileense Hoge Raad) hierover nog voor het vakantiereces aanbevelingen gaat geven.

San Pedro 26 januari

Om vier in de middag een tocht naar het zoutmeer van de flamingo's. We rijden nu vlak langs het Andesgebergte met alle vulkanen. Daarachter ligt Bolivia. De weg maakt een bocht de vlakte in die vol ligt met zout en andere minerale kristallen. Die houden het water vast, ook van de ondergrondse rivieren die hier overal stromen. Daarom is dit geen maanvlakte, waar het op het eerste gezicht op lijkt. Binnen alle mogelijke universa die door de Big Bang in het heelal ontstonden is dit het universum met de juiste mix van chemische elementen waardoor er water was en daardoor leven. Je ontkomt op deze plek met op de achtergrond het 35 miljoen jaar oude Andesgebergte niet aan deze overpeinzingen. Het is een oeroud ecosysteem, waar flamingo's die er ook uitzien als uit een andere wereld, hun natuurlijke woonplaats vinden. Weer een zonsondergang. Deze zet de hele vlakte en de bergen in lichtelaaie.

De katholieke universiteit waar Meneses werkt reageert geschokt. Agüiero en vier van de getuigen à decharge zijn afgestudeerd aan deze universiteit. Agüiero heeft zijn brief aan de rector geschreven, de academische vrijheid van meningsuiting inroepend. Waarom wordt er over deze zaak gezwegen? Beulen en slachtoffers bevinden zich in de Academische wereld.

San Pedro 27 januari

Om vier uur in de ochtend op pad. Dit wordt een ruige tocht. Twee uur lang klimmen wij in het busje over een hobbelige, nauwelijks verharde weg van 2500 meter naar 4500 meter. Dit brengt ons bij een plateau met geisers die in het vroege ochtendlicht wit staan te spuiten en te dampen. Tussen de hitte die uit de aarde omhoog stoomt staan wij te rillen van de kou. Ook is er duizeligheid en ademnood op deze hoogte. Langzaam strijkt daarna het zonlicht over dit hoogteplateau tussen de vulkaantoppen, die hier heel dichtbij lijken.

De analyse in het boek van het openbaar debat is boeiend. Tot 1998 werd er niet over gepraat. Beulen en slachtoffers namen deel aan het sociale leven, herkenden elkaar, maar gingen in een andere hoek van de kamer van het partijtje staan. Tekenend is het feit dat het toneelstuk van de Chileense schrijver Dorfman ' De dood en het meisje' ('La Muerte y la Doncella') in Santiago viel als een baksteen. Wij hebben dit stuk jaren geleden in Londen gezien, nog voor de arrestatie van Pinochet. Het gaat over een vrouw die een weekend slippertje heeft met een man. In het weekend in het zomerhuisje herkent ze hem als de beul die haar heeft ondervraagd en gemarteld. Zij keert de rollen nu om. Het laatste tafereel staat me nog helder bij. De spelers die op het concert aanschuiven in de rij. Ieder in zijn rol van keurig concert publiek. Ook de hoofdrol spelers groeten elkaar volgens de conventie. Dat was dus geen fictie, maar de werkelijkheid van Santiago uit die tijd. Met die werkelijkheid wilde men in die tijd in Santiago niet op het toneel worden geconfronteerd. Pas via Londen en New York is het stuk bekend geworden.

De Mercurio van vandaag brengt het nieuws van de uitspraak van La Suprema over de versnelling van de procedurest. Er spelen twee dingen door elkaar. Er is sprake van een algemene hervorming van het strafrecht om tot berechting binnen redelijke termijn te komen. Daarover heeft La Suprema een advies gegeven, maar in dat advies de processen met betrekking tot DD.HH meegenomen. Daarover heeft het een merkwaardige uitspraak gedaan: alle vooronderzoeken moeten binnen zes maanden worden afgerond. Waar het Hof de bevoegdheid vandaan haalt om dat te zeggen wordt ook in de commentaren in twijfel getrokken. Hier speelt echter een ander ding. Nog onder Pinochet is er een Amnestiewet afgekondigd die een streep zet onder alle ongerechtigheid in die periode. Door de arrestatie van Pinochet wordt de werking van die wet beperkt als het gaat om misdaden tegen de menselijkheid. De torturadores worden dus vervolgd, maar bewijs is lastig zoals de zaak Agüero/Menenes leert. Bovendien zijn nog lang niet alle gevallen (thans plm. 350) aanhangig. De 6 maand termijn wordt door de DD.HH organisaties (die zich onder aanvoering van Carmen Hertz tegen de maatregel gaan verzetten) opgevat om alsnog de Amnestiewet op deze gevallen te laten werken. Zij vrezen dat het net zoiets zal worden als in Argentinië: een maatregel om tot een Punta Final te komen.

Arica 28 januari

We vliegen naar Arica, vlak aan de grens van Peru, veroverd op de Peruanen in de tweede helft van de 19e eeuw tijdens de ' War of the Pacific'. Hier zijn het echte zandwoestijnen. Arica ligt tegen de zandrotsen en heuvels geplakt van het zanderige achterland met het gezicht naar de lange rollers van de South Pacific. Een paar stranden (het grootste strand is eigenlijk het achterland) en een vissershaven met opgelegde vissersboten. Ingenieur Eifel heeft hier een douanehuisje gebouwd dat er uit ziet als een stationnetje in de Franse provincie. Het ligt aan een pleintje met uitzicht op de ontredderde haven. Er staan palmen die vol zitten met zwarte aalscholvers die blurpende geluiden verspreiden. Aan de andere kant staat ook een 19e eeuws stationsgebouw van de Ferrocaril van Arica naar La Paz, dat de zee met Bolivia verbond toen de Bolivianen in de South Pacific oorlog hun Zuidelijker gelegen haven kwijt raakten, want toen werd ook het stukje dat Bolivia met de kust verbond door de Chilenen ingepikt.Verder op aan de boulevard een ruiterstandbeeld van O' Higgins (spreek uit: O' Giggins) de stichter van Chili. Het paard steigert richting Pacific en Higgins met een steek op zijn hoofd en een getrokken sabel wil de aanstormende golven die er uitzien als een charge van witgepluimde huzaren, overmeesteren.

Putre 29 januari

We rijden om half tien de zanderige bergen in. Heuvels worden bergen die er als grote bruingele zandhopen uit blijven zien. Eerst volgen we een rivierdal, daarna gaat het gestaag omhoog door kale bruine bergen. Later groeien er kandelaber cactussen die heel oud moeten zijn, gelet op hun lengte. Dan wordt het een canyon landschap in bruin-oranje tinten. In de verte de sneeuwtoppen. Al snel zitten we op drieduizend meter en beginnen we naar adem te snakken in deze heldere lucht. Putre ligt in een kleine vallei. Het bestaat uit lage huizen met golfplaten daken en er is een groot militair gebied van het grensgarnizoen. Eigenlijk is het Bolivia zoals ook te zien is aan de indianenvrouwen in felrode poncho's, een grijze hoed op het hoofd waar vlechten onder uit steken, een buidel op de rug. Fel licht en soms een koude wind.

Het wordt koud. Rekenen uit dat we vandaag bijna 4 liter water hebben gedronken. Door het boek 'De la Tortura no se habla' geïntrigeerd besluit ik in de autobiografie van de Chileense schrijver Dorfman, de schrijver van het toneelstuk, 'De Dood en het Meisje', te beginnen.

De Chileense schrijver Ariel Dorfman heeft in 1998 een boek geschreven, eerst in het Engels, daarna in het Spaans 'Rumbo al sur, deseando al Norte' (Heading South, looking North ). Het vertelt het verhaal van zijn Joodse grootouders die uit de Sovjet Unie zijn verdreven door de communisten respectievelijk de Nazi's. Zij vluchtten naar Buenos Aires. Hun kinderen werden Spaanstalig, verloren het Jiddisch, een taal zonder land. De vader ging aan de universiteit werken en verwierf bekendheid met boeken over de geschiedenis van Argentinië. Principieel marxist en communist, nam hij stelling tegen het opkomende Peronisme. In 1941 moest hij het land verlaten. Dankzij een beurs van de kapitalistische instelling Guggenheim kon hij naar New York (later gevolgd door zijn gezin). Dorfman vertelt hoe hij als kind in New York, toen hij met een longontsteking drie weken lang in een hospital werd geïsoleerd, het Spaans afzwoer en Amerikaan werd. Het Spaans blijft in zijn hersens een sluimerend bestaan leiden. Deze dubbel identiteit is de structuur van het boek dat afwisselend Amerikaanse en Chileense hoofdstukken heeft. In 1973 werkte Dorfman voor de regering Allende in Santiago. Vaak bracht hij de nacht door in het presidentieel paleis, maar niet op 10 september, omdat hij op de 11e een afspraak in de stad had. Zijn vriend wisselde met hem de dienst. De 11e vond de coupe plaats. De vriend stierf naast Allende die zelfmoord pleegde. Dit wonder van zijn overleving is het andere thema. Als hij als kind nachtangsten had voor het slapengaan schakelde hij van Amerikaans over naar Spaans. In Santiago werd het teruggevonden Spaans de taal van de hallucinerende werkelijkheid van de coupe.

Verweven met dit identiteitsonderzoek vertelt het boek hoe het leger al tijdens de regering Allende heer en meester was en al wreedheden uithaalde jegens de boerenbevolking die door de onteigening van Allende plotseling eigenaar was geworden van het land waarop zij generaties lang hadden geploeterd. Hij vertelt hoe weken voor de coupe de regering begon te begrijpen dat ze democratische revolutie met de wapenen zouden moeten verdedigen. Zo gingen de intellectuele assistenten van Allende op een achtermiddag met een pistool op een blikje schieten om te oefenen voor de strijd, terwijl in de kazernes de tanks klaar stonden.

Veel jaren zeventig romantiek zoals in Europa (waar links achter de democratische revolutie van Allende aanliep, zoals ze achter Castro aanliep). Wat in Europa eindigde als een welvaartssprookje van welopgevoede jongelingen, had in Chili echter een sinister einde. Het verhaal van het blikje schieten laat zien dat de revolutie van Allende in zekere zin ook een operette was. Zonder het Europese happy end.

Arica 31 januari

Keren terug naar het zeeniveau. Karpers die weer in de natte vijver kunnen zwemmen. Tranende ogen, gewrichtpijnen, een vreemd droog gevoel, duizelingen en hoofdpijn zijn ineens verdwenen. Het is wel afzien om een vulkaan in een meer te zien spiegelen met vogelgekir erbij.

De Dorfman familie wordt in de Mc Carthy tijd uit de VS gegooid, wegens vermeende linkse activiteiten van de vader. Ariel raakt het Engels en de VS als bescherming kwijt. De vader die inmiddels bij de VN werkt, krijgt een baan in Santiago. Daar moet Ariel het Spaans weer leren en begint het Chileense verhaal. De twee verhaallijnen komen samen bij Allende. Dorfman vond ineens zijn ware (Zuid Amerikaanse) identiteit. Dan de schok van de coupe. Het boek bevat een spannende beschrijving van de dagen kort na de coupe. Dorfman was in Chili bekend geworden door een anti Amerikaans boekje ' Como leèr el Pato Duck': 'Hoe je Donald Duck moet lezen'. Rechts was er tegen te hoop gelopen. Als medewerker van Allende was hij vaak op de televisie geweest. Een paar dagen na de coupe kijkt hij naar de televisie. Het nieuws laat een boekverbranding door militairen op het Plein van de Constitutie zien. De camera zoemt in op een boek op de stapel. Hij leest: 'Como leèr el Pato Duck.'

Temuco 1 februari

Eerst een lange vlucht naar Santiago over de woestijn. Vanuit Santiago in een volle bak met op vakantie gaande families met veel kinderen, sommigen met gouvernante. Het landschap groen en gecultiveerd, aan de horizon de sneeuwtoppen van de Andes, het verplichte toetje bij ieder Chileens vergezicht.

We komen aan in een ander land. Zuidelijk weer. Groene bossen. Een zwoele zomeravond in de stad in een voetbalcafé. Het Chileense Colo Colo komt tegen een Argentijnse club in de Copa de Liberdad competitie niet verder dan 0-0.

Even een paar dagen geen kranten gezien, maar de Pinochet Welle woedt in volle omvang. José Benquis is lid van La Suprema. Hij laat zich in La Tercera interviewen over de 6 maanden beslissing van het Hof waar hij het met een ander lid van het Hof niet mee eens was. Het Hof kan volgens hem geen aanwijzingen geven aan de rechterlijke macht. Rechters van instructie moeten zelf bepalen wanneer het vooronderzoek klaar is. De dissenters zeggen dus in de krant dat de beslissing van hun Hof ongrondwettig is, bovendien vinden zij ook dat de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht in het geding is, omdat over deze zaken geen afspraken met de regering gemaakt kunnen worden. Een minderheid dus binnen het Hof.

De grote rel van het weekend is de aanhouding van generaal Manuel Contreras. Contreras was directeur van de DINA, de geheime dienst die een grote rol heeft gespeeld bij de martelingen en ' verdwijningen' . Contreras is een van de makkers van Pinochet, en omdat hij gepensioneerd is en in burger rondloopt staat er, net als bij Pinochet, een ' (R)' achter zijn naam: retirado. Contreras is onherroepelijk veroordeeld tot 12 jaar gevangenisstraf wegens een ' permanente ontvoering' van een persoon. Deze veroordeling, gedekt door La Suprema, heeft plaatsgevonden met doorbreking van de Amnestiewet omdat 'permanente ontvoering' onder de schending van de mensenrechten valt. Rechter Solis die met de uitvoering van de beslissing was belast, had Contreras gesommeerd in zijn kantoor in het Paleis van Justitie te verschijnen. Contreras had dat geweigerd (Dat was dus een grove vorm van: Contempt of Court) en openlijk verklaard: a. dat de omschrijving 'permanente ontvoering' een truc is om onder de Amnestiewet uit te komen; hij kwam nu opeens met een papier waaruit zou moeten blijken dat het slachtoffer bij treffen van militairen was neergeschoten, b. dat Solis uit rancune handelde omdat zijn vrouw in het Nationale Stadion geïnterneerd was geweest en, c., dat de huidige chef staf van het leger een verrader is. Solis stuurt de politie op hem af, die Contreras gevankelijk meevoert, terwijl demonstranten, die er inmiddels de lucht van hebben gekregen, de generaal (R) met eieren bekogelen. In de krant is een fotootje te zien van de verontwaardigde tachtiger als hij uit zijn huis wordt afgevoerd. Deze gebeurtenis is voor La Suprema aanleiding om bij de laatste zitting, afgelopen maandag voor het zomerreces, te verklaren dat rechters andere methoden moeten toepassen om een rechterlijke beslissing mee te delen. President Lebedinsky laat zich met foto weer eens uitgebreid interviewen (In Nederland wordt de President van de HR twee keer geïnterviewd. Een keer, omdat hij als oudste in rang het hermelijn mag omhangen en een keer als hij aftreedt en de hermelijnen mantel weer moet uitdoen. In de tussentijd bestaat hij voor de samenleving niet). De volgende dag liggen er klachten tegen Solis van de advocaten van Contreras bij het Hof van Beroep en van het leger bij de regering.

Valdivia 4 februari

Het landschap is nu meer Noord Frankrijk maar met de ruigheid van ranches en groter. We rijden naar de kust van de bergen en de vulkanen vandaan. Geel geblakerde weiden worden afgewisseld door naaldboom wouden. De houten huizen zijn oranje-bruin van het dennenhout waarvan ze zijn gemaakt en houden het midden tussen chalets en blokhutten. Plotseling zijn we tussen de rivieren die Valdivia omkransen. Donkerblauw met helgroen kroos. Op de oevers trossen de blauwe hortensia' s. Veel vogels. Valdivia is een oorspronkelijk Duitse nederzetting. In de stad zijn nog wel konditorei-achtige cafe's te vinden en onder de brug venten ze zelfs Berliner bollen.

Puyehue 6 februari

Ook op zondag veel Pinochet nieuws in La Tercera. Een profiel van rechter Solis, met Muñoz en Guzman, een van de rechterlijke superstars in dit DD.HH gevecht. Hij is net in Washington geweest om een getuige te ondervragen in weer een ander Pinochet proces. Hij is 67 jaar en heeft nog steeds uitstekende kwalificaties van La Suprema, die kennelijk ook over rechterlijke carrières gaat. Sinds 1998 een uitzonderlijke staat van dienst in DD.HH processen. Frustratie: dat hij nooit in La Suprema zal komen omdat hij als links bekend staat. Het Parlement zal hem daarom nooit benoemen.

Puerto Varas 11 februari

Met de pont terug naar het vaste land. Het is een halfuur varen in deze zee-engte. De zeeleeuwen zijn in de ochtend levendiger dan op de heenweg in de namiddag. Ze dartelen met twee en drietallen rond de pont, steken hun snuit uit het water omhoog, springen uit het water, duiken met klappende staarten weg.

Puerto Varas 12 februari

Vandaag staat een tocht op het programma naar het verder op gelegen Lago de Todos los Santos (Allerheiligen), een uur rijden met de bus. Er hangt een dichte nevel over het Lago Llanquihue. Langs de weg zie ik in de nevel borden met daarop een handje dat in de grijze nevel richting meer wijst met de opbeurende tekst: Lago encantado! Maar er is alleen mist, dus ook de vulkaan Osorno die we gisteren nog tussen de rode wolken zagen is achter deze grijze muur verdwenen. Gelukkig is het aan de kant van het lago Allerheiligen beter. Over dat meer varen we anderhalf uur heen en anderhalf uur terug. Terug is belangrijk veel leuker. Ook in de bus is het ineens interessant, omdat de nevel is opgetrokken. Het gebied naast lago Llanquihuie bestaat uit groene weiden doorsneden door bossen die zich hoger op in de bergen verdichten tot ondoordringbare wouden. De weiden verder op tegen de helling zijn in het avondlicht zo lichtgroen dat het een golfcourse lijkt, maar dan één in bijna subtropisch donker groene bossen. De bergketen wordt bestreken door de avondzon. Er hangen slierten wolken omheen die links een opstuivende massa vormen, zoals de water cascades in de rivier die uit het Allerheiligen meer vloeit.

De zaterdagbijlage van El Mercurio bevat interviews met de kleinkinderen van Pinochet. De hele stamboom van de familie is afgebeeld. De generaal (R) is begiftigd met de voornaam Auguste. Twee van de zonen dragen voornamen Auguste en Marco Aurelio, terwijl wij onder de kleinkinderen een Julio Cesaro aantreffen. De wil tot heersen zit er dus goed in. Een van de kleinzonen moet niets van opa hebben en lijdt onder de vele grappen die gemaakt worden over de geheime bankrekeningen bij de Banco de Chili in New York. De familie heeft in ieder geval veel last van de naam Pinochet, maar in het bijzonder nu door de rekeningenaffaire.

Puerto Varas 13 februari

We rijden de andere kant van het meer rond. Eindeloze weilanden met vee. Aan de meerkant ook houten villa's met weelderige goed bijgehouden tuinen. De plaatsjes dragen de geschiedenis van het Duitse kolonialisme rond de helft van de 19e eeuw met zich mee, zoals Valdivia en Osorno verder op.

In El Mercurio staat de biografie van de in januari overleden Ingeborg Schwarzenberg, een in 1914 in Chili geboren dochter uit een immigratieverbintenis. Midden 19e eeuw maakte de Chileense regering reclame in Duitsland, op zoek naar gezonde geschoolde werkkrachten om de grond rond het merengebied tot ontwikkeling te brengen. Er stonden advertenties in Duitse kranten met teksten als: 'Een ver land, maar magnifiek, schitterend en vruchtbaar, waar alles goed bereikbaar is en overvloed heerst, waar alles gedijt en gezegend is met het heil der mensheid: La libertad.' Er gingen tussen 1846-1867 alleen al 8000 families. Soms werden hele dorpen aangestoken, zoals uit het gebied rond Kassel. Ingeborg Schwartzenberg heeft de genealogie van deze families, waarvan nu derde en vierde generaties in Chili verblijven, nageplozen. Ze zijn op tienduizend archiefkaartjes in lichtblauwe doosjes opgeslagen, die zijn verwerkt in 144 boeken met beschrijvingen en oude foto's die in de Emilio Held (voluit Held Winckler) bibliotheek zijn te vinden, een dikwijls door Duitsers op zoek naar hun wortels geraadpleegd centrum. Het centrum beschikt bovendien over de volledigste verzameling ter wereld van de nazistische Volkische Beobachter.

Lago Grey 14 februari

Twee uur vliegen naar Puerto Mont dat aan de Straat van Magelhaen ligt tegenover Vuurland.

We rijden eerst bijna twee uur door een geel geblakerde pampavlakte. Vossen steken de weg over, we zien kleine flamingo's in een meer en na anderhalf uur ook struisvogels die op deze uithoek van de aarde blijken te wonen. Verder niets: gehuil van de wind en om het kwartier een auto over de weg die recht de pampa doorsnijdt. We komen steeds dichter bij de bergen en zien nu ook de gletsjers en de grijze en donkere gesteenten. Dit is het landschap dat is overgebleven toen de aardbodem een kolkende lavamassa was. De kolkende massa is gestold in deze scherpe puntige gebergten, woest en vreemd, omsingeld door af en toe door zonlicht bestreken wolkenformaties en slechts bewoond door de woeste en vreemde vogel die de Condor adelaar is. In de zwarte en witten heeft hij de kleur van dit landschap van gesteenten en ijzige gletsjers aangenomen. Hier rijden we weer bijna twee uur door heen. Dan bereiken we het Lago Grey en zien we de heftige toppen van de Torres del Paine en aan het eind van het meer de lichtblauwe ijsmassa van de Zuidkant van de enorme gletsjer die van Noord naar Zuid Patagonia doorkruist. Het is een nooit geschilderd schilderij van de Duitse romanticus Caspar Friedrich.

In het vliegtuig in La Tercera de samenvatting gelezen van het interview dat rechter Guzman aan een krant in Nicaragua heeft gegeven. Hij verklaart in de afgelopen jaren herhaaldelijk onder druk te zijn gezet door politieke, militaire en kerkelijke kringen om met de vervolging van Pinochet op te houden. Ook La Suprema heeft hem herhaaldelijk onder druk gezet. Telkens heeft hij zijn onafhankelijkheid met succes verdedigd door publiciteit te zoeken. Hij verklaart ook, evenals zijn collega Solia, dat hij door zijn betrokkenheid bij de DD.HH processen nooit is voorgedragen voor La Suprema.

In dezelfde aflevering wordt verslag gedaan van Pinochet's bezoek aan een openbaar feestje. Op de voorpagina staat een telefoto waarop we Augusto sr met een zonnebril op met oude vrienden zien praten. Op de kleurenfoto vertoont zijn gezicht een slim lac


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel