Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Chicklit van Venus, dicklit van Mars

Home

Joost van Velzen

Interieur van de boekhandel Polare. © anp

Dat vrouwen planken vol chicklit verslinden, dat weten we. Maar met 'Gijp' en 'Ventoux' meldt nu het mannenboek zich aan het front. Of niet? Op zoek naar boeken van Mars.

Vrouwen hebben het maar makkelijk. Die lezen alles wat los en vast zit en annexeren zo als vanzelf elk genre tot chicklit. Boeken komen van Venus, als we dat maar weten. Maar hoe zit het met de boeken van Mars? Die moeten er toch ook zijn?

Het blijkt niet mee te vallen om een aanvaardbare definitie te vinden voor wat nu een mannenboek is. Chicklit, ja dat kent iedereen. De naam Bridget Jones laten vallen is genoeg. Maar dicklit? Of ladlit?

"Nooit van gehoord", laten uitgevers, schrijvers, recensenten en literaire bollebozen zonder uitzondering weten. Komisch vinden ze de term allemaal wel. "Als het om Nederlandse boeken gaat, kun je het net zo goed pik-lit noemen", grapt Bert Wagendorp, auteur van de succesroman van afgelopen zomer, Ventoux. Een boek dat door enkele deskundigen uit ons panel wordt genoemd als een echt mannenboek. Het gaat immers over mannenvriendschap, fietsen, meisjes, muziek, avontuur. Duidelijke zaak dus, zou je zeggen.

Sportboeken
Maar Wagendorp zelf twijfelt over het geslacht van zijn roman en zijn lezers: "Als ik afga op boekverkopers en de reacties op Twitter, dan schijnen het toch vooral vrouwen te zijn die mijn boek lezen. Zelf schat ik het in op fiftyfifty. Maar ik kan me niet direct een boek voorstellen dat alléén door mannen wordt gelezen. Ja, misschien boeken waar iets inzit voor hun carrière."

En áls mannen al lezen, dan zijn het er volgens hem niet zo veel: "Je denkt dan al gauw aan sportboeken, maar als je er daar vijfduizend van verkoopt dan mag je blij zijn."

Zelfs een veelverkoper als 'Gijp' van Michel van Egmond (winnaar NS-Publieksprijs, over het wel en wee van voetbalanalist René van der Gijp) wordt volgens Wagendorp niet eens altijd daadwerkelijk gelezen. "Veel mannen vinden zo'n boek ook gewoon leuk voor de heb. Of om even in te kijken."

Na een tijdje nadenken en filosoferen komt Wagendorp tóch met een genre dat inderdaad uitsluitend lijkt te worden bepoteld door mannen: sciencefiction. "Ik denk dat vrouwen dát echt te ver van hun bed vinden, en daar hebben ze groot gelijk in."

Lees verder na de advertentie

 
Vraag tien mensen naar de definitie van een typisch mannenboek en je krijgt tien verschillende antwoorden.

Mannenclichés
Vraag tien mensen naar de definitie van een typisch mannenboek en je krijgt tien verschillende antwoorden. Boeken over sport, roept de een. Romans over onvoorwaardelijke vriendschappen, denkt de ander. Heldenverhalen! Sciencefiction. Biografieën. Spionagethrillers, ook vaak gehoord. Een recensent literatuur van deze krant doet uit de losse pols een gooi naar de nodige duiding: 'Literatuur die mannenclichés en masculiene emoties in de verf zet?' Mooi gezegd. En het zou kunnen. Het zou allemaal kunnen.

Frans Ruiter is adjunct-directeur van het Instituut voor Cultuurwetenschappelijk Onderzoek aan de Universiteit Utrecht. Ruiter heeft veel onderzocht, maar wat nu een mannenboek is, nee, daar heeft hij geen onderzoeksresultaten van. "Mijn mening is dus niet meer waard dan die van elke andere lezer."

Toch heeft Ruiter wel zo zijn gedachten over het fenomeen: "Ik heb het vermoeden dat lezers van het mannelijke geslacht en lezers van het vrouwelijke geslacht door andere dingen in boeken geboeid raken. Mannen schijnen meer naar non-fictie te neigen. Maar zelfs al zouden mannen en vrouwen allebei voor fictie kiezen, dan zal de keuze uit het titelaanbod verschillend zijn. Maar, en dat lijkt me eigenlijk interessanter, zelfs als mannen en vrouwen dezelfde roman zouden lezen, zouden ze niet door dezelfde aspecten geboeid raken. Dat zou onderzocht moeten worden."

Ruiter spreekt liever niet van mannenboeken of vrouwenboeken. Volgens hem riekt dat te veel naar marketing: "Doelgroepen identificeren en producten daarop afstemmen, daar weten ze in Hollywood wel raad mee. Ik zou het liever hebben over een verschillende leeshouding bij mannen en vrouwen. Volgens mij is de mannelijke of vrouwelijke stem in de literatuur nooit scherp omschreven. Waarom zou een man niet van een vrouwelijke literaire stem kunnen genieten en vice versa, vraag ik me af. En wanneer wel en wanneer niet?"

Leesclubje
Meer vragen dan antwoorden. Misschien moeten we gewoon eens bij een vrouw te rade gaan. Een schrijvende vrouw tussen echte mannen. Natuurlijk, Anna Enquist! Schrijfster van verhalen voor literair voetbaltijdschrift Hard Gras, het blad van Henk Spaan, Matthijs van Nieuwkerk en Hugo Borst. Enquist trekt geregeld met de Hard Gras-ploeg door het land en begeeft zich dus voortdurend onder echte kerels. Zij zou het typische mannenboek en zijn lezers vast zo kunnen uittekenen. Of niet soms?

"Nou, ik weet het niet hoor", zegt ze. " Al jaren heb ik een soort leesclubje met drie mannen, en meestal vinden we dezelfde boeken leuk of goed." Volgens haar zit de gedeelde liefde voor een boek niet per se in de sekse: "Vooral wat het lezen van non-fictie betreft denk ik dat dat eerder met leeftijd dan met geslacht te maken heeft. Hoe ouder je wordt, hoe meer non-fictie en biografieën je leest."

 
Zelfs als mannen en vrouwen dezelfde roman zouden lezen, zouden ze niet door dezelfde aspecten geboeid raken.

Helemaal ontkennen dat er een verschil is tussen mannen- en vrouwenboeken durft Enquist toch niet: "Het kan best zijn dat mannen andere onderwerpen belangwekkender vinden dan vrouwen. Toch geloof ik dat de kwaliteit van tekst en constructie meer gewicht in de schaal legt dan een mannen- of vrouwenonderwerp, als het gaat om appreciatie van een boek."

Afdeling marketing
Tim Krabbé, auteur van misschien wel het ultieme literaire mannenboek 'De Renner', is snel klaar met het onderwerp. Voor hem is het helemaal geen vraag of een boek een mannetje of een vrouwtje is: "Noch als schrijver, noch als lezer interesseert enig ander onderscheid in de literatuur mij dan slechts die tussen goed en slecht."

P.F. Thomése, die met 'J. Kessels: The Novel' en 'Het Bamischandaal' toch echt boeken voor volwassen jongens schreef, zegt eveneens geen fan te zijn van het denken in types lezers of soorten boeken: "Doelgroepen verwijs ik altijd door naar de afdeling marketing, daar doe ik niet aan. Toen ik nog op het gymnasium zat, lazen meisjes liever Jan Wolkers dan Hermans of Reve, viel me op. Is Wolkers chick en Hermans dick? Zeg jij het maar. Reve liet zich erop voorstaan dat hij huisvrouwen wist te ontroeren, ondanks zijn duidelijk dick-gerichte lit. Of dankzij? Wat in elk geval minder door vrouwen wordt gewaardeerd, zijn intelligente schrijvers zoals Robert Musil van 'De man zonder eigenschappen' of Jorge Luis Borges met zijn mentale labyrinten", stelt Thomése.

"Een goed gebrachte stijve zien ze kennelijk eventueel nog wel zitten, maar als een schrijver zijn verstand gebruikt, zijn ze weg. 'Hun gevoel heeft ze nog niet geleerd hun verstand te gebruiken,' zegt Musil hierover." Thomése voegt er wel een disclaimer aan toe: "Dit geldt niet voor alle vrouwen - alleen voor de meeste."

Cultstatus
Kijk, dat is kloeke mannentaal en daar houden we van. Maar we nemen er geen genoegen mee. Toch dat vieze woordje dicklit maar eens ingetoetst op Google. Dan komen we vooral in Engeland terecht. Bij Nick Hornby met name met zijn inderdaad héél erg volwassenjongensachtige romans 'Fever Pitch' en 'High Fidelity'. Boeken over Arsenal, Dennis Bergkamp, de beste popmuziek ooit, de liefste, stomste, lelijkste en mooiste meisjes ooit en top-10-lijstjes van sowieso 'het beste van alles ooit'. Voetbal, lijstjes, vrouwen, rock-'n-roll. Hoeveel mannelijker kunnen we het nog maken?

Maar zijn we er daarmee uit? Nee, nog niet helemaal. Het is namelijk wel een bepaald sóórt mannen dat van Hornby-boeken houdt, vindt ook Michel van Egmond, auteur van 'Gijp' - en een schrijftalent dat we in de gaten moeten houden: "Er blijft een cultstatus om boeken als die van Nick Hornby hangen. Het is maar een relatief klein groepje mannen dat dat leest. De meeste mannen lezen niet of nauwelijks boeken. Ze hebben 'De ontvoering van Heineken' in huis en dat was het."

We zijn dus warm met Nick Hornby maar we moeten niet denken: vrouwen hebben Bridget Jones, mannen hebben Nick Hornby. Klaar. Dan overschatten we de man (die helemaal niet zo veel leest) en ónderschatten we de vrouw (die óók Nick Hornby er nog even bij leest).

"Ik denk", zegt Michel van Egmond, "Dat mannen praktische lezers zijn. Ze willen er iets van opsteken, iets dat makkelijk te verteren is. Niet een boek van 800 pagina's dik. Het moet behapbaar zijn en het liefst ook nog echt gebeurd." Als een boek daaraan voldoet dan bestaat er een kleine kans dat zelfs een man het gaat lezen. Vaak tot grote vreugde van de vrouw, merkte Van Egmond: "Ik heb heel wat mailtjes gekregen van vrouwen die mij bedankten omdat ik het met mijn boek voor elkaar had gekregen dat hun man eindelijk eens rustig op de bank zat en zijn mond hield."

 
Ik denk dat mannen praktische lezers zijn. Ze willen er iets van opsteken. Het moet behapbaar zijn en het liefst ook nog echt gebeurd.

Deel dit artikel