Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Chávez dacht veel groter dan zijn eigen land

Home

Edwin Koopman

Chavez in 2010 en 1992. © Reuters/AP
Background

Het overlijden van Hugo Chávez is meer dan de dood van een president. Veel Venezolanen zien hem als een mythe - een beeld dat de leider zorgvuldig van zichzelf heeft opgebouwd.

Bolivariaanse revolutie
Held van de armen, socialist van de 21ste eeuw of een gevaar voor de regio; geen leider in Latijns-Amerika was het afgelopen decennium zo veelbesproken als de luidruchtige Hugo Chávez. Veertien jaar lang stond hij aan de leiding van zijn zelfverklaarde 'Bolivariaanse revolutie', een radicale hervorming van de Venezolaanse samenleving, geïnspireerd door de negentiende-eeuwse onafhankelijkheidsstrijder Simón Bolívar en later ook door de Cubaanse revolutie.

Chávez dacht daarbij groter, veel groter dan zijn eigen land. Richtte hij in Venezuela zijn pijlen op de oude politiek, de corruptie, de rijken en de ondernemers, internationaal ging de strijd tegen de Verenigde Staten. Het Zuiden moest worden bevrijd van de Amerikanen en andere de kolonisten van onze tijd. Allianties met duistere leiders uit Iran, Irak, Libië of Wit-Rusland vormden daarvoor geen belemmering.

Militaire held van simpele komaf
Latijns-Amerika moet één grote nieuwe supermacht worden met Chávez als leider die daarvoor grensoverschrijdende oliemaatschappijen bedacht, satellietzenders, militaire samenwerking, een Latijns-Amerikaans leger, een Latijns-Amerikaanse centrale bank en een gemeenschappelijke munt. Chávez wilde groot zijn, een rol in de geschiedenis spelen en hij spiegelde zich daarbij aan historische helden als Che Guevara en bovenal Simón Bolívar, een obsessie die zo groot werd dat hij zich soms gedroeg als ware hij een door God gezonden reïncarnatie van deze Bevrijder.

Niet geplaagd door een overweldigend charisma bracht hij met zijn nationalistische en vaak bombastische betogen tegen de traditionele politiek vooral de grote groepen armen in zijn land in vervoering. Doorslaggevend voor dat succes was zijn eigen eenvoudige afkomst als zoon van een onderwijzer in het provinciestadje Sabaneta, waar hij op 28 juli 1954 werd geboren. Op 17-jarige leeftijd ging hij naar de Militaire Academie waar hij in 1975 als een van de besten afstudeerde, om vervolgens op te klimmen tot luitenant-kolonel. Landelijke bekendheid kreeg hij in 1992, toen hij een groep muitende militairen leidde om de toenmalige regering omver te werpen. De coup mislukte en Chávez ging de gevangenis in.

Man van het volk
Toen hij in 1994 gratie kreeg was hij al uitgegroeid tot een held van verzet tegen de armoede en de corrupte politieke elite. Vier jaar later kwam hij met grote meerderheid via verkiezingen alsnog aan de macht.

Chávez werd geen verre president in een ivoren toren. Integendeel, hij presenteerde zich als een gewone jongen, die tussen de mensen stond, koketterend met de getinte huidskleur van de werkende Venezolaan: "Mijn vader is een mix van inheems en zwart bloed, en daar ben ik trots op." Hij sprak de taal van de straat, benoemde de dingen met een ongecompliceerde logica en humor die aansloeg bij het volk. Op televisie vertelde hij gedetailleerd over zijn aanval van diarree tijdens een openingsceremonie. "Ik ben ook maar een mens" wilde hij maar zeggen. In zijn zelf gecreëerde imago was Chávez een nederige dienaar van het volk, die in wezen niets gaf om de macht: "Ik had geen enkel plan om president te worden."

Chávez regeerde alleen
Toch was Chávez, ondanks zijn alomtegenwoordigheid, in de kern een afstandelijk leider. Op radio en televisie was hij voortdurend tussen de mensen maar in werkelijkheid was hij zo onbereikbaar als een god. Interviews gaf hij zelden. Op twitter had hij bijna vier miljoen volgers, maar hém spreken was onmogelijk. "De bizarre combinatie van populair exhibitionisme en intense politieke geheimhouding vormt de sleutel voor de mystiek rond Chávez," schreef een journalist.

Aan het eind ontving hij zelfs zijn eigen adviseurs niet meer. Chávez regeerde alleen.

De gewoonheid die hij wilde uitstralen vormde ook een rookgordijn voor zijn privéleven. Hij noemde het volk zijn familie, zijn echte bloedverwanten bleven verborgen. Zelfs naaste medewerkers wisten weinig over zijn persoonlijke beslommeringen. "Hij zou drie vrouwen per nacht in het presidentiële paleis kunnen hebben of zo celibatair zijn als een priester, we hebben geen idee," zei een hoge ambtenaar over Chávez. "Het is verbazingwekkend hoe weinig mensen in Venezuela echt iets weten over zijn leven, wat hij doet en met wie hij spreekt."

Wat over Chávez bekend is als man en minnaar weten, komt van de historica Herma Marksman, met wie hij tijdens zijn eerste huwelijk - met een vrouw uit zijn dorp - tien jaar lang een relatie had. Marksman noemde Chávez een ideale lover: "Het soort man dat je overstelpt met bloemen en chocola, serenades brengt met romantische muziek en nooit je verjaardag vergeet."

Later trouwde Chávez met journaliste Marisabel Rodríguez, van wie hij in 2003 scheidde. Zijn kinderen - drie uit zijn eerste huwelijk en een uit zijn tweede - waren zelden in zijn omgeving te zien.

Einde aan kleurrijk leiderschap
Zelfs op zijn ziekbed doorbrak Chávez zijn imago van de onoverwinnelijke, tweede bevrijder van Venezuela niet. In de zomer van 2011 maakte hij bekend dat hij aan kanker leed, maar de aard en de ernst van zijn ziekte bleven geheim. Terwijl hij regelmatig verklaarde weer kerngezond te zijn, voerde hij in werkelijkheid een keiharde strijd tegen zijn ziekte.

Pas bij zijn laatste vertrek naar Cuba, begin december, speculeerde hij voor het eerst op zijn overlijden. Met zijn dood verliest Latijns Amerika een kleurrijke, excentrieke en zeer omstreden leider en wordt voor veel volgelingen de mythe rond hun geliefde revolutionair alleen maar groter.

Deel dit artikel