Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Castel Gandolfo voelt zich verweesd

Home

STIJN FENS

reportage | Paus Franciscus maakt geen gebruik van Castel Gandolfo, van oudsher het vakantieverblijf van de pausen. Tot verdriet van het dorp.

Zo op het oog lijkt alles normaal op deze zaterdagochtend in Castel Gandolfo. De zon schijnt. Op het terras van de bar tegenover het gemeentehuis nemen de oude mannen van het dorp de politiek nog eens door en op het plein strijden twee bruidsparen om de mooiste achtergrond voor hun huwelijksfoto's.

En toch klopt er iets niet.

Ooit was Castel Gandolfo het tweede huis van de pausen, maar paus Franciscus laat zich hier niet zien. Ook afgelopen zomer liet hij het pauselijk vakantieververblijf voor wat het was. Franciscus blijft liever in Rome, solidair als hij is met de armen. Die gaan ook niet met vakantie, zegt hij. Castel Gandolfo is daarmee haar belangrijkste publiekstrekker kwijt. Burgemeester Milva Monachesi: "We zijn verweesd."

Castel Gandolfo is schilderachtig gelegen in de Albaanse heuvels ten oosten van Rome. Al vier eeuwen lang komen de pausen hier naartoe om vakantie te houden en zo de Romeinse zomerhitte, maar ook de drukte van de stad te ontvluchten. De eerste was paus Urbanus VIII in 1626. Hij nam ook het initiatief om hier een pauselijk paleis te laten bouwen door de beroemde bouwmeester Carlo Maderno. Een neef van Urabanus kocht om de hoek een villa met bijbehorende tuinen. Ook deze Villa Barberini kwam in bezit van de pausen en werd hun Versailles. In totaal tweeëndertig pausen brachten hier hun zomervakantie door. Het pauselijk hof verplaatste zich dan drie maanden van Rome naar Castel Gandolfo.

Recordhouder was Johannes Paulus II die hier zo vaak was dat hij het bergstadje zelf omdoopte tot 'Het Tweede Vaticaan'. Zijn opvolger, Benedictus XVI woonde hier nog een paar maanden nadat hij was afgetreden, maar daarna werd het stil. Franciscus kwam in het eerste jaar van zijn pontificaat nog wel, onder meer om op 15 augustus -- het feest van Maria Hemelvaart en het begin van de Italiaanse zomervakantie - de mis te doen voor de inwoners van Castel Gandolfo. Hij bleef niet slapen in het paleis, dat werd hem vergeven. Maar hierna kwam Franciscus dus helemaal niet meer. En dat doet pijn in Castel Gandolfo.

Lees verder na de advertentie

In de steek gelaten

Niet eens zozeer in economische zin, hoewel restauranthoudster Assunta Ferrini spreekt over een inkomstendaling van maar liefst dertig procent. Andere middenstanders zeggen nog net quitte te spelen. Nee, veel erger is het gevoel door de paus in de steek te zijn gelaten. "Dit jaar is hij zelfs niet op 15 augustus naar Castel Gandolfo gekomen. Dat hadden we echt niet verwacht", zegt Ferrini, staande voor haar restaurant in de enige winkelstraat van het stadje. "Dit zijn beslissingen die van hogerhand worden genomen. Wat kunnen wij daaraan doen?"

Een zekere gelatenheid is de middenstand niet vreemd, maar serveerster Gulia Carosi van de bar tegenover het pauselijk paleis is eigenlijk gewoon boos. Terwijl ze een Aperol spritz klaarmaakt voor een vaste klant, zegt ze: "Hij heeft een traditie verwoest. Pausen maken al vier eeuwen deel uit van onze geschiedenis. Ik juich al zijn aandacht voor de armen toe, maar kan hij nou echt niet één dag per jaar naar ons toe komen?" Ook het gemeentebestuur laat het volgens Giulia afweten. "Die doen niks."

Milva Monachesi - burgemeester zonder paus noemt ze zichzelf gekscherend - wil van kritiek niets weten. Ze heeft wel degelijk actie ondernomen, zegt ze. "Ik heb de paus twee keer een brief geschreven en hem uitgenodigd ons te bezoeken. Maar hij antwoordde dat hij andere verplichtingen had. Dan houdt het op."

De pastoor van Castel Gandolfo heeft het er ondertussen maar moeilijk mee. Hij zit tussen twee vuren: paus Franciscus en zijn morrende parochianen. Don Pietro Diletti houdt spreekuur voor zijn kerk. Met een bruidspaar bespreekt hij de laatste details voor de grote dag, maar hij wil tegen Trouw ook wel iets zeggen over 'de kwestie'. "De paus heeft altijd tussen de armen en de weerlozen geleefd en wil dat blijven doen. Hij heeft mij gezegd: 'Ik kan niet in dat paleis gaan wonen. Dan word ik een renaissanceprins'. Dat begrijp ik wel. Hij had het alleen wat beter moeten uitleggen. Nu kwam het een beetje lomp over." Meteen herstelt hij zich en is hij weer pastoor. "Het heeft ook geen zin bij hem aan te dringen. Toen hij de brieven van de burgemeester had gelezen werd hij zelfs bozer. Maar hij is ons nog niet vergeten hoor. Dat weet u toch wel?"

Om een gebaar te maken naar Castel Gandolfo, stelde paus Franciscus vorig jaar september de weelderige tuinen van de Villa Barberini open voor het publiek, en ook het pauselijk paleis kan nu van binnen bekeken worden. Om de toestroom van toeristen te stimuleren rijdt er elke zaterdag een rechtstreekse trein van het dichtbij het Vaticaan gelegen station San Pietro naar Castel Gandolfo. Bij de eerste rit van deze pausexpress, begin september, bleek dat nog wel kinderziektes moesten worden overwonnen. Zo had de trein een flinke vertraging en was er vanaf het kleine stationnetje van Castel Gandolfo alleen voor een paar uitverkorenen een bus die hen verder bracht. De rest van de pelgrims moest steunend en kreunend de steile rots beklimmen naar het hoger gelegen dorpscentrum.

BMW van Johannes Paulus

Eenmaal in het dorpscentrum betreed je, via een zijingang, het paleis en kom je op een schitterende binnenplaats. Het eerste waar je dan op stuit is een BMW met het kenteken SCV (Stato della Città del Vaticano) 1, waar Johannes Paulus II altijd gebruik van maakte als hij in Castel Gandolfo was. Een reliek uit betere tijden. Op de eerste verdieping is een bescheiden expositie ingericht met pausportretten en gebruiksvoorwerpen zoals een mijter en twee paar pauselijke pantoffels. Dan heb je het wel gehad. De privévertrekken zijn verboden terrein en ook het zwembad dat Johannes Paulus II liet aanleggen, blijft buiten zicht.

Toch verwachten ze in Castel Gandolfo veel van het nieuwe initiatief. De directeur van de Pauselijke Villa's, Osvaldo Gianoli, rekent op veel bezoekers. "In 2014 hadden we tienduizend bezoekers en in 2015 is dat meer dan verdubbeld. We zien de toekomst met vertrouwen tegemoet." De winkeliers en het gemeentebestuur zijn gematigd optimistisch. Burgemeester Monachesi: "Ik was bang dat toen ze het Apostolisch Paleis hier opengooiden, de paus helemaal niet meer zou komen. Maar ik heb begrepen dat de pauselijke appartementen intact blijven. Een hele opluchting."

Voor de middenstand valt er volgens haar veel te winnen. "De trein komt om half twaalf aan en de rondleiding in het paleis is om 13.00 uur klaar, maar de trein terug naar Rome gaat pas aan het eind van de middag. De mensen die niet naar de tuinen gaan, hebben zo genoeg tijd om te eten en de rest van de dorp te bezoeken. Eigenlijk zijn we er nog beter aan toe dan toen de paus hier nog woonde. Toen hadden we twee keer per week een kleine hausse van pelgrims die kort bleven en weinig uitgaven. Deze bezoekers blijven langer en hebben meer kwaliteit."

Maurizio Carosi, moet het allemaal nog zien. Zijn winkel ligt vol souvenirs van paus Franciscus. "Ik verkoop veel van hem." Hij hoopt dat de nieuwe trein zijn dorp veel goeds gaat brengen. Maar tweehonderd belangstellenden per week is niet zoveel. Meer treinen inzetten is lastig omdat op een groot gedeelte van het traject enkel spoor ligt. "Hopelijk gaan ze een beetje investeren. Dat zou mooi zijn." En wie weet komt Franciscus toch nog een keer langs. "Hij hoeft alleen maar op zaterdag de trein te nemen", zegt Carosi lachend.

Een van de tuinen van Villa Barberini.

Deel dit artikel