Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Briev en kaaz en sjem

Home

Nico de Fijter

Ooit noemde hij zichzelf de hofnar die de koning af en toe eens goed beledigt. P.C. (Piet) Paardekooper (82) wordt gezien als Nederlands eigenzinnigste taalkundige. Hij ergert zich aan onzinnige regeltjes en zondigt er graag tegen. Hij verafschuwt de neerbuigende visie van Nederlanders op hun taal. Die beïnvloedt zelfs de Nederlandse kijk op de oorlog in Irak.

In een klein wit huisje in een stil Leids hofje schrijft Piet Paardekooper artikel na artikel. Zijn woon- annex werkkamer is volledig ingericht op zijn schrijfwerk. Dikke vitrage laat maar weinig daglicht door. Een bureau verdwijnt onder kattebelletjes, boeken, mappen, diskettes. In de boekenkasten staan de volledige werken van P.C. Hooft, Bredero en Vondel. Paardekoopers eigen boeken staan op één plank.

Paardekooper voert strijd voor het gebruik van 'beter als' in plaats van 'beter dan'. Vondel, Cats en Huygens schreven ook 'beter als' en een groot deel van de Nederlandstaligen zegt het, zo luidt zijn pleidooi. ,,Of ze zijn zo hypercorrect dat ze 'even groot dan' gebruiken. Maar er is ooit op onwetenschappelijke gronden bepaald dat dat niet mag. En dan krijg je het er moeilijk uit. Als iemand al vroeg op school leert dat het 'beter dan' moet zijn, dan zal hij die regel de rest van z'n leven blijven verdedigen. Zo zit het met heel veel van onze spellingregels. En waarom zou je in vredesnaam 'enige' in plaats van 'enigste' moeten schrijven?'' Ook zo'n bron van verbazing: merkwaardige meervoudsvormen. ,,Iedereen zegt 'beambtes' en 'voorwaardes', niet: 'beambten' en voorwaarden'. Laat dat dan de regel zijn. Het probleem is, en dat geldt voor heel veel spellingkwesties, dat er ooit iemand is geweest die zei: 'Zo schrijven we het', zonder dat daar een goede wetenschappelijke onderbouwing aan voorafging.''

De boomlange emeritus hoogleraar is berucht vanwege zijn eigengereidheid en tegendraadse opvattingen. Hij pleitte ervoor van Zuid-Nederlandse dialectwoorden uit het Groene Boekje te schrappen. In de jaren zestig werd hij België uitgezet. Hij was hoogleraar Nederlandse taalkunde in Kortrijk, een dependance van de Leuvense universiteit. ,,Ik liet me uit over de taaldiscriminatie in België. Er is daar een ongekend felle strijd tussen Frans- en Nederlandstaligen aan de gang. Die heeft echt enorme gevolgen, in de hulpverlening bijvoorbeeld: Franse artsen zijn terughoudend met Vlaamse patiënten. Ik kaartte dat aan en dat werd niet gewaardeerd.'' In 1970 was Paardekooper weer welkom, na een bevel van de rector van de universiteit om zich verre van taalpolitiek te houden. Tussen 1986 en 1992 doceerde Paardekooper aan de Leidse universiteit.

Hij zou er geen bezwaar tegen hebben als het Nederlandstalige deel van België door Nederland geannexeerd zou worden. ,,Die twee delen van het Nederlandse taalgebied worden zo na eeuwenlange scheiding weer herenigd. Groot nadeel daarvan is dat we dan ineens buren van Frankrijk worden. Dat moeten we niet hebben. Dat zou een enorme impuls zijn voor het franskiljonisme.'' Dat is een stroming onder sommige Vlamingen die het prima vinden als het Frans in België overheerst.

In 1963 richtte Paardekooper de Vereniging voor Wetenschappelike (inderdaad: een 'i' in plaats van een 'ij') Spelling op. Kort gezegd wil die dat er zoveel mogelijk fonologisch gespeld wordt, is: rekening houdend met de functie die een klank heeft.

,,Waarom zou je bijvoorbeeld een c schrijven als je een k hoort? Dat slaat, taalkundig gezien, nergens op. Ik schrijf 'diskriminatie', 'kultuur' en 'kollege'. Als je paard zegt, hoor je een 't' op het eind. Dan schrijf je toch gewoon 'paart'? Eeuwenlang is dat ook een normale zaak geweest. Als je dan toch 'paard' wil schrijven vanwege het meervoud 'paarden', wees dan consequent en schrijft ook 'briev' vanwege het meervoud 'brieven' en 'kaaz' vanwege 'kazen''' 'Actie' zou 'aksie' moeten worden, 'jam' wordt 'sjem' en Nederland zou het Nederlandstalige deel van België moeten 'annekseren'. Bij leenwoorden zou de spelling ook sterk gesaneerd moeten worden. ,,Je kunt bijvoorbeeld de 'c' die als 'k' wordt uitgesproken kunnen vervangen door een 'k'''. ,,Als je schrijft, moet je niet teveel met regeltjes bezig zijn. Dat remt af en leidt tot frustraties. Daarom is de nieuwe spelling ook een enorme achteruitgang. We moeten nu 'brokkenpiloot' schrijven, terwijl we 'brokkepiloot' zeggen. Dat gaat mis. En zo zijn er talloze zuivere nonsens-regeltjes. De spraak moet de basis van de spelling zijn. Dat is nu nauwelijks het geval.'' Paardekooper was daarom vorig najaar blij met het protest van de Vlaamse minister Van Grembergen tegen de tussen-n. ,,Maar ach, zo'n discussie laait dan even op en daar blijft het bij. Het is nu ook nog te vroeg om wat aan die spelling te veranderen.''

Paardekooper denkt niet dat zijn pleidooien veel effect zullen sorteren. Af en toe stuurt hij eens een briefje. Kan KPN 'voicemail' niet veranderen in 'klankpost'? ,,Ik heb ook liever e-post dan e-mail. Maar KPN is anglomaan en doet aan taaldiscriminatie.''

Want de zelfverengelsing van het Nederlands is Paardekooper een gruwel. ,,Nederlanders hebben last van een afgronddiep minderwaardigheidsgevoel over hun moedertaal. De meeste Nederlanders vinden hun taal lelijk. Ze lijden aan moedertaalmasochisme. Het Engels zou het zelfs moeten vervangen. Heel merkwaardig. Op de een of andere manier is er een soort pikorde onder de talen met het Grieks en het Latijn bovenaan. Het Nederlands staat helemaal onderaan. Die pikorde blijkt ook uit namen van bedrijven. 'Nuon' is pseudo-Grieks, 'Fortis' is Latijn.''

,,Nederlanders hebben ook de eigenschap zich erg snel aan te passen. We houden daar van, schmieren ermee. Een Amerikaan die in Nederland de weg vraagt, krijgt netjes in het Engels antwoord. Fransen en Duitsers ook. Als er geen mensenlevens op het spel staan, kan antwoorden in het Nederlands de Amerikaanse, Engelse en Franse bescheidenheid bevorderen. Ik wil best de weg wijzen, maar dat doe ik zoveel mogelijk in mijn eigen taal. Amerikanen zijn het ergst. Die achten het vanzelfsprekend dat iedereen hun taal spreekt. Ken je dat verhaal van die ontdekkingsreiziger? Die kwam in de binnenlanden van Afrika en stuitte daar op een groepje inboorlingen. Hij begon tegen ze te praten, in het Engels. Toen hem duidelijk werd dat ze hem niet konden volgen, begon hij tegen ze te brullen: hij dacht dat ze doof waren.''

De verheerlijking van het Engels zorgt voor de verdwijning van het Nederlands, denkt Paardekooper. ,,Als je kijkt naar het onderwijs: op de basisschool begint het Engelse taalonderwijs al. Ik weet van een kleuterschool in Voorschoten waar de kleuters al wat Engelse les krijgen. Waarom? Ik begrijp dat niet. Hoe vroeger je begint met onderwijs in andere talen, des te sterker het minderwaardigheidsgevoel wordt bevorderd.''

Wijzend op een krantenknipsel: ,,Hier: Op Nederlandse middelbare scholen wordt 26 procent van de tijd besteed aan onderwijs in vreemde talen. In de meeste andere landen is dat 13 procent, de helft minder. We vinden het zo belangrijk om Engels te kunnen. Er zijn opleidingen waarin complete colleges in het Engels worden gegeven. Een unicum. Schröder, Chirac, Poetin: ze houden allemaal vast aan hun moedertaal en wij zijn trots dat Balkenende zo vlot Duits en Engels babbelt. Er is onmisbaar en ongewenst Engels en in Nederland hebben we veel te veel van de laatste categorie. En waarom moet al het Engels op tv ondertiteld worden? In elk normaal land worden films nagesynchroniseerd. Als dat op een goede manier gebeurt en je kunt niet al te goed liplezen, dan merk je er niets van. Onder het mom van oorspronkelijkheid wordt alles ondertiteld. Waarom? Lezen we Tolstoj ook allemaal in het Russisch?''

,,Door onze anglomanie worden we beetje bij beetje opgeslokt door de Engelse wereld. Waar is ons gevoel van eigenwaarde? Waar is ons patriottisme? Sterker: waar is ons nationalisme? Maar ja, dat schijnt weer een vies woord te zijn. De anglomanie werkt door tot in onze houding over de kwestie-Irak. De trots en eigenwaarde van Frankrijk, Duitsland en België blijkt uit hun Irak-standpunt. Dat heeft alles met taal te maken. Het Nederlandse taalminderwaardigheidsgevoel heeft tot gevolg dat we nauwelijks protesteren. Wij laten ons maar al te graag 'cocakoloniseren'. De leenwoordstroom uit het Engelstalige deel van de wereld laat zien dat de Nederlanders graag opgegeten willen worden. Het is een eer voor ons om als kleine muisjes een stukje te mogen worden van de prachtige grote Amerikaanse kater en zijn gemiauw tot het onze te mogen maken. Wat Bush doet, is welgedaan. Schurken tegen de macht is het.''

Deel dit artikel