Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Breukelman eert de joodse verhaaltraditie

Home

GERRIT-JAN KLEINJAN

Ooit was theoloog Frans Breukelman de eerste die de Bijbel op een literaire manier las. Nu is hij een voetnoot. Vandaag verschijnt het laatste deel van zijn nagelaten werk. Te laat? Nee, zeggen zijn bewonderaars.

Ooit gold hij als baanbrekend theoloog. Maar nu, bijna twintig jaar na zijn dood, is Frans Breukelman (1916-1993) nagenoeg vergeten. Toch verschijnt vandaag het allerlaatste deel van zijn nagelaten oeuvre. Voor de liefhebber die ruimte heeft in zijn boekenkast: het complete werk beslaat tien delen, verdeeld over ruim drieduizend pagina's.

Leo van de Wetering, boekverkoper in Rotterdam, pleit voor een herwaardering van de theoloog. "Hij heeft mij laten zien dat wie de verhalen in de Bijbel goed leest, een weg kan vinden door het leven", zegt hij. Hij verklaart zich nader: "Voor Breukelman bestond de Bijbel uit menselijke verhalen." Van de Wetering is niet de enige die op een revival hoopt. Ad van Nieuwpoort, predikant uit Amsterdam en voorzitter van de Breukelmanstichting, heeft zijn 'passie' voor de Bijbel te danken aan Breukelman. "Dankzij hem lees ik de Bijbel met andere ogen."

Van Nieuwpoort en Van de Wetering waren nauw betrokken bij de redactie van het postume werk van Breukelman. "Als je van de universiteit komt, kun je precies vertellen wanneer een tekst is ontstaan en wat er historisch allemaal niet aan klopt. Maar daarop zit een gemeente op zondag helemaal niet te wachten", zegt Van Nieuwpoort. "Mensen willen graag horen wat die teksten hun vandaag te zeggen hebben."

Breukelman, afkomstig uit een vrijzinnig protestants milieu, vond een sleutel voor dit probleem. Hij is vooral bekend geworden om zijn - in de jaren zestig en zeventig baanbrekende - literaire uitleg van het Oude en Nieuwe Testament. Belangrijk voor Breukelman was het gegeven dat de Bijbel was ontstaan in de joodse verhaaltraditie. Hij had daarom veel aandacht voor de wijze waarop de bijbelverhalen verteld worden.

De juiste vertaling voor woorden luistert zeer precies, meende hij. Woorden uit de grondtaal moesten van hem zoveel mogelijk gelijkluidend met het Nederlands vertaald worden. Op deze wijze blijft de oorspronkelijke verteltechniek zichtbaar in de vertaling. Breukelman vond onder meer navolging in de populaire bijbelvertellingen 'Het verhaal gaat' van Nico ter Linden.

Om de methode-Breukelman duidelijk te maken, geeft Van Nieuwpoort een voorbeeld. "In het bijbelboek Genesis komt in de oorspronkelijke taal het woord 'scheppen' slechts sporadisch voor. Dat zou je niet verwachten, aangezien het over de schepping van de wereld gaat. Alleen op een heel specifiek moment staat er het woord 'scheppen'. En wel als God de mens maakt."

Volgens Breukelman wilden de schrijvers van de scheppingsmythe hiermee iets zeggen: het draait, zegt hij, in die passage om 'de wording' van de mens, niet om de vraag hoe de aarde precies is ontstaan. Van Nieuwpoort: "Nu, met zo'n interpretatie, dáár kan ik iets mee. In welke omgeving komt de mens echt tot zijn recht? Dat staat er eigenlijk. Dat is een vraag die ook nu nog relevant is."

Breukelman begon pas na zijn pensionering te schrijven. Ruim dertig jaar geleden, in oktober 1980, verscheen zijn eerste studie. 'Cahiers' noemde Breukelman de boeken zelf. Deze benaming koos hij niet zomaar, zegt Van Nieuwpoort. "Breukelman bedoelde ze als een werkschrift waarin hij de lezer instrueert zelfstandig met bijbelse teksten bezig te gaan."

Wie zich waagt aan het oeuvre van Breukelman, wacht een verrassing. Leo van de Wetering: "Eigenlijk was Breukelman geen goede schrijver." Van Nieuwpoort: "Barokke zinnen. Niet makkelijk." Toch is het belangrijk, vinden de twee mannen, dat Breukelmans traditie wordt voortgezet. Van Nieuwpoort: "Hij is nodig. Zijn literaire benadering van de Bijbel verenigt twee werelden die steeds verder van elkaar af komen te staan. Theologen aan de ene kant worden steeds dogmatischer, bijbelwetenschappers aan de andere kant hebben het vooral nog over de precieze herkomst van de tekst zonder de vraag te stellen wat deze tekst vandaag zou kunnen zeggen."

Vandaag is in de Amsterdamse Thomaskerk, prinses Irenestraat 36, een klein symposium over Frans Breukelman, van 16 tot 18 uur.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie