Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Bouwen met modder, bamboe en afval

home

HENNY DE LANGE

Architectuur | Biënnale Onder moeilijke omstandigheden er het beste van maken, is dit jaar de rode draad door het vermaarde Venetiaanse architectuur-evenement. Dat vraagt om slimme oplossingen voor grote problemen.

Het is een intrigerend beeld: een oudere vrouw in bloemetjesjurk die op een huishoudladder uitkijkt over een w0estijn. Overal in Venetië duikt ze op, als blikvanger op de posters van de Internationale Architectuur Biënnale. Wie is deze vrouw en waar kijkt ze naar in die kale vlakte?

Voor de Chileense architect Alejandro Aravena, samensteller van de belangrijkste architectuurtentoonstelling ter wereld, is de vrouw op de trap een rolmodel. Het is de Duitse wiskundige en archeologe Maria Reiche (1903-1998), die haar hele leven onderzoek deed naar de raadselachtige tekeningen van dieren en geometrische vormen en lijnen in de Nazca-w0estijn in Peru.

Architecten kunnen veel leren van haar vindingrijkheid, schrijft Aravena in de catalogus van de biënnale. Maria Reiche liet zich niet uit het veld slaan, als ze geen vliegtuig kon betalen om de lijnen in het zand te bestuderen. Met een aluminium ladder op haar schouders sjouwde ze door de woestijn. De auto was geen alternatief, omdat ze dan haar studieobject zou verwoesten.

Het draait om inventiviteit, wil Aravena laten zien op deze biënnale met de titel 'Reporting from the front'. Overal in de wereld signaleert hij 'frontlinies', waar de creativiteit en volharding van de architect een doorbraak kunnen forceren in complexe en dringende vraagstukken. Of het nu gaat om de opvang van grote vluchtelingenstromen, milieuvervuiling, schaarste aan geld en bouwmaterialen, natuurrampen, verkeersoverlast of het tekort aan betaalbare woningen in steden.

Dat de biënnale dit keer geen uitstalling van prestigieuze bouwprojecten zou worden, stond bij voorbaat vast. Aravena wordt ook wel de architect van de armen genoemd: in Chili ontwierp hij betaalbare cascowoningen voor bewoners van sloppenwijken. Maar de curator wilde er geen biënnale van de armen van maken, met een zware moraliserende boodschap. Daarin is hij geslaagd. Het is een gevarieerde en ook visueel aantrekkelijke presentatie geworden die een platform biedt aan architecten uit alle hoeken van de wereld. Wat ze gemeen hebben is dat ze net als Maria Reiche proberen onder moeilijke omstandigheden er toch het beste van te maken met slimme, betaalbare en duurzame oplossingen. Als er geen bouwmaterialen zijn voor huizen, bouwen ze die met wat er wel is: afval, bamboe ('plantaardig staal') of zelfs met modder. Opvallend is ook hoe ze de lokale bevolking weten te mobiliseren.

Veel architecten zijn (nog) onbekend. Aravena noemt deze stille werkers aid architects, geëngageerde architecten, als tegenhanger van de 'sterarchitecten' die dit keer in de minderheid zijn. De enkeling die er wel is, zoals Renzo Piano, valt ook nog eens uit de toon met een presentatie van zijn belangrijkste iconen.

Oogstrelende huizen

Bij de entree van de hoofdtentoonstellingen - in de Arsenale en het Centrale paviljoen in de Giardini - is er meteen al een duidelijk statement. Daar zijn muren gemetseld en is een verlaagd plafond gemaakt van 100 ton afval van de vorige biënnale: gipsplaten en metalen profielen. Vervolgens trakteert Aravena de bezoekers op een boeiende show. Architect Solano Benitez uit Paraguay realiseerde een parabolische bakstenen boog. De boog staat symbool voor twee van de goedkoopste en meest overvloedige middelen in de wereld: klei en ongeschoolde arbeid. Benitez laat zien dat je met simpele bakstenen en niet gekwalificeerd personeel toch hele onverwachte architectuur kunt realiseren. Ook met modder - oneindig beschikbaar, goedkoop en milieuvriendelijk - kun je prima bouwen. De Duitse Anna Heringer realiseerde in Bangladesh oogstrelende huizen in de vorm van cocons. De Colombiaanse architect Simon Velez, die vooral bamboe gebruikt en daarvoor in 2009 de Grote Prins Clausprijs kreeg, is uiteraard ook van de partij. In meer projecten wordt gebruik gemaakt van traditionele ambachtelijke technieken, lokale arbeidskrachten en materialen. Armetierige architectuur? Integendeel. Ook als nederigheid vereist is, is het mogelijk verleidelijk, zelfs iconisch te bouwen.

Een heftig contrast met al die architecten die de wereld mooier en beter proberen te maken, is de ruimte die gewijd is aan Auschwitz. Volgens Aravena 'de grootste misdaad begaan door architecten'. Tot in detail wordt uitgelegd hoe architecten de gaskamers zo ontwierpen dat ontsnappen niet mogelijk was.

Daar plaatst de curator de 'forensische architectuur' van de Israëlische architect Eyal Weizman tegenover. Hij demonstreert dat de kennis van architecten ook ingezet kan worden om bijvoorbeeld bominslagen met veel burgerslachtoffers te reconstrueren. Met als oogmerk bewijsmateriaal te verzamelen voor de VN en het Internationaal Strafhof.

Aravena wilde een heel andere biënnale maken. Dat is grotendeels gelukt, al ontbreken ook nu niet de ondoorgrondelijke installaties en video's. Kunnen architecten echt de wereld mooier, beter en veiliger maken? Na deze van optimisme doordrenkte biënnale ga je dat bijna geloven.

Architectuur Biënnale Venetië, t/m 27 november in de Arsenale en Giardini.\

Lees verder na de advertentie

veel leuks voor kinderen

Aan de biënnale doen 50 landen mee met een eigen presentatie. Opvallende trend: kinderen hoeven zich niet te vervelen.

In het Zwitserse paviljoen ligt een gigantische grillige klomp beton. Je mag ook in deze 'incidentele ruimte' klauteren, zoals architect Christian Kerez zijn creatie noemt. Architectuur vindt hij vaak 'saai'. Maar dit is meer iets voor een speeltuin.

De zwembadcultuur staat centraal in het Australische paviljoen. Met een peuterbad en bankjes, waar je kunt luisteren naar bekende Aussies, onder wie zwemmer Ian Thorpe.

Het Nederlandse paviljoen, in blauwe camouflagenetten gehuld, heeft een zandbak. Die verwijst naar Mali, waar blauwhelmen van de VN een vredesmissie uitoefenen. Een mooie presentatie al zijn de modellen die tonen hoe deze missies meer kunnen betekenen voor de lokale bevolking, wat summier.

In het Duitse paviljoen zijn gaten gehakt. Er is 48 ton stenen weggehaald die opeengestapeld fungeren als zitbanken. Het paviljoen is aan alle kanten open, net zoals Duitsland een open huis wil zijn voor vluchtelingen. De presentatie gaat ook over de opvang van ontheemden.

Ingenieus ingericht is het Deense paviljoen met vele tientallen maquettes. Het gebouw lijkt zelf ook één grote maquette. Thema: hoe houd je steden aantrekkelijk en ook betaalbaar voor lage inkomens.

De VS tonen een doorwrochte presentatie van plannen om Detroit nieuw leven in te blazen na de teloorgang van de autoindustrie.

Spanje stikt na de crisis van niet afgebouwde projecten. Maar die bieden ook kansen, laat een heerlijke kijktentoonstelling zien. Is uitgeroepen tot het beste paviljoen.

Het Britse paviljoen gaat over het huis van de toekomst met flexibele ruimtes. Ouwe koek maar wel leuk voor kinderen: die kunnen stuiteren in opblaasbare bollen.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie