Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Bor toont je de afgrond onder de woorden

Home

WILFRED VAN DE POLL

Jan Bor: Wat is wijsheid? Een filosofische zoektocht.

Bert Bakker, Amsterdam ISBN 9789035137011; 113 blz. €9,95.

Over de auteur
Filosoof en zenboeddhist Jan Bor (1946) publiceerde de filosofische bestsellers '25 eeuwen filosofie' (1982) en 'De verbeelding van het denken: geïllustreerde geschiedenis van de westerse en oosterse filosofie (2000, samen met Errit Petersma en Jelle Kingma). Hij staat bekend om zijn interesse in niet-westerse filosofie, die hij probeert met de westerse traditie in dialoog te brengen.

Dat deed hij bijvoorbeeld met het boek 'De moed tot het mogelijke: Kierkegaard en zen'. Ook in 'Een (nieuwe) geschiedenis van de filosofie', dat vorig jaar verscheen, laat hij zien dat de filosofie niet uitsluitend in Griekenland ontstond, maar in China en India minstens even oude papieren heeft.

Over de inhoud
Het boekje 'Wat is wijsheid' - in feite een lang essay - is een soort filosofische autobiografie. Filosofie is voor Bor een verlangen naar wijsheid, een existentiële zoektocht naar wie je bent en hoe je moet leven. Niet de louter cerebrale, theoretische aangelegenheid die hij als student aantrof op de universiteit in Amsterdam. 'De geleerde hoofden van mijn docenten zaten vol met boeken en de commentaren daarop en de commentaren daar weer op', schrijft hij.

De jonge Bor vond dat niet bevredigend. Hij was op zoek naar een diepere kennis van zichzelf. Wat is dat 'ik', dat achter je denken en je identiteit schuilgaat? De Franse filosoof Henri Bergson stelde dat er twee soorten kennis zijn: een wetenschappelijke en een metafysische, die voorbij de oppervlakte doordringt tot het wezen van de dingen. Daar is Bor door gegrepen. Hij zoekt naar een manier om de 'onmiddellijke ervaring' in woorden te vatten. Maar Bor raakt verdwaald in het 'metafysische Schwarzwald'. De ervaring vervliegt in de 'rook van ijle begrippen'.

Hoe nu verder?
Het Oosten lonkt. Bor gaat naar Japan om wijsheid te leren. In Kyoto mediteert hij een half jaar lang elke ochtend en avond in een zenklooster; tussendoor harkt hij de graven van oude zenmeesters aan. Vervolgens reist hij naar Londen. Daar zit hij tien jaar lang aan de voeten van een zenlerares. Hij leert om zich niet te verliezen in filosofische mijmerijen en maakt zich de discipline eigen om zich te onthechten, 'leeg' te worden, zijn gedachten te observeren zonder er zich mee te identificeren.

Maar ook in het zenboeddhisme raakt Bor teleurgesteld. De slaafsheid van de meester-leerlingverhouding, hij heeft er de buik vol van. Hij keert terug naar Nederland, stort zich op een promotie-onderzoek en schrijft boeken. Ondertussen bevindt zijn zoektocht naar wijsheid zich op een dood spoor. In zijn eenzaamheid en wanhoop belt hij zijn oude zenlerares. Die zegt: 'Laat los!' Dat vindt hij eerst maar een groot cliché. Toch ontdekt hij de wijsheid die in haar aansporing verborgen ligt en vindt hij een manier om zijn impasse te doorbreken.

Typerende zin
'In de grond ben je niets, een mysterie voor jezelf'. Bor ontdekt gaandeweg dat er geen goed antwoord op de vraag 'wie ben ik' te geven is. Of liever: dat je dat antwoord niet in woorden kunt vatten. Wijsheid is iets van het hart, iets van een andere orde dan het verstand en de taal. Het is een besef van het 'wonder van alles en iedereen', zonder dat je er iets van weet. Zonder dat je er iets van kúnt weten. Het is een 'telkens weer terugkeren tot dit niet-weten'.

Reden om dit boek niet te lezen
Wie tegeltjeswijsheden zoekt, moet dit boekje niet ter hand nemen. Want ook al klinken de zinnen soms als een open deur, ze komen niet uit de Happinez vandaan. Bor brengt zekerheden juist aan het wankelen en toont je de afgrond die gaapt onder de woorden die we zo makkelijk gebruiken.

Reden om dit boek wel te lezen
'Wat is wijsheid' is knap geschreven: vlot, zonder veel moeilijkdoenerij, maar niet oppervlakkig. De leek, maar ook wie filosofisch goed onderlegd is, kan er veel van opsteken. Achter de bedrieglijk eenvoudige zinnen gaat niet alleen een hoop kennis en ervaring schuil, maar misschien vooral - het hoge woord moet er maar uit - wijsheid.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie