Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Boeddhisme is puur ceremonie

Home

door Annewieke Vroom

Een halfjaar na de tsunami verkondigt de spil van het Thaise boeddhisme, Sulak Sivaraksa, in zijn land de boodschap van het lijden. Dat lijkt overbodig. ''Maar het besef dat leven ten diepste lijden is, ontbreekt. Bevolking en monniken zijn haatdragend en materialistisch.''

'Je bent een manifestatie, geen creatie', luidt de tekst boven de meditatiezaal van Sulak Sivaraksa in Bangkok. Sivaraksa, een van Thailands meest beruchte critici van de gevestigde orde, stond onlangs met zijn 73 jaar voor een bulldozer om de bouw van een gaspijnlijn vanuit Burma tegen te houden. De spilfiguur van het Thais sociaal betrokken boeddhisme ergert zich aan de ' niet ophoudende energiebehoefte van de regio Bangkok'. Ook de gevolgen van de tsunami wijt hij aan een verkeerde houding tegenover de natuur. Zijn activisme werd in Zweden beloond met de Right Livelihood Award, in Thailand met een dubbele beschuldiging van lèse majesté '' majesteitsschennis. Sivaraksa probeert nu de conservatieve monniken in de rampgebieden te activeren tot een ruimere opvatting van het kloosterbestaan.

Sivaraksa's werk overschrijdt de Thaise grenzen via zijn vele publicaties, zoals het net verschenen boek ' Conflict, Culture, Change' en door het International Network of Engaged Buddhists (INEB). De boeddhisten van dit netwerk in India, Laos, Japan, hebben na de ramp eerst gebeden. Lapapan Supamanta, de coördinator van het netwerk, vertelt dat ook voor hen de eerste zorg ' het delen van verdienste met de doden' was.

,,Je ondersteunt de doden mentaal'', zegt ze, ,,om ze naar een fijne plek te leiden''. Daarna reisden ze met nonnen, monniken en leken naar het rampgebied. Ze hadden geen idee wat ze voor de mensen konden doen, vertelt Lapapan. ,,Dus we deden wat monniken doen: zitten en luisteren.'' Volgens Lapapan was het voor de getroffenen een grote troost om de gekleurde gewaden van de monniken te zien.

Nu is ook het hulpprogramma van het INEB in werking gezet. Hoewel Bangkok op een dag reizen ligt van de getroffen gebieden, is het taal-en cultuurverschil groot, vertelt Lapapan.

,,Zo ontstond het idee om de lokale monniken te activeren. Als de lokale monniken ons zien, krijgen zij het gevoel dat ze ook iets moeten.'' De monniken in de rampgebieden konden niet zelf verzinnen wat ze naast crematieceremonies konden doen, omdat ze te traditioneel zijn om te vernieuwen. Sulak Sivaraksa vond ook de lekenboeddhisten te passief na de ramp. ,,Ze waren er wel, boeddhisten die eropuit gingen met de boodschap dat het leven ten diepste ook lijden is en dat de Boeddha een manier heeft gevonden dat lijden te verlichten'', zegt Sivaraksa. ,,Maar de meerderheid is bezig met materialisme, haat en illusies.'' ,,Onze premier verspreidt hebzucht en verkeerde denkbeelden. De meeste monniken doen dat ook. Zij lopen achter omdat ze uit de armste families komen. Voor hen is het monnikschap de manier om op te klimmen in de maatschappij. Dat is niet in de geest van de Boeddha. Van hen kun je weinig verwachten.'' De hervormer stoort zich ook om andere redenen aan het Thaise boeddhisme. ,,Toevlucht nemen tot de Boeddha betekent dat het leven niet langer om geld, macht en succes draait. Helaas dreunen mensen het maar betekenisloos op. ''Ik neem toevlucht tot de Boeddha, de Leer en de Gemeenschap. Nee, het is niet uit geloof, ze hebben gewoon geen benul. Het boeddhisme is puur ceremonie geworden. De essentie van de leer van de Boeddha moet weer relevant worden in de samenleving.'' Sivaraksa voelt zich politiek activist en religieus hervormer. Zijn sociaal betrokken interpretatie ís volgens hem de essentie van de leer van de Boeddha. ,,In het Westen wordt dit vaak niet begrepen. Daar wordt boeddhisme gereduceerd tot mediteren.'' Maar het lijkt alsof de boeddhisten in Thailand juist te weinig mediteren; zelfs het gros van de monniken doet er niet aan. De serieuze monniken zijn druk met schriftstudie om op te klimmen in de Sangha Council, de Thaise variant van het Vaticaan. In het Buddhist Healing Program van Sivaraksa leren de monniken, verplegers en welzijnswerkers in de rampgebieden naast meditatie ook ' diep luisteren' en westerse traumabehandeling. Lapapan benadrukt dat ze er 'niet alleen zijn om mensen over hun lijden heen te helpen'. Lapapan wil de monniken ook 'sociale analyse' leren: ,,De monniken moeten de tsunami begrijpen in een breder perspectief: de strijd om land, discriminatie van de inheemse stammen, rechteloze gevluchte Burmezen, de gevolgen van het toerisme'.

De lokale monniken houden zich, nu de verbrandingen van de lijken achter de rug zijn, bezig met rituelen, tatoeages zetten en amulettenverkoop. Sivaraksa noemt dit de ' commerciële uitbuiting van Boeddha's leer'. Bovendien: ,,Met amulettenverkoop stimuleren de monniken het geloof in bovennatuurlijke krachten. Dat is schadelijk. Als je te veel in een bovennatuurlijke kracht gelooft, verlies je je waardigheid. Boeddha is bovendien geen god. Hij kan je helemaal niet helpen. Je moet het zelf doen.'' Lapapan is milder over het uit de pan gerezen amulettengebruik. ,,De mensen waren zo verschrikkelijk bang. Als er een wind opzette, begonnen ze te bibberen. Wat je ook maar hebt, dat geef je dan weg als amulet. Kleine boeddha's, of een witte heilige draad om de pols. Als je dat niet doet, ontmoedig je de mensen alleen maar.'

Klopt het dat een tsunami moeilijk is in te passen in het wereldbeeld van de boeddhisten, waarin niets geschapen is door een god met een bedoeling maar ' manifestatie' van de natuur is? Sivaraksa: ,,Wie het boeddhisme beoefent, verwelkomt de waarheid dat het leven lijden is. Of het een natuurlijke ramp betreft of menselijk lijden. Hoe minder egocentrisch je bent, hoe meer je ervan begrijpt. De tsunami is een vorm van lijden. Om die te begrijpen is meditatie nodig.'

Door meditatie ontdek je de klassieke karmaleer. ,,Waar de natuur opereert in relatie tot mensen, werkt karma. Mijn handelingen hebben effect op mij, op andere mensen en dieren, en op moeder aarde. Elke handeling weerklinkt in de hele natuur. De Boeddha zei: Als de koning rechtvaardig is, zijn de mensen dat ook. En als de mensen rechtvaardig zijn, is de natuur rechtvaardig. Maar de natuur is misbruikt, dus ze schreeuwt. En de mensen luisteren niet.'' Hoever staat deze interpretatie af van de lokale boeddhisten, die niet aan meditatie doen? Lapapan vertelt dat de lokale vissers de ramp ook aan slecht karma wijten. Anders dan Sivaraksa wijten zij dit aan zichzelf. Lapapan: ,,En de conservatieve monniken bevestigen dit. Voor hen was de tsunami een straf voor de vissers, die immers vissen doden.'' Lapapan wil die monniken de sociale factoren laten zien die bijdroegen aan de reikwijdte van de tsunamiramp.

De goede kant van de ramp is dat het toerisme, ondanks allerlei campagnes, is afgenomen. '' De afgelopen zes jaar was het toerisme booming, alles en iedereen werd opgekocht door hoteleigenaars die niets van het gebied afwisten, er bleef weinig over van het lokale leven. Nu is er de kans om te bezinnen: wat wil men met die gebieden?'' Sivaraksa vindt dat het daarnaast tijd is voor een ander begrip van toerisme. ,,Niet alleen maar escapisme, twee weken zon en seks. moet de toeristen leren over natuur en lijden.'' Hoe beslist een boeddhist welk lijden nu eenmaal bij het leven hoort en welk lijden aangepakt moet worden? ,,Het was het gevoel dat we moesten helpen'', zegt Lapapan, ,,Zij zijn nu midden in het lijden, en wij in de situatie dat wij kunnen helpen. Er zijn boeddhistische termen voor: compassie, mededogen, vriendschap. Maar het is gewoon niet uit te houden als mensen om je heen lijden en sterven. Verder kom ik zelf uit Krabi. Mijn man miste de tsunami op een week. Wij hebben geluk gehad.'' Behalve luisteroefeningen deden de monniken van het INEB in de rampgebieden ook hun bedelrondes. Ze leefden op kosten van de toch al arme bevolking. ,,Ja, eigenlijk zijn we gek. Wij gaan niet naar de gebieden om eten te geven, maar om het te nemen. De monniken lopen hun ronde en de mensen schenken voedsel. Soms geeft de bevolking trouwens ook geld. Ze moeten voortdurend ontvangen: geld, voedsel. Het geeft hen een goed gevoel nu ook iets weg te kunnen geven.''

Deel dit artikel