Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Bij seksuologe Mària Schopman (1943-2018) stortte je direct je hart uit

Home

Marlies Kieft

Mària Schopman met partner Judith Weingarten. © Foto uit familiealbum
Naschrift

In haar beschaafde dictie gaf seksuologe Mària Schopman mensen onomwonden antwoorden op gevoelige vragen over seks en relaties. Niets vond ze gek. Als kind leerde ze na de scheiding van haar ouders hoeveel pijn oordelen konden doen.

Als een kapitein. Zo zat Mària aan het roer van haar sloep waarmee ze zo graag de Amsterdamse grachten bevoer. Met het aanschaffen van haar eigen boot had ze zich uitgebreid verdiept in de wereld van het waterverkeer en zelfs een vaarbrevet gehaald.

Lees verder na de advertentie

Net als in haar werk als seksuologe, nooit maakte ze zich ergens gemakkelijk van af. De mensen die ze begeleidde kregen haar email-adres en ontvingen altijd uitgebreid antwoord op gevoelige vragen uit de slaapkamer.

Als kind had ze aan den lijve ervaren hoe verdrietig het is als mensen over je oordelen

Mària had iets waardoor mensen al binnen vijf minuten hun hart bij haar wilden uitstorten. Misschien omdat ze niet snel iets gek vond, zonder oordeel kon luisteren. Niet dat ze het overal mee eens was. Pedofilie bijvoorbeeld vond ze een groot probleem, maar ze begeleidde wel verschillende mannen die hiervoor veroordeeld waren. Ze bleef de mens zien.

Als kind had ze aan den lijve ervaren hoe verdrietig het is als mensen over je oordelen. Geboren in Amsterdam op 7 januari 1943 werd ze als zevenjarige geconfronteerd met de scheiding van haar ouders, haar zusje Fleur was toen vijf. Vader Cornelis die een succesvol makelaar was en op wie ze erg dol was, ging plotseling ergens anders wonen. Het was een breuk met de zekerheid en veiligheid van het leven dat ze tot dan toe had gekend. Scheiden was in die tijd een schande en al helemaal in het keurige Amsterdam-Zuid. ‘Niet met de Schopman-kinderen spelen’, werd er door ouders uit de buurt tegen hun kinderen gezegd. Op het katholieke internaat waar zij na de scheiding naar toe moest, werd het handelen van haar ouders ook met kille afkeuring bezien.

Mària Schopman op haar boot in de Amsterdamse grachten. © Familiealbum

Dat sterk normatieve veranderde wat in de tijd dat Mària volwassen werd, tussen de naoorlogse periode en de revolutionaire jaren zestig. Dat mannen en vrouwen gelijke rechten moesten hebben was voor haar vanzelfsprekend. Het voorbeeld had ze al gekregen van haar moeder Inez van ’t Hoff, de eerste vrouwelijke fotojournaliste van Nederland, die door haar elegante verschijning ook wel ‘de fotogravin’ genoemd werd. Dikwijls reisde haar moeder naar Parijs voor modefotografie en legde beroemdheden vast als de jonge Maria Callas en The Beatles. Het was een moeder die reisde met zwartgelakte hoedendozen en Afghaanse windhonden, geen moeder om bij uit te huilen. Voor een groot deel moest Mària zichzelf uitvinden. Om mooie kleren zou ze niet geven, wel had ze net als Inez oog voor kunst.

Kunstverzamelaar

Na haar studie aan de sociale academie leek ze even de cultuurkant op te gaan, maar het sociale trok sterker. Wel zou ze haar hele leven enthousiast kunstverzamelaar zijn, onder meer van het werk van haar hartsvriendin kunstenares Gerti Bierenbroodspot die ze had ontmoet in de kunstscène.

Mària was radicaal in haar denken, maar ook in haar doen. Niet alleen mannen en vrouwen zijn gelijk vond ze, maar iedereen is gelijk. Zo werd zij mede-oprichtster van het Jongeren Advies Centrum, het JAC. Jongeren die van huis waren weggelopen, meisjes die ongewenst zwanger waren geworden, in die tijd was er nog geen organisatie die opkwam voor deze groep. Mària zat wel tot diep in de nacht in het centrum om hen een kop koffie te bieden en haar luisterend oor. Dat sterke gevoel van solidariteit was een van haar markantste eigenschappen. Jaren later zou ze in een interview in Het Parool als mooiste wapenfeit noemen dat ze in de vijfde klas van de lagere school de meester was aangevlogen die een jongen met een stok sloeg.

Meerdere malen werd ze in deze periode in de jaren zestig, begin zeventig van dichtbij geconfronteerd met meisjes en vrouwen die een illegale en pijnlijke abortus moesten ondergaan. Het was één van de drijfveren van Mària, inmiddels opgeleid tot seksuologe, voor het mede oprichten van MR ’70, kliniek voor geboorteregeling en seksualiteit, waar ze later ook directeur was. Daar werkte ze toen ze in 1979 Judith Weingarten ontmoette. De van oorsprong Amerikaanse werkte als archeologe veel in het Midden-Oosten. Ze werden verliefd. 

Eerder had Mària ook relaties met mannen gehad, maar met Judith zou ze bijna veertig jaar samen blijven. In het begin reizend om elkaar te kunnen zien, later afwisselend in hun huis aan een Amsterdamse gracht en in Frankrijk. Nog later ook in Toscane waar ze een paar maanden per jaar verbleven in een klein dorpje. Temidden van vrienden -ook Gerti had er een boerderij- en dorpsgenoten zaten ze er buiten aan lange tafels, genoten van het eten, dronken wijn en discussieerden over kunst en het leven. 

Openheid over seks, dat wilde ze, want daar ging het vaak mis. Tussen ouders en kinderen en ook tussen partners

En natuurlijk ook over Mària’s werk. Zij was als seksuologe inmiddels een soort vaderlandse biechtmoeder geworden. In de jaren tachtig werkte ze als deskundige bij het radioprogramma Radio Romantica. Tien jaar lang gaf ze er in haar beschaafde dictie onomwonden adviezen over de eerste keer seks, pornoverslaving of SM aan een groot publiek dat met rode oortjes zat te luisteren. 

Openheid over seks, dat wilde ze, want daar ging het vaak mis. Tussen ouders en kinderen en ook tussen partners, die het zo moeilijk vonden om te zeggen wat ze eigenlijk wilden op erotisch gebied. Op haar eigen teletekstpagina ‘Mària weet raad’ voor omroep Veronica beantwoordde ze de soms tragische en ook wel hilarische dilemma’s allemaal even serieus. Haar pleidooi voor transparantie betekende niet dat ze alles goedkeurde. Seksualiteit was teveel prestatiegericht geworden, vond ze, ten koste van aandacht en plezier.

Over de grens

Haar bekendheid ging de grens over toen ze in 2006 voor de BBC werd ingevlogen als seksuologe bij het televisieprogramma Sex…with Mum and Dad. De programmamakers wilden geen moralistische deskundige; daarvoor waren ze bij Mària aan het goede adres. Een paar jaar later deed ze hetzelfde werk bij het KRO-programma ‘Mijn ouders hebben geen seks.’

Haar bekendheid was niet iets waarop Mària zich liet voorstaan. Vrienden moesten haar successen er soms uit peuteren. Over eigen worstelingen sprak ze nauwelijks. Misschien had ze op het katholieke internaat geleerd te zwijgen omdat ze verkeerd begrepen zou kunnen worden. Maar goede vrienden wisten wel wat een knauw de scheiding van haar ouders en later het jonge overlijden van haar vader haar levenslang had gegeven.

Mària Schopman in Rome, 1968. © Familiealbum

Het waren diezelfde vrienden die merkten dat haar gedrag veranderde. Twee jaar geleden viel de diagnose: Alzheimer. Mària was verdrietig en boos dat haar vertrouwde zelf steeds meer werd overgenomen. Er was nog zoveel te doen, nog zoveel taboes te doorbreken, reizen naar haar geliefde Japan. In het kielzog van de diagnose bleek ze ook kanker te hebben. Haar stoere postuur werd brozer. Het laatste half jaar van haar leven woonde Mària in een zorgappartement in Het Hendrickszhuys Domus Magnus op een steenworp afstand van haar huis aan de gracht. Haar twee Siamese poezen mochten mee. Van haar vrienden kreeg ze een gemakkelijke leunstoel die er in de gezamenlijke huiskamer werd gezet. Op wonderbaarlijke wijze trok Mària hier opnieuw mensen aan die haar hun verhalen wilden toevertrouwen. Daar zat ze. Nog steeds luisterend. Vorige maand werden de poezen plotseling zo onrustig dat Judith besloot ze weer mee naar huis te nemen. Twee dagen later zou Mària overlijden.

Mària Ines Ignatia Pepita Schopman werd geboren op 7 januari 1943 in Amsterdam. Zij overleed op 5 juni 2018 in Amsterdam.

In Naschrift beschrijft Trouw het leven van onlangs overleden bekende en minder bekende mensen. Een tip voor Naschrift? Mail naar naschrift@trouw.nl. Of per post naar Trouw/Naschrift, postbus 859, 1000 AW Amsterdam.

Meer Naschriften vindt u hier

Lees ook dit interview met Mària Schopman uit 2009

"Natuurlijk is er verschil tussen mannen en vrouwen. Zo kunnen wij doen alsof, mannen niet. Dat maakt ons machtiger en geheimzinniger."

Deel dit artikel

Als kind had ze aan den lijve ervaren hoe verdrietig het is als mensen over je oordelen

Openheid over seks, dat wilde ze, want daar ging het vaak mis. Tussen ouders en kinderen en ook tussen partners