Bij ’gevaarlijke’ argumenten gaan onze oren potdicht

home

Van onze redactie wetenschap

Mensen kiezen twee keer zo vaak voor informatie die hun houding of mening rechtvaardigt als voor feiten die juist aan hun standpunten knagen.

We gaan allen graag voor ons gelijk, dus horen we liever argumenten en feiten die stroken met onze opvattingen en gedrag. De vraag is of mensen die cognitieve harmonie vinden door zich alleen in kringen van gelijkgezinden te begeven, of dat ze gewoon hun oren sluiten als ze informatie dreigen te krijgen die hun onwelgevallig is. Dat laatste is het geval, melden psychologen in het vakblad Psychological Bulletin.

De meeste mensen hoeven dus niet schamper te doen over de voormalige Amerikaanse vicepresident Dick Cheney, die een hotelkamer pas betrad als de televisie was afgestemd op een conservatieve zender. Vooral als het standpunten rond politiek, religie en ethiek betreft, handelen we ongeveer driekwart van de tijd geheel in de geest van Cheney.

Dat lijkt een open deur, maar psychologen bakkeleien al lang over de strategie die mensen hanteren om de vrede in eigen hoofd te bewaren. Zeker sinds 1957: toen introduceerde Leon Festinger het begrip ’cognitieve dissonantie’, dat wijst op het onprettige gevoel dat ons overvalt als we nieuwe feiten of informatie krijgen die strijdig zijn met onze overtuigingen. Zo’n cognitief opstootje proberen we boven onmiddellijk recht te praten.

Maar liever vermijden we de dissonant, en de vraag sinds Festinger was hoe. Oren dicht, of bivakkeren we op voorhand maar onder gelijkgestemden? De psychologen veegden in het Psychological Bulletin 91 studies naar ons gedrag bijeen. Ze stellen vast dat mensen in 67 procent van de onderzochte situaties uitdrukkelijk kiezen voor aanvullende informatie die strookt met hun houding. Bij starre geesten liep dat op tot 75 procent. Mensen zorgen er echt voor dat ze ’gevaarlijke’ argumenten of feiten niet horen. Dat geldt zeker voor dilemma’s waarbij morele waarden in het geding zijn.

Vooral proefpersonen die niet al te zeker van hun zaak waren, bedienden zich van zo’n defensieve houding. Enerzijds lijkt dat logisch, anderzijds juist niet, want zij hebben zichzelf immers nog niet geheel tot een bepaald standpunt veroordeeld.

Ook opvallend: we hebben minder moeite met informatie die ons ongelijk bevestigt als het om beslissingen gaat die we toch niet meer kunnen terugdraaien. Voor gedane zaken horen we juist graag een rechtvaardiging, zou je zeggen. Maar nee, uitgerekend bij wel omkeerbaar gedrag gaan de oorkleppen op. We horen het blijkbaar liever niet als een dwaling nog te herstellen is.

Niet altijd zitten we onszelf in de weg met die defensieve instelling, merkten de psychologen. Als het belang van de kwestie maar groot genoeg is. Personen die verschrikkelijk graag een specifiek huis willen kopen of die alle vertrouwen hebben in de chirurg die een forse ingreep bij hen bepleit, blijken toch vaak op zoek te gaan naar informatie die de keuze alleen maar moeilijker maakt.

Lees verder na de advertentie

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie