Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Bij de ‘ongekend slordige’ en ‘incompetente’ GROe gaan koppen rollen

Home

Geert Groot Koerkamp

De vier Russische inlichtingenofficieren bij hun aankomst in Nederland. © ANP Handouts

Na de ontmaskering van vier geheim agenten in Den Haag, blijkt er nogal wat te schorten aan de Russische militaire inlichtingendienst GROe. ‘Ongekend slordig’ en ‘volslagen incompetent’ zijn nog milde omschrijvingen.

Als de Russische onderzoeksjournalist Sergej Kanev het bij het rechte eind heeft, was het afgelopen zaterdag hommeles op het ministerie van defensie in Moskou. Tijdens topberaad werd de verantwoordelijken voor de recente reeks ontluisterende uitglijders van de militaire inlichtingendienst op luide toon de mantel uitgeveegd, volgens Kanevs anonieme bron. Er zouden krachttermen zijn gevallen, naast mildere typeringen als ‘ongekende slordigheid’ en ‘volslagen incompetentie’.

Lees verder na de advertentie

Alles wijst erop dat er vroeg of laat koppen gaan rollen na de ontmaskering van vier Russische agenten in Den Haag, aldus Kanev. Hij heeft eind september uit voorzorg Rusland verlaten, na diverse onthullende reportages. Hij vreest vervolging of provocaties. De journalist schrijft voor een oppositiewebsite die wordt gefinancierd door ex-oliemagnaat Michail Chodorkovski.

De staat is niet bij machte het monopolie op de informatie te bewaren

Zakenkrant Vedomosti

Ruslands militaire inlichtingendienst likt zijn wonden en beraadt zich op de toekomst, na de mislukte operatie in Nederland en de onthulling van de ware identiteit van de twee hoofdverdachten van de vergiftiging van de Russische ex-dubbelspion Sergej Skripal en zijn dochter in het Engelse Salisbury in maart van dit jaar. Hoewel algemeen bekend als de GROe, het ‘Hoofddirectoraat voor Inlichtingen’, heet de organisatie in werkelijkheid al jaren GOe, wat staat voor het beduidend vagere ‘Hoofddirectoraat van de Generale Staf van de Strijdkrachten’. Maar zelfs de staatspersbureaus bedienen zich nog altijd liever van het ingeburgerde ‘handelsmerk’ GROe.

Ontkenningen

De onheilstijdingen volgden elkaar de afgelopen weken snel op. Met verbazingwekkend gemak werden Russische ontkenningen van betrokkenheid bij verschillende incidenten even snel als overtuigend weerlegd door de Britse of Nederlandse justitie, het journalistencollectief Bellingcat en anderen.

Toen de Britse politie naar buiten trad met foto’s en namen van de twee vermoedelijke aanvallers in Salisbury, fulmineerde Maria Zacharova van het ministerie van buitenlandse zaken in Moskou dat die namen en foto’s ‘ons niets zeggen’. Kort daarop liet president Poetin weten dat de beide verdachten alsnog ‘gevonden’ waren, maar dat ze ‘niets crimineels’ in de zin hadden en ‘geen militairen’ waren. Nog diezelfde dag gaven de twee – onder de namen Roman Bosjirov en Aleksandr Petrov – een ­bizar interview aan de staatszender RT, waarin ze zeiden gewone toeristen te zijn die twee dagen hadden uitgetrokken om ‘de prachtige stad’ Salisbury te bezoeken.

Aleksandr Petrov (lichte broek) en Roman Bosjirov – hun schuilnamen – op bezoek in ‘de prachtige stad’ Salisbury. © AFP

Dat was op 13 september. Bellingcat en de Russische partnersite The Insider hadden aan enkele weken genoeg om de ware identiteit van Bosjirov en Petrov bloot te leggen. Beiden bleken, als verwacht, heel anders te heten, verbonden te zijn aan de GROe en zelfs door Poetin onderscheiden als Held van Rusland, kennelijk voor bewezen diensten in het conflict met Oekraïne. De onderzoekers baseerden zich daarbij naast gesprekken met kennissen van de hoofdpersonen op omvangrijke databanken met paspoortgegevens, telefoonnummers en andere details. Opmerkelijk genoeg bleken GROe-medewerkers nonchalant het adres van de inlichtingendienst te gebruiken voor de registratie van hun auto’s. De paspoorten van Petrov en Bosjirov verschilden maar in één cijfer. Bosjirov (in werkelijkheid Anatoli Tsjepiga) bleek later ook nog eens nauw bevriend te zijn met de tweede secretaris van de Russische ambassade in Den Haag, Konstantin Bachtin, die volgens journalist Kanev in Moskou is aangewezen als de hoofdverantwoordelijke voor de mislukte hackoperatie bij de OPCW en vroeg of laat moet boeten voor zijn falen.

Om een uittreksel van de migratiedienst te kopen hoef je echt geen agent van MI6 te zijn

Roman Dobrochotov, hoofdredacteur van The Insider

Voor Zacharova waren de nieuwe onthullingen aanleiding Bellingcat luidkeels te betichten van samenwerking met westerse veiligheidsdiensten. Het journalistencollectief zou de databank hebben ‘gekraakt’, suggereerde ze op haar Facebookpagina, zonder inhoudelijk in te gaan op de gepresenteerde feiten. Roman Dobrochotov, hoofdredacteur van The Insider, reageerde fijntjes onder haar bericht. “Heel prettig dat u aandacht schenkt aan ons onderzoek”, schreef Dobrochotov. “Maar ik moet u teleurstellen. Bellingcat noch The Insider Russia heeft ook maar iets gekraakt. De databanken, inclusief de paspoortgegevens, worden vrij verkocht op elektronicamarkten, op het darknet en waar dan ook. En ze worden verkocht – dat zal u verbazen – door diezelfde dappere medewerkers van de migratiedienst en de politie. En om een uittreksel van de migratiedienst te kopen hoef je echt geen agent van MI6 te zijn.”

Dat Zacharova suggereerde dat Bellingcat en The Insider gestolen informatie hadden gebruikt, betekende volgens Dobrochotov overigens ook dat ze daarmee kennelijk de echtheid van de getoonde documenten niet betwijfelde, en dus ook niet de aanduiding ‘strikt geheim’ op de paspoorten en het opmerkelijk minieme verschil in de paspoortnummers, allebei aanwijzingen dat de twee mannen beslist geen gewone toeristen waren.

Dobrochotov legt de vinger op een gevoelige plek. Al sinds de jaren negentig ligt potentieel gevoelige informatie over miljoenen Russen letterlijk op straat. Het begon met telefoonboeken op cd-roms, maar al gauw waren op veel straathoeken in de hoofdstad schijfjes te koop met de paspoortgegevens van alle Moskovieten, registers van de pensioenfondsen of de belastingdienst, alsmede lijsten van de politie met de namen van beboete mensen. Allemaal heel handig voor bijvoorbeeld reclamemakers of werkgevers, maar ook voor criminelen die geld willen aftroggelen van gepensioneerden door zich voor te doen als vertegenwoordiger van deze of gene overheidsdienst. Dat ook buitenlandse inlichtingendiensten hierdoor gemakkelijk toegang hebben tot deze informatie is duidelijk.

Pogingen van de politie en de binnenlandse veiligheidsdienst om de verkoop van de verboden informatie aan banden te leggen, zijn op niets uitgelopen. Het bleef bij prikacties, en tot op de dag van vandaag is actuele informatie zowel op cd’s als via internet te koop voor bedragen vanaf vijf euro. Beweringen dat alleen verouderde informatie op de markt voorhanden is en dat recente data goed zijn beschermd, zijn alleszins twijfelachtig.

“De staat wil veel weten over de burgers en weet ook veel”, schreef de zakenkrant Vedomosti deze week in een commentaar. “Maar in een gecorrumpeerde staat is die kennis niet alleen de kracht van de staat, maar ook zijn zwakte. Want de staat is niet bij machte het monopolie op die informatie te bewaren.” En dat breekt nu onder anderen de militaire inlichtingendienst op.

Zelfoverschatting

Dat is niet het enige probleem. De eerder aangehaalde ‘ongekende slordigheid’ en ‘incompetentie’ duiden ook op problemen binnen de dienst zelf. Die zijn mogelijk terug te voeren op onvolkomenheden in de opleiding, of simpelweg op zelfoverschatting, én op onderschatting van de tegenpartij. Sommige commentatoren in Rusland suggereren dat de GROe de afgelopen jaren, vooral sinds het begin van het conflict in Oekraïne, onder toenemende druk moet opereren en meer taken krijgt toegeschoven dan hij eigenlijk aankan. Dat leidt tot vermoeidheid en verlies. 

Bovendien is de dienst nog altijd aan het herstellen van een reorganisatie onder het bewind van de in 2011 afgetreden GROe-chef Aleksandr Sjlachtoerov. Tussen 2009 en 2011 werden bijna duizend GROe-officieren ontslagen en de organisatie kreeg ook veel minder geld. GROe-medewerkers uitten hun grieven tegen de Russische pers en spraken anoniem van de teloorgang van de militaire inlichtingendienst. “Ervaren specialisten worden ontslagen. Wat blijft zijn de jongeren, die niets kunnen”, tekende het dagblad Izvestia op uit de mond van een verbitterde GROe-veteraan.

Hoe gaat het verder? Volgens Kanev is de huidige chef van de veiligheidsdienst, Igor Korobov, al bij Poetin op het matje geroepen, waarna hij op weg naar huis onwel zou zijn geworden. Dat de reeks incidenten gevolgen zal hebben in de personele sfeer lijdt geen twijfel. Maar dat zal niet meteen gebeuren om de schijn van een oorzakelijk verband tussen incident en ontslag te vermijden. Illustratief is het schandaal rond de Russische diplomaat Dmitri Borodin, die in 2013 door de Haagse politie werd opgepakt na berichten dat hij in benevelde toestand zijn kinderen had geslagen. Rusland reageerde woedend en Nederland moest zich verontschuldigen voor de aanhouding van een diplomaat. Maar anderhalve maand later werd Borodin alsnog in stilte teruggehaald naar Moskou.

Veel eerder was er de ramp met de kernonderzeeër Koersk, die in 2000 met 118 bemanningsleden zonk in de Barentszzee door de ontploffing van een ondeugdelijke torpedo. Het duurde ruim een jaar voor de leiding van Ruslands Noordelijke Vloot, als hoofdverantwoordelijke voor het drama, werd ontslagen.

Lees ook: 

De Nederlandse openheid over de Russische spionnen zet een nieuwe toon in spionnenland

Inlichtingenexpert Mark Galeotti prijst de aanpak van minister Bijleveld.

Deel dit artikel

De staat is niet bij machte het monopolie op de informatie te bewaren

Zakenkrant Vedomosti

Om een uittreksel van de migratiedienst te kopen hoef je echt geen agent van MI6 te zijn

Roman Dobrochotov, hoofdredacteur van The Insider