Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Beton moet en kan groener

Home

ESTHER BIJLO

Beton verduurzamen. Het lijkt een tegenstelling, maar het kan. De betonketen stemde gisteren voor het sluiten van een Betonakkoord en gaat afspraken maken over vergroening.

Elke dag komt er in de wereld 10,7 kilo beton per persoon bij. Dat klinkt reusachtig, maar is verklaarbaar: het is onontbeerlijk voor de voortschrijdende verstedelijking, het materiaal is robuust, goedkoop en lokaal te maken. Daarmee gaat wel veel broeikasgas gepaard. De productie van beton is goed voor 7 procent van de wereldwijde CO2-uitstoot, in Nederland is dat 1,6 procent. Een grote kluif dus, voor wie de klimaatdoelstellingen serieus neemt. Beton verduurzamen tikt een stuk harder aan dan een paar minuten korter douchen of subsidie op hybride auto's.

Toch is het niet zo eenvoudig. Zelfs in Nederland niet, dat voorop loopt op het gebied van duurzaam beton. Er zijn proeven met een andere samenstelling van beton, met dunner beton, met het hergebruik van beton in nieuw beton. Maar het blijkt lastig die vernieuwing door te zetten. De omstandigheden helpen niet. De bouw krabbelt net op uit een diepe crisis, die heeft iets anders aan het hoofd dan investeren in vernieuwing.

Beton is bovendien goedkoop, makkelijk te maken en gaat heel lang mee. Beton maakt maar 10 procent uit van de totale kosten van een nieuw gebouw. Twee van de drie grondstoffen, zand en grind, zijn dichtbij en overvloedig aanwezig. De winning daarvan helpt bovendien de natuur in 'ruimte voor de rivieren', de bijdrage van de sector aan biodiversiteit.

"Niet de ideale omstandigheden om bezig te zijn met duurzaam beton", constateert Stefan van Uffelen. Toch stortte hij zich er het afgelopen jaar op als voorman van het Netwerk Beton van MVO Nederland, de organisatie voor maatschappelijk ondernemen, om de sector mee te krijgen met verdere verduurzaming. "Beton is na water de meest gebruikte grondstof. Daar kun je dus grote stappen zetten als de CO2-uitstoot omlaag moet. Als je naar de kosten kijkt is het reduceren van een ton CO2 relatief goedkoop in de betonsector."

Lees verder na de advertentie

Innovaties

De ontwikkelingen gaan langzaam. Deels omdat beton nu eenmaal lang mee gaat, legt Van Uffelen uit. "Dat zorgt ervoor dat proeven met nieuwe samenstelling veel tijd nemen, daar gaan jaren overheen. Het moet wel betrouwbaar zijn. Want er ontstaat al gauw paniek als er in een tunnel of een gebouw iets aan de hand is, er scheuren ontstaan, of betonrot. De sector is daarom erg voorzichtig. Nieuw materiaal moet zich eerst bewijzen. Is het net zo stevig als traditioneel beton?"

Innovaties zijn er zeker. Zo is er door de bedrijven VBI en ENCI beton ontwikkeld met geopolymeren, een primeur. Over dik een maand komen de eerste platen op een bedrijfsgebouw in aanbouw in Hengelo. "Er zijn in de VS en Canada ook proeven gaande met het gebruik van CO2 als bindmiddel in beton. Dat is helemaal een droom: dat je minder CO2 gebruikt voor de productie en ook nog eens CO2 erin kunt stoppen. Maar dat is nog toekomst."

Om die vondsten en het hergebruik verder te helpen is een Betonakkoord nodig, vindt Van Uffelen. De hele keten gaat afspraken maken over vermindering van CO2 en recycling, zo is gisteren besloten. Dat kan ook helpen bij het oprichten van zoiets als een waarborgfonds, dat risico's opvangt. Daardoor zullen producenten en afnemers eerder nieuwe soorten beton uitproberen. Een premie van een paar euro per ton beton is een idee om vernieuwing te betalen. Bovendien committeren allerlei partijen, in de bouw, de betonsector zelf, de cementindustrie, de recyclers en de grindindustrie, zich aan afspraken die gemaakt gaan worden.

Een sleutel ligt daarnaast bij de afnemers, die ook bij het akkoord betrokken zijn. "Dat zijn merendeels overheden", constateert Van Uffelen. "Rijkswaterstaat is een grote partij, daarnaast provincies en gemeenten. Die kunnen nadrukkelijker sturen op het gebruik van duurzaam beton." Stientje van Veldhoven, Kamerlid voor D66, stelde er onlangs nog Kamervragen over. Waarom vraagt de rijksoverheid niet standaard om duurzaam beton, was de strekking. De overheid en de sector doen al hun best en hopen met een Betonakkoord nieuwe stappen te zetten, antwoordde staatssecretaris Dijksma. "Dit neemt niet weg dat er behoefte is aan een prijsprikkel die groot genoeg is om CO2-arm beton een betere kans te geven dan nu vaak het geval is", erkende ze.

Afvalverwerker Van Gansewinkel gebruikt as en slakken uit afvalverbrandingsovens voor duurzamer beton.

'De markt vindt het te duur'

Een groene tegel met een smiley en 'beton' op een parkeerplaats in Nijmegen moet het duidelijk maken. Hier is 'groen beton' gebruikt. De duurzame 'park and ride' met 300 parkeerplaatsen is ruim een maand geleden in gebruik genomen en de eerste in zijn soort in Nederland. Nijmegen wil de betontegels op die manier testen. Houden ze zich goed, dan schakelt de gemeente voor al het straatwerk over op duurzaam beton.

Duurzaam betekent in dit geval dat de tegel voor minimaal 30 procent uit gerecyclede grondstoffen bestaat en bij de productie meer dan 30 procent CO2-uitstoot bespaart vergeleken met een traditionele tegel. Het bedrijf Van Gansewinkel Minerals, onderdeel van het afvalverwerkingsbedrijf Van Gansewinkel, werkte mee aan de groene tegel. Het produceert onder de merknaam Forz vervangers voor cement, zand en grind, de grondstoffen van beton.

"Wij maken bodemas en slakken uit afvalverbrandingsovens geschikt om in betonproducten te verwerken", vertelt directeur Paul Dijkman van Van Gansewinkel Minerals. "Het proces is daarnaast zo ontwikkeld dat de betonnen tegels later weer te gebruiken zijn voor nieuw beton."

Gemalen puin

Vanzelfsprekend is hergebruik niet. Eén van de dilemma's bij de productie van duurzamer beton is dat er weliswaar andere stoffen in verwerkt kunnen worden, zoals gemalen puin of andere bindmiddelen dan cement, maar dat het daarna niet altijd meer bruikbaar is om weer beton van te maken. Het belandt dan hooguit als granulaat onder de snelweg.

De tegel op het Nijmeegse parkeerterrein zou na tientallen jaren dus opnieuw een ander betonnen product kunnen worden. Wel zit er een grens aan het gebruik van gerecycled materiaal, constateert Dijkman. "Dertig procent vervanging is nu zo'n beetje het maximum. Het zou meer kunnen zijn, maar er zijn nog enkele barrières." Dat heeft te maken met de sterke positie van de leveranciers van cement, zand en grind, die de vraag naar hun grondstoffen zien afnemen. Maar meer nog met de sterke concurrentie op prijs. "De markt wil er niet altijd voor betalen. Het duurzaam inkopen door overheden, maar ook door private partijen, zou meer van de grond moeten komen. Er zijn meer alternatieven voor traditioneel beton dan de groene tegel. Die zijn iets duurder maar er is nog geen waardering voor in de markt."

Wetgeving, bij voorbeeld verplicht stellen dat gemeenten uitsluitend betonnen straatwerk mogen inkopen met een minimaal percentage opnieuw gebruikte stoffen, is volgens Dijkman nog niet de weg. "Eerst is de markt zelf aan zet. Het Betonakkoord gaat daar hopelijk bij helpen."

Deel dit artikel