Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Bestuurlijke onmacht is grootste bedreiging voor het land

Home

Grimbert Rost van Tonningen, strategisch adviseur en auteur van 'Hoe verder? Opkomst en ondergang van het Poldermodel'

SER-voorzitter Alexander Rinnooy Kan in gesprek met de onderzoekscommissie van de Eerste Kamer, in juni. De senatoren onderzochten de verzelfstandiging en privatisering van overheidsdiensten in de afgelopen 20 jaar. © ANP

De totale crisis kan in Nederland niet veraf zijn. Natuurlijk, de Europese schuldencrisis is een bedreiging, maar dat is niet het ergste: het is vooral door de onmacht van Nederland om zichzelf te organiseren.

Deze week is er een bestuurswissel binnen het hoogste orgaan van het Nederlandse poldermodel: McKinsey- topman Wiebe Draijer volgt Alexander Rinnooy Kan op als voorzitter van de Sociaal-Economische Raad (Ser). Draijer moet de polder gaan hervormen. Die werkt namelijk bestuurlijk niet meer. Als we de polder niet aanpassen, komt onze democratie in gevaar.

Na oprichting van de Ser in 1950 heeft Nederland een kerstboom van adviesraden gekregen, naar schatting 350. Alle denkbare belangengroepen zitten daarin. De 'polder' is zo een onaanvaardbare banenmachine voor middenpartijen (PvdA, CDA en VVD, en in mindere mate D66 en GroenLinks) geworden. De kerstboom van adviesraden houdt slagvaardigheid tegen, werkt corrumperend en kost veel geld. Het resultaat is advieswerk op naargeestig detailniveau. Iedereen moet aan zijn trekken komen, maar we krijgen slechts aanbevelingen van de grootste gemene deler terwijl noodzakelijke hervormingen in bijvoorbeeld zorg, arbeids- en woningmarkt achterwege blijven.

250 adviesraden kunnen verdwijnen
Als ik me even tot sociaal-economisch beleid beperk, dan zou de Ser plaats moeten maken voor de Stichting van de Arbeid, het overlegoraan van de sociale partners. Enkele vergaderingen van dat college waren in 1982 genoeg voor het Akkoord van Wassenaar. Dat akkoord loste urgente problemen op in de overheidsbegroting en werkloosheid.

Wat voor sociaal-economische vraagstukken geldt, is ook van toepassing op onderwijs, zorg, woningbouw, in feite alle beleidsterreinen. Naar schatting kunnen tenminste 250 beleidsvormende adviesraden verdwijnen. Datzelfde geldt voor minstens drie bestuursniveaus. Miljarden kunnen ermee bezuinigd worden.

Drie groepen
In het poldermodel werken in principe drie groepen nauw samen: de regering en werkgevers- en werknemersorganisaties. Anno 2012 is met die drie groepen iets grondig mis. Nederland heeft een politieke partijconstellatie die steeds verder fragmenteert. Oorzaak: de oude middenpartijen hebben een groot deel van hun geloofwaardigheid verloren en op de flanken verschijnen populistische partijen als SP en PVV, die nauwelijks een serieus alternatief bieden. Een stabiele regeringscoalitie is niet in zicht.

Dus dan maar bouwen op de sociale partners als steunpilaren van het poldermodel? Dat willen werkgevers graag, want die vrezen dat ze anders met niemand meer zaken kunnen doen. Maar de grootste werkgeversorganisatie VNO-NCW is een Poolse landdag met circa tweehonderd bestuurders waar een ondernemer die voor eigen rekening en risico werkt, als bestuurder een zeldzaamheid is. Erg veel mogen we daarvan dus niet verwachten.

Het ergste is dat de werkende bevolking van circa 7 miljoen mensen nog steeds wordt vertegenwoordigd door vakbonden, die nauwelijks 20 procent van die groep als lid hebben. Er zijn al meer zelfstandigen, mkb'ers en zzp'ers.

De drie-eenheid van het poldermodel staat dus naast het partijsysteem op instorten. De totale crisis kan niet veraf meer zijn. Het zelfreinigend vermogen van middenpartijen lijkt op korte termijn beslissend te zijn voor de toekomst van Nederland. Hieraan moet uiterlijk tijdens de komende kabinetsformatie ingrijpend iets worden gedaan. De formateur weet dus wat hem te doen staat als hij deze menukaart leest.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie