Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Berlijn gaat beroemd Leninbeeld weer opgraven

Home

Seije Slager

Still uit Good Bye Lenin © Filmstill

De hoofdstad van Duitsland heeft het maar moeilijk met de zichtbare tekenen van zijn bewogen geschiedenis. Een standbeeld van Lenin dat eerder juist begraven was, wordt nu weer opgegraven. En dat is niet de enige discussie die er speelt.

Het is misschien wel het bekendste Leninbeeld dat er bestaat: in de film 'Good Bye, Lenin!' wordt het ontmanteld, en per helikopter afgevoerd. Ook in het echt overleefde het gigantische beeld, dat twee decennia de Berlijnse Leninplatz gedomineerd had, de val van de Muur niet heel lang.

Lees verder na de advertentie

Het plein werd al snel omgedoopt tot Platz der Vereinten Nationen, en het beeld zelf wilde het zojuist herenigde Duitsland liever vergeten. Het werd in 129 stukken gezaagd en begraven in een bos aan de rand van de stad. Zand erover.

Tot een paar jaar geleden de voorbereidingen begonnen voor een grote tentoonstelling over de omgang van Berlijn met zijn politieke monumenten in de afgelopen 150 jaar. Daar mocht het enorme Leninstandbeeld natuurlijk niet ontbreken, en dus dienden de samenstellers in 2009 een verzoek in om het beeld weer op te graven.

In de maag
Het Berlijnse stadsbestuur zat duidelijk een beetje in de maag met dat verzoek. Eerder dit jaar kwam dan eindelijk het antwoord: nee, dat mocht niet. Met als reden dat het niet meer bekend zou zijn waar het standbeeld precies begraven lag, en het dus allemaal veel te duur en ingewikkeld zou worden.

Dat kwam op veel Duitsers eerder over als een smoes om er vanaf te zijn dan als een serieuze verklaring. De Berlijnse krant der Tagesspiegel ging op reportage in het bos, en concludeerde dat het toch echt niet onmogelijk zou moeten zijn om de locatie te bepalen. Bovendien waren in 2003 nog delen van het standbeeld bloot komen te liggen, met dank aan de elementen en een stroom nieuwsgierige schatgravers, en was er toen weer een verse lading zand overheen gegooid.

Ook politieke prominenten, zoals Gregor Gysi, leider van politieke partij Die Linke, mengden zich in de discussie. Lenin is nu eenmaal een deel van onze geschiedenis, zei die, en die moet je dus ook durven tonen.

Dit weekend kwam eindelijk het verlossende woord: er werd alsnog toestemming verleend. En dus kan de archeologische expeditie om dit monumentale relikwie van een verloren beschaving, de DDR, op te graven binnenkort van start gaan. In 2015 moet de tentoonstelling van start gaan; de makers hebben dus nog een paar maanden tijd.

Druk herinneringslandschap
Het is niet voor het eerst dat de stad Berlijn het moeilijk heeft om zich een houding te geven ten opzichte van de eigen geschiedenis. Niet gek, als je bedenkt hoeveel politieke omwentelingen zich er in de afgelopen anderhalve eeuw in de stad hebben voltrokken. In 1871 de Duitse eenwording, na de Eerste Wereldoorlog de Weimar Republiek, in 1933 het Derde Rijk, na de Tweede Wereldoorlog de deling tussen de Bondsrepubliek en de DDR, en in 1990 dan eindelijk de hereniging.

Het Leninbeeld op zijn oude plek © publiek domein / Wikimedia commons
Het Palast der Republik uit 1977 © Creative Commons / Wikimedia Commons


Al die politieke systemen hebben zichzelf in steen proberen te vereeuwigen, en dat heeft een nogal drukbezet herinneringslandschap opgeleverd. Zo brak er enkele jaren geleden een felle strijd uit over het lot van het Palast der Republik, een modernistisch gebouw in het centrum van Berlijn, waar vroeger het parlement van de DDR zetelde.

Ook dat werd uiteindelijk gesloopt. Op de plaats waar het ooit stond wordt nu een replica teruggebouwd van het Stadtschloss, dat door op zijn beurt door de DDR gesloopt was, nadat het in de Tweede Wereldoorlog ernstig beschadigd was. Tegenstanders vonden het maar kitsch: er bestaan niet eens bouwtekeningen meer van het Stadtschloss, alleen wat schilderijen en ansichtkaarten.

Teufelsberg
Maar ook in het voormalige West-Berlijn spelen vergelijkbare discussies. Een bizar voorbeeld is de heuvel Teufelsberg. Tijdens het Derde Rijk bouwde Hitlers architect Albert Speer daar een militaire academie, in groteske stijl, die een voorbode moest zijn van Germania, de nieuwe hoofdstad waarvoor Hitler en Speer een groot deel van Berlijn wilden slopen.

Na de oorlog probeerden de geallieerden het ding op te blazen, maar het was zo massief dat dat niet lukte. Als alternatief werd ervoor gekozen om er dan maar een heuvel overheen aan te leggen: puin was er in het gebombardeerde Berlijn genoeg voorhanden. Daarna werd er een spionagestation aangelegd, waarvandaan de Britten en de Amerikanen de communistische vijand afluisterden.

Een oude ansichtkaart van het Stadtschloss © Publiek domein

Na het einde van de Koude Oorlog raakte het spionagestation langzaam overgeleverd aan het verval, en groeide het terrein uit tot een soort avontuurlijke picknickplek voor de alternatieve twintigers die van heinde en verre naar Berlijn kwamen.

In 2007 leek er dan eindelijk een nieuwe toekomst voor het terrein te gloren. Het werd verkocht aan filmregisseur David Lynch en Duitse goeroe, die op de heuvel een soort meditatiecentrum wilden vestigen. Maar op de persconferentie waarop ze hun plannen bekend maakten, liet de goeroe weten dat het uiteindelijke doel van het meditatiecentrum was om 'Duitsland onoverwinnelijk te maken'.

De aanwezigen verslikten zich pardoes in hun koffie. Werd er hier op de puinhopen van het Derde Rijk een onoverwinnelijk Duitsland uitgeroepen? De definitieve vergunning is er daarna in ieder geval nooit meer gekomen: Teufelsberg ligt nog altijd op een definitieve bestemming te wachten. Of wie weet, ooit, op een archeologische opgravingsmissie.

Het vervallen spionagestation op de Teufelsberg © A.Savin / Creative Commons

Deel dit artikel