Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Berlijn blijft een heidense stad

Home

Antoine Verbij

Ethiek of godsdienst. Daar moesten de Berlijners gisteren tussen kiezen. De voorstanders van ethiekonderwijs wonnen het referendum overtuigend.

Tot op het laatst leek de strijd onbeslist. Maar uiteindelijk trokken de voorstanders van ethiekonderwijs aan het langste eind. Het vak ethiek, drie jaar geleden op de Berlijnse scholen ingevoerd om de integratie te bevorderen, blijft verplicht. Als leerlingen dat willen, kunnen ze daarnaast vrijwillig godsdienstonderwijs volgen.

De actiegroep ’Pro Reli’ had scholieren willen laten kiezen tussen hetzij ethiek, hetzij godsdienst. De kiezers besloten zondag anders. ’Pro Reli’ moest 25 procent van de circa 2,5 miljoen Berlijnse kiesgerechtigden achter zich krijgen. Ze bleef op 14,1 procent steken, bij een opkomst van 29 procent. Verwacht was dat vooral tegenstanders thuis zouden blijven. Maar met 51,5 tegen 48,4 procent koos, zelfs bij een lage opkomst, de meerderheid nog voor ethiek.

Daarmee is een eind gekomen aan de langdurige, heftige en soms bizarre strijd die de stad drie jaar lang in de ban heeft gehouden. Met name de laatste maanden werden de campagnes almaar feller. Vorige week nog klaagde ’Pro Reli’ het gemeentebestuur aan omdat ze in advertenties voor ethiek wierf: „Schandalige verspilling van belastinggeld.”

Eerst werd de klacht afgewezen, enkele uren later kreeg ’Pro Reli’ van een hoger gerechtshof alsnog gelijk. Zelf weigert de organisatie informatie te verstrekken over de eigen financiën. Volgens de actiegroep ’Pro Ethiek’ is de dure campagne van ’Pro Reli’ grotendeels betaald door de kerken, en dat geld komt voor een groot deel ook van de belastingbetaler.

Het was geen gemakkelijk onderwerp om aan de kiezers voor te leggen. Daarom koos ’Pro Reli’ voor grote woorden die de kwestie simpel maakten. ’Het gaat om de vrijheid’ en ’Vrije keuze’ stond op gigantische billboards met foto’s van Bekende Berlijners. De dag van het referendum was door ’Pro Reli’ de ’Dag van de Vrijheid’ gedoopt.

„Dag van de Vrijheid”, smaalden de tegenstanders, „zo heette de propagandafilm van Leni Riefenstahl over de partijdag van de nazi’s in 1935!” ’Pro Ethiek’ ergerde zich vooral aan de pogingen van ’Pro Reli’ om tegenstanders als godsdienstvijandige atheïsten af te schilderen. „In het vak ethiek komen alle religies aan bod”, luidde de verdediging.

De verdedigers van het verplichte ethiekonderwijs hadden de stad volgehangen met de leus: ’Samen, niet apart’. In de ethieklessen gaat het erom dat leerlingen met verschillende religies iets van elkaar opsteken en elkaar leren respecteren.

De strategie van ’Pro Reli’ om ethiek een „vak zonder waarden” te noemen, was wellicht de grootste fout van de organisatie. Daarmee joeg ze veel kiezers in het oosten van de stad, die ten tijde van de DDR in een areligieus humanisme zijn opgevoed, tegen zich in het harnas. In dat deel van de stad stemde een grote meerderheid voor het vak ethiek.

De discussie over het referendum was sterk gepolitiseerd. ’Pro Reli’ kreeg steun van CDU en FDP. Beide partijen zijn in de oppositie en konden een succesje goed gebruiken. De regerende coalitie van SPD en Linkspartij voerde actie voor ’Pro Ethiek’, evenals de Groenen. Tegen die meerderheid kon ’Pro Reli’ weinig doen.

Berlijn blijft de overwegend heidense stad die ze al lange tijd was. Volgens recente cijfers geeft 59 procent van de inwoners aan tot geen enkele confessie te behoren. Luthers noemt zich 21,5 procent, katholiek 9,3 en islamitisch 6,3. Een andere uitkomst van het referendum zou een sensatie zijn geweest.

Deel dit artikel