Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Ben ik de vader? Met een simpele thuistest weet u zo of het kind van u is

Home

door Martine Borgdorff

Op de website vergeefmij.nl doet een vrouw een bekentenis. ,, Ik ben drie jaar getrouwd en we hebben samen een kindje. Tja...samen...dat weet ik dus niet. Ik ben vreemdgegaan, één keer. Niemand weet ervan.’’ De vrouw krijgt een tamelijk bizar advies: ,,Vraag een vaderschapstest aan. Deze zijn niet duur en het is eenvoudig uit te voeren. Je hebt dan in ieder geval duidelijkheid over het vaderschap. Pas dan is het mogelijk om verdere beslissingen te nemen.’’

Om het advies kracht bij te zetten, staan op de pagina twee advertenties voor vaderschapstesten. Twijfel over uw kind? Voor 225 euro weet u het antwoord! De schrijvende moeder op de site is blijkbaar niet uniek in haar geheim en de adviseur is niet de enige die daar commercieel belang bij heeft.

Voor wie niet thuis is in de wondere wereld van de doe-het-zelf-DNA-testen: het vaststellen van de bloedband tussen vader en kind is technisch gezien een fluitje van een cent. Neem met een speciale wattenstaaf een beetje wangslijm van de mogelijke vader en een beetje wangslijm van het kind (moeders medewerking is in beginsel niet nodig), stuur het in de bijgeleverde transportcontainers op naar het testbureau en binnen twee weken heeft u duidelijkheid. DNA-technologie in zakformaat, voor een schappelijke prijs. Niets mis mee, vindt Eric Willems, directeur van Consanguinitas, een Tilburgs bedrijf dat ’verwantschapstesten’ uitvoert. ,,Er is toenemende vraag naar vaderschapstesten en wij voorzien daarin. Ik schat dat er jaarlijks in heel Nederland tussen de 1500 en 2000 vaderschapstesten worden gedaan. Het is een groeimarkt. Omdat door concurrentie de prijzen omlaag gaan en er meer bekendheid komt, neemt de vraag verder toe. Het taboe is er af.’’

Consanguinitas is een van de commerciële Nederlandse bureaus die vaderschapsonderzoeken aanbieden. De bedrijven, soms niet meer dan een eenmanszaak met een professionele website, maken dankbaar gebruik van de anonimiteit van internet en de goedkope werkwijze van vooral Amerikaanse laboratoria. Naast vaderschapstesten horen ook moederschapstesten (bijvoorbeeld bij adoptievraagstukken), broer-zusrelatiestesten en zelfs overspelonderzoeken tot de mogelijkheden.

De vragers naar vaderschapstesten zijn in veel gevallen vaders die vermoeden dat hun vrouw is vreemdgegaan, verduidelijkt Willems. ,,Dat komt het meest voor, maar het kunnen ook ouderen zijn die het vermoeden hebben dat ze een kind zijn van een bevrijder. Of men wil op latere leeftijd nu eindelijk weten of hun vader wel de echte vader is.’’ Het vaststellen van de bloedband gebeurt op basis van een vaststaand aantal DNA-kenmerken die voor vader en kind gelijk moeten zijn. Technisch gezien is zo’n DNA-analyse niet al te ingewikkeld; de gevolgen daarentegen kunnen behoorlijk complex zijn. Er is weinig fantasie voor nodig om te bedenken tot welke scenario’s de uitkomst kan leiden, terwijl de betrouwbaarheid van het thuisonderzoek moeilijk te controleren is.

Manipuleren is relatief eenvoudig. In theorie kan de vermoedelijke vader het wangslijm van de buurman insturen om onder zijn verplichtingen uit te komen. Of de vader neemt DNA-materiaal van het kind af zonder de moeder in te lichten. Rechtsgeldigheid heeft zulk onderzoek zonder schriftelijke toestemming en zonder formele identificatie niet, zo benadrukken de aanbieders van de onderzoeken. Maar het is de vraag of de gezinsrelatie dat argument overleeft.

In vier van de vijf onderzoeken die Consanguinitas doet, is de vermoedelijke vader inderdaad de verwekker; één op de vijf is dat niet. Willems: ,,Wij hebben geen bemoeienis met de psychische gevolgen van de uitslag. Het onderzoek gebeurt vaak anoniem; we hebben dan geen contact met de aanvrager. Ik heb daar geen problemen mee. Mensen kiezen er zelf voor om zo’n onderzoek te doen. De mensen die ik wél spreek, zijn meestal heel gelukkig met de uitkomst.’’

Het stadium van ethische bezwaren tegen vaderschapsonderzoek is Nederland sowieso al gepasseerd. In 2001 waren de vaderschapstesten van het toen nog nieuwe commerciële testbureau BSure voorpaginanieuws. Daarna barstte in tijdschriften en in talkshows de discussie los, vooral over de vraag hoe ethisch zulke onderzoeken zijn. Bij die eenmalige oprisping bleef het, en inmiddels heeft in stilte een handvol Nederlandse aanbieders een vaste plek op internet gevonden.

In tegenstelling tot sommige andere landen kent Nederland geen voorschriften voor het aanbieden van verwantschapsonderzoeken. Iedere geïnteresseerde kan een testbureau beginnen, wat in feite niets meer is dan een doorgeefluik naar een laboratorium dat het DNA-onderzoek uitvoert. Toch betekent dat niet dat ieder vaderschapsonderzoek hetzelfde is, benadrukt biochemicus dr.Gerda de Lange. ,,Niet ieder onderzoek gebeurt even grondig, of met dezelfde controle op de kwaliteit.’’

De Lange, manager vaderschapsonderzoek van de Stichting Sanquin, de koepel van Nederlandse bloedbanken en het Centraal Laboratorium van de Bloedtransfusiedienst (CLB), doet al 42 jaar vaderschapsonderzoeken. Voorheen voerde Sanquin (toen nog CLB) voornamelijk onderzoeken uit om te dienen als juridisch bewijs. De Lange: ,,Voor rechtszaken over bijvoorbeeld alimentatieverplichtingen moest het vaderschap worden aangetoond, en dat gebeurde dan door de bloedgroepen van vader, moeder en kind te onderzoeken. Verzoeken om zulk rechtsgeldig bewijs zijn er nog steeds; sinds 1986 gebeurt dat op basis van DNA, bijvoorbeeld in vluchtelingenzaken. Maar ook onder particulieren is er steeds meer vraag naar vaderschapstesten.’’

Om daaraan tegemoet te komen, biedt Sanquin sinds juni 2006 naast het rechtsgeldige vaderschapsonderzoek ook een doe-het-zelf-pakket aan: de ’Q & Q DNA Hometest’, een thuistest om de bloedband van vader en kind vast te stellen. Voor 35 euro wordt een ’afnamepakket’ toegestuurd, met driemaal twee borsteltjes voor het afnemen van wangslijm bij moeder, ’mogelijke vader’ en kind, een paar wegwerphandschoenen, enveloppen voor de monsters én een portvrije retourenvelop. Voor het analyseren van de monsters in het laboratorium van Sanquin moet nog eens 760 euro worden betaald.

Fors duurder dan bij de commerciële bureaus, maar, zo verzekert De Lange, voor dat bedrag is men zeker van de internationaal erkende wetenschappelijke standaard die Sanquin hanteert. ,,Het is te hopen dat mensen, bij twijfel over het vaderschap, toch vooral voor kwaliteit en betrouwbaarheid kiezen.’’

Maar ook het vaderschapsonderzoek van Sanquin voorziet niet in psychische begeleiding bij een onverwachte uitkomst. De Lange: ,,Dat is ook bijna niet te realiseren. Bij het uitvoeren van de rechtsgeldige testen vragen wij altijd om een tussenpersoon. Die kan helpen als de uitslag moeilijk te verwerken is. Als mensen dat niet willen, moeten ze een verklaring ondertekenen dat ze door ons zijn gewezen op mogelijke psychische gevolgen. Bij de thuistest is dat anders – daarbij is er geen tussenpersoon. We bieden de thuistest nog maar kort aan; we zullen in de praktijk moeten afwachten hoe het allemaal gaat verlopen.’’

Deel dit artikel