Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Bekroonde Mark Rutte is iedereens darling

Home

Hans de Bruijn | hoogleraar bestuurskunde aan de Technische Universiteit Delft

Premier Mark Rutte (VVD) is dit jaar, net als in 2010, door de parlementaire pers verkozen tot politicus van het jaar. © anp
Opinie

Premier Mark Rutte is voor de tweede achtereenvolgende keer gekozen tot politicus van haar jaar. Wat zegt dat over zijn leiderschapstijl?

Leiderschap wordt vaak geassocieerd met visie, met een 'stip aan de horizon', een wenkend perspectief, waar de leider ons met vaste koers naar toe leidt. Maar in een verdeelde samenleving zijn dergelijke leiders niet heel kansrijk. Een rechtse stip aan de horizon is voor links nu eenmaal geen wenkend perspectief - en andersom. Bovendien is de wereld dynamisch: de eurocrisis leert ons dat de visie van vandaag morgen verouderd kan zijn. Een leider moet mee kunnen bewegen met krachten die vaak veel groter zijn dan hij .

Als de kapitein het schip van staat niet in rechte lijn naar een of ander strategisch einddoel kan leiden, wordt de vraag wat leiderschap dan inhoudt? Het antwoord: een vertrouwen in de persoon van de kapitein - dat hij goed zal reageren op nieuwe en onvoorziene ontwikkelingen. Maar hoe bouw je vertrouwen op in een verdeelde samenleving? Zie hier het dilemma van modern politiek leiderschap.

De leider die moet reageren op de vele onzekerheden in een globaliserende wereld, heeft vertrouwen nodig. Maar diezelfde onzekerheden leiden in veel democratieën tot verdeeldheid, niet alleen tussen links en rechts, maar ook tussen hoog- en laagopgeleiden of tussen kosmopolieten en traditionele burgers.

Het is een oud probleem. De keizers in het pluriforme Romeinse rijk hadden er al mee te maken. Hun remedie: ontwikkel een brede identiteit, voorkom dat een groep zich exclusief met je kan identificeren, zorg dat je voor iedere groep iets aantrekkelijks hebt. De historicus Olivier Hekster noemt dit 'parallelle beelden' en succesvolle Romeinse keizers investeerden erin. Dan ben je er voor iedereen en tegelijk van niemand.

Is dat niet voor een belangrijk deel de kracht van Mark Rutte? Het bureau Motivaction deelt de Nederlandse samenleving op in verschillende typen burgers. Natuurlijk is er Mark Rutte, de conservatieve premier voor 'hardrijdend en caférokend Nederland', zoals Alexander Pechtold dat zo mooi noemde. Hij benadrukt met enige regelmaat dat hij van huis uit Nederlands Hervormd is en beschouwt zichzelf als een traditioneel gelovige - zo kan hij zo maar one of us zijn voor de traditionelere burgers.

Hij heeft in het internationale bedrijfsleven gewerkt, zegt hij - en dus is er ook Rutte, de kosmopoliet. Hij laat zich niet op zijn machtspositie voorstaan, is benaderbaar, woont in een eenvoudig appartement, geeft nog les op een school en houdt van zijn vleugel - dat is Mark Rutte die bijna post-materialistisch is.

Die brede identiteit zien we bij meer hedendaagse politici. Voor Barack Obama geldt hetzelfde. Hij wordt de shape shifter genoemd. Een zwarte Amerikaan, opgevoed door zijn blanke grootmoeder. Een gelovige uit een ongelovig gezin. Een christen uit een moslimfamilie. Een intellectueel, die jarenlang sociaal werker in Chicago was. Hij is niet vast te pinnen op een identiteit, niemand kan hem claimen. Bij de grote scheidslijnen in de Amerikaanse samenleving - blank versus zwart, gelovig versus seculier, rijk versus arm - staat Obama altijd aan beide kanten. Zijn voorganger Reagan had het: geharnaste opvattingen en tegelijk was hij humorvol en relativerend. Dat geldt ook voor de politicus die als tweede eindigde bij de verkiezing van de politicus van het jaar: Emile Roemer.

Natuurlijk is dit niet een voldoende voorwaarde voor leiderschap, maar inmiddels misschien wel een noodzakelijke. Een vertrouwensrelatie ga je aan met een persoon, niet met een beleid. Personen doen er toe in de politiek en hoe meer verdeeld de samenleving, hoe belangrijker de brede identiteit van haar leiders.

Deel dit artikel