Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Beïnvloeding zoals bij het WODC ligt voor onderzoekers al gauw op de loer

Home

Joep Engels

Het ministerie van justitie en veiligheid in Den Haag, waar ook het WODC gevestigd is. © Phil Nijhuis

Het ministerie van justitie en veiligheid bemoeide zich met de conclusies van het WODC, een eigen onderzoeksinstituut. Worden onderzoekers vaker onder druk gezet door opdrachtgevers?

Gjalt de Graaf was niet heel verbaasd toen hij hoorde dat het ministerie van justitie en veiligheid aan conclusies van zijn eigen onderzoeksinstituut, het WODC, had gesleuteld. Het is volgens de hoogleraar bestuurlijke integriteit van de Vrije Universiteit nu eenmaal usance dat opdrachtgevers invloed willen uitoefenen op onderzoeken die ze hebben uitgezet. Het verwonderde hem eigenlijk dat dit niet eerder zou zijn gebeurd. De projectleidster die de zaak aankaartte, werkte er al meer dan dertig jaar en had dit nog nooit meegemaakt. “Het WODC is nota bene in het ministerie zelf gezeteld. Het lijkt me glashelder dat beïnvloeding dan op de loer ligt.”

Lees verder na de advertentie

Hij hoeft niet lang na te denken om voorbeelden van beïnvloeding te bedenken. De dossiers over Schiphol of de Betuwelijn puilen ervan uit. “Daarbij weet je van tevoren wie je voor een onderzoek moet vragen om je gelijk te halen. Maar meestal ligt het niet zo zwart-wit, van een ‘ja’ wordt zelden een ‘nee’ gemaakt. Meestal is er een groot grijs gebied waarover onderhandeld wordt.”

In de uitzending van ‘Nieuwsuur’ waarin de kwestie bij het WODC werd aangekaart, leek het er wel op dat de conclusies 180 graden waren verdraaid, en was er ook duidelijk sprake van een cultuur waarin deze vorm van beïnvloeding heel gewoon was. Toch bleef volgens De Graaf onder de oppervlakte wat er precies is gebeurd.

“We hebben de code ook aan de Rijks­ken­nis­in­stel­lin­gen voorgelegd, maar zij hebben er nog geen besluit over genomen.”

“Je moet bij dit soort zaken onderscheid maken tussen het onderzoek en de politiek. Het eerste kabinet-Rutte wilde, vanwege de gedoogsteun van de PVV, minimumstraffen ­invoeren. Elke criminoloog weet dat die averechts werken, het WODC incluis. Toch weerhoudt dat politici er niet van anders te beweren.”

Protocollen

Wat ook heel duidelijk werd, is dat weliswaar in protocollen is vastgelegd dat het WODC een onafhankelijk instituut is, maar dat in de praktijk die verdedigingslinies geen garanties boden. Dat is een gevaarlijke trend die je ook op universiteiten ziet, erkent hij. Nu onderzoekers steeds afhankelijker worden van externe financiers, wordt het lastiger om onafhankelijk te blijven. “Ik hoor wel van collega’s dat ze projecten krijgen aangeboden, onder de voorwaarde dat onwelgevallige conclusies geheim blijven. Daar gaat weleens wat fout, maar om nu te zeggen dat de wetenschap erdoor geschaad wordt…”

Dat gebeurt ook niet, zegt José van Dijck, president van de Koninklijke Akademie van Wetenschappen. “Het WODC is namelijk geen wetenschappelijk instituut als een universiteit.” Het is een Rijkskennisinstelling (RKI), verduidelijkt ze, en valt net als het KNMI of het RIVM onder een ministerie. “Daar werken wel wetenschappers, en die zouden ook integer moeten zijn, maar het WODC is iets anders dan een universiteit.”

Haar KNAW is de hoeder van de wetenschap en heeft in die hoedanigheid een integriteitscode opgesteld. Instituten die de code onderschrijven, beloven dat ze pal staan voor de onafhankelijkheid van hun onderzoekers en dat alle resultaten van het wetenschappelijk onderzoek worden gepubliceerd. De code, die op dit moment wordt aangescherpt, is door alle universiteiten onderschreven, alsmede door instituten als TNO en ECN. Van Dijck: “We hebben de code ook aan de Rijkskennisinstellingen voorgelegd, maar zij hebben er nog geen besluit over genomen.”

De voorzitter van de RKI’s kon donderdag niet reageren vanwege verblijf in het buitenland.

Wat is er bij het WODC gebeurd?

In opdracht van het ministerie van justitie en veiligheid onderzoekt het Wetenschappelijk Onderzoeks- en Documentatiecentrum de effectiviteit van het Nederlandse coffeeshopbeleid. Het WODC komt tot de conclusie dat het beleid geen problemen zoals overlast oplost, omdat die problemen er volgens de gemeentes nauwelijks zijn. ‘Nieuwsuur’ onthulde woensdagavond dat onder druk van de top van het ministerie eerst passages werden aangepast en uiteindelijk de conclusies diametraal werden herschreven. De minister kon nu, op gezag van het WODC, in de Tweede Kamer melden dat het beleid effectief was.

In een ander onderzoek komen wetenschappers van de Nijmeegse Radbouduniversiteit tot de conclusie dat het internationale recht ruimte biedt om de wietteelt te legaliseren. Maar in een eerdere studie, toen nog in opdracht van V&J, concluderen diezelfde onderzoekers dat dit niet mogelijk is.

Een projectleidster van het ministerie kaart in 2014 – en later nog eens twee keer – deze kwestie aan. Haar klachten worden niet gehoord.

Eerdere gevallen van beïnvloeding

Het ministerie van infrastructuur en milieu oefent tussen 2009 en 2012 druk uit op Wagenings onderzoek naar de kosten van een statiegeldsysteem voor kunststof drankflessen. Op basis van het rapport oordeelt het ministerie dat het statiegeldsysteem ‘peperduur’ is.

In 2010 passen Wageningse wetenschappers op aandringen van een rijksambtenaar hun rapport over visteelt in Nederland aan. De aanpassing komt het ministerie goed uit vanwege een rechtszaak met een Limburgse viskweker.

Begin jaren negentig concludeert het Liswo, een onderzoeksinstituut van de Universiteit Leiden, dat het ziekteverzuim in het onderwijs na een jarenlange daling weer is gestegen. Dat kan het ministerie van onderwijs duur komen te staan. Als het Liswo niet bezwijkt onder de druk van O&W, zoekt het ministerie een ander bureau.

In diezelfde jaren wil het ministerie van visserij de vangstquota voor haring afschaffen. Maar volgens het Rijksinstituut voor visserijonderzoek (Rivo) zou dat een vrijbrief zijn voor het leegvissen van de Noordzee. De haringspecialist van het Rivo wordt op non-actief gesteld.

Lees ook: Grapperhaus temt met justitie en veiligheid een ontembaar ministerie



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie
“We hebben de code ook aan de Rijks­ken­nis­in­stel­lin­gen voorgelegd, maar zij hebben er nog geen besluit over genomen.”