Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Begrijp het gekwetste kind in jezelf

Home

Leonie Breebaart

Publieksfilosoof Alain de Botton schreef 'Weg van liefde'. © TR Beeld

Als kind miste Alain de Botton een gids in het leven. Nu is de publieksfilosoof zelf zo'n gids. In 'Weg van liefde' stelt hij de lezer gerust over het huwelijk.

Krap twee jaar geleden haalde Alain de Botton zich nog de woede van de kunstwereld op de hals. Onder het motto 'Kunst is therapie' had hij topstukken in het Rijksmuseum voorzien van troostende nieuwe bordjes. 'Het straatje' van Vermeer bijvoorbeeld, waarop we vrouwen zien bezemen en verstellen, zou museumbezoekers kunnen leren "dat het voldoende is om de bescheiden taken uit te voeren die van ons allen worden verwacht." De reacties waren niet mals. 'Spiritueel gesop!', oordeelde een criticus van Vrij Nederland. The Guardian sneerde dat De Botton "museums wil veranderen in tempels van deugdzaamheid".

Nu is de even hevig bewonderde als verguisde goeroe van de publieksfilosofie alweer terug in Amsterdam om te praten over zijn nieuwe boek 'Weg van Liefde'. "We willen gerustgesteld worden, we willen iemand die onze hand vasthoudt", betoogt hij halverwege het gesprek. "Van kinderen accepteren we die kwetsbaarheid, maar we vergeten dat in elke volwassene ook een kind schuilt. Daarom houd ik zo van de psychoanalytici. Die vergeten dat nooit. We zouden wat vriendelijker mogen zijn voor onszelf."

Zelf is De Botton (Zürich, 1969) niet altijd even vriendelijk behandeld. Zijn vader, een schatrijke, maar eeuwig gestreste bankier en kunstverzamelaar, liet hem op een Engelse kostschool toen Alain nog maar acht jaar oud was. Geen prettige ervaring, vooral omdat de jongen geen woord Engels sprak.

Lees verder na de advertentie
We willen gerustgesteld worden, we willen iemand die onze hand vasthoudt

Vreemdgaan
Het gekwetste kind in jezelf en de ander begrijpen: dat is wat De Botton zijn lezers aanraadt in 'Weg van liefde'. De roman volgt twee geliefden, Rabih en Kirsten, van hun eerste ontmoeting en verliefdheid tot zo'n twintig jaar later, als ze eindelijk hebben besloten in therapie te gaan. Tegen die tijd hebben ze al twee kinderen gekregen, William en Esther, en is Rabih al eens vreemdgegaan.

Beide echtelieden zijn echter om uiteenlopende redenen 'onveilig gehecht'. Daarom reageert Rabih aan het begin van hun huwelijk wel érg kinderachtig als Kirsten een keer het wasgoed in de gang heeft laten slingeren: sinds zijn jeugd in een door oorlogsgeweld geteisterd Beiroet is hij allergisch voor chaos. Hij raakt al geïrriteerd van een berg kleren of van 'de verstoorde orde van een besteklade'.

De alledaagse ergernissen en misverstanden tussen Kirsten en Rabih zijn niet alleen universeel herkenbaar, De Botton beschrijft ze ook erg komisch - 'Weg van liefde' doet regelmatig denken aan een film van John Cleese. "Ik weet dat mijn boeken grappig zijn", zegt hij, "maar vreemd genoeg zie ik mezelf helemaal niet als geestig. Echt helemaal nooit. Die humor komt denk ik door de botsing van sferen, tussen slim en dom, of hooggestemd en laag-bij-de-gronds.

Het is grappig als een intelligente man opeens totaal doordraait om iets onbenulligs, bijvoorbeeld omdat de kaas op is. Maar ik vind juist dat je je partner op zo'n moment gerust moet stellen. Alleen zijn we daar bang voor: "Behandel me niet als kind!" Maar waarom niet? Dat is helemáál niet belerend - meestal. Het is juist het gulste en wijste wat je kunt doen. We hebben onhandige ideeën over wat volwassenen zijn, ideeën die ons in het huwelijk in de weg kunnen zitten. We moeten het kind in onszelf herkennen."

Tekst loopt door onder foto.

'Weg van liefde' doet regelmatig denken aan een film van John Cleese. "Ik weet dat mijn boeken grappig zijn"

© thinkstock
© thinkstock

Zoeken naar sokken
Behalve het kind in ons, verdienen alle 'onromantische' zorgtaken die bij het huwelijk horen ook meer erkenning, vindt De Botton. Eén van de hoofdstukken in 'Weg van Liefde' heet dan ook 'Het prestige van de was'. Want bij liefde denken we altijd maar aan prille romantiek of aan dampende seks, terwijl even liefdevolle activiteiten als 'het zoeken naar sokken die zijn kwijtgeraakt' systematisch worden onderschat.

"Er wordt zoveel gepraat over politiek, maar veel minder over wat er thuis gebeurt. Een baby verzorgen is niet iets triviaals. Ik vind dat juist heel interessant. Daarom word ik vaak in het kamp van de meisjes gestopt; alsof het huiselijke en alledaagse een zaak van vrouwen zou zijn! Maar politiek begint thuis - met de manier waarop een man tijdens het eten praat met zijn vrouw. Feministen hebben dat intuïtief aangevoeld."

De Botton, getrouwd en vader twee zoons, heeft weinig met een masculiene cultuur. "In mijn werk probeer ik steeds te wijzen op onze kwetsbaarheid." Zijn afkeer van academisch machismo zal deels te maken hebben met die Engelse kostschool, deels met zijn veeleisende vader, die tijdens woede-uitbarstingen regelmatig huisraad kapotsloeg - vooral deuren.

Maar het lijkt ook een omgekeerd eerbetoon aan zijn Zwitserse kindermeisje Bertha Von Buren, die tot zijn dertiende voor hem zorgde en hem naar eigen zeggen heeft geleerd wat liefde is. "Ja, Bertha Von Buren! Ze is nu 85 jaar oud; ik ga nog regelmatig bij haar langs. Ze was niet dom, ze was héél intelligent, al las ze nooit een boek. Ze bezat meer een soort boerenwijsheid. Daarmee was ze dus totaal anders dan mijn ouders, die waren juist héél erg high-brow. Maar als kind vond ik haar altijd de slimste. Dat verklaart veel van mijn gespleten karakter."

Politiek begint thuis - met de manier waarop een man tijdens het eten praat met zijn vrouw

Maar als Bertha geen boeken nodig had om wijs te zijn, waarom vindt De Botton het dan zo belangrijk jonge mensen in contact te brengen met kunst, filosofie en cultuur? Daarin is hij met de jaren wel wat opgeschoven, bekent hij. "Vroeger dacht ik dat een goede roman de wereld kon veranderen, omdat het míjn wereld veranderd heeft.

Maar dat is te hoopvol, we móeten vulgariseren, we móeten de marktplaats op, om de waarden van onze cultuur uit te dragen. Je kunt Jane Austen op tafel leggen en denken dat je genoeg hebt gedaan voor de beschaving, maar dat ís niet genoeg. Laten we liever een voorbeeld nemen aan de kerk. Die zorgde dat er moeilijke boeken waren voor de geleerden en voor het volk was er toneel - net zoiets als mijn YouTube-films, waarmee ik duizenden mensen bereik. Je moet verschillende mensen verschillend aanspreken. Intellectuelen moeten vaker vuile handen maken."

Commentaar
Wat De Botton 'vuile handen maken' noemt, noemen zijn tegenstanders overbodig gepreek. Dat zullen ze opnieuw aantreffen in 'Weg van liefde', dat deze maand ook in Engeland verschijnt. Om de haverklap onderbreekt De Botton het verhaal van Kirsten en Rabih met commentaar, dat herinnert aan de bordjes in het Rijksmuseum. "Ondanks alle verhalen over seksuele bevrijding zijn we nog altijd gesloten en enigszins beschaamd als het om seks gaat", legt hij uit, nadat zijn held heeft zitten fantaseren over een aantrekkelijke serveerster. Is dat niet vragen om kritiek?

Vroeger dacht ik dat een goede roman de wereld kon veranderen, omdat het míjn wereld veranderd heeft

© thinkstock

"In romans van nu wordt inderdaad niks uitgelegd", geeft hij toe. "Maar mijn boeken zijn parabels. Jane Austen, één van mijn favoriete schrijvers, schreef ook parabels, preken eigenlijk, over volwassen worden. Ik zie haar als een christelijke moralist. Net als Tolstoi. Mensen klagen altijd: 'Oh, die sááie stukken in 'Anna Karenina', maar die zijn voor hem het belangrijkste! Het probleem speelt lang niet alleen in de kunst.

Deze tijd verdraagt überhaupt geen moralisme. 'De kerk is terug en de preek ook!' hoor je dan, vooral bij agressieve atheïsten. Voor hen is elke preek een belediging. 'Wie ben jij om mij te vertellen hoe ik moet leven!' Zelf heb ik nooit last gehad van de kerk. Ik werd juist alleen gelaten met de tv en de McDonald's; niemand vertelde me hoe ik moest leven. Dát was het probleem." Dan: "Ik weet wel dat mijn gepreek niet populair is. Mijn redacteur stelde al voor al het commentaar uit mijn boek te schrappen, zodat je alleen het verhaal overhoudt. Maar ik verlies liever de helft van mijn lezers. Het commentaar is juist essentieel!"

Tegenwoordig krijgen jongens een roman van Jane Austen mee, maar niemand vertelt ze dat je ervan kunt leren een betere echtgenoot te worden

Wraak
Dat Jane Austen zulk verklarend commentaar nooit nodig heeft gehad, moet hij wel toegeven, maar zelf zit hij nu eenmaal anders in elkaar. "Het is mijn karakter, ik ben ongeduldig. Ik wil de film stopzetten en praten over wat er gebeurt. Waarom ook niet? Tegenwoordig krijgen jongens een roman van Jane Austen mee, maar niemand vertelt ze dat je ervan kunt leren een betere echtgenoot te worden. Niemand!

Waarom niet? Ik heb dat allemaal zelf ontdekt, terwijl ik alleen op mijn kamer zat met mijn boeken. Kunst kán rustig maken, kan die overspannen verwachtingen van het leven tot rust brengen. Maar toen ik later op de universiteit de 'deskundigen' tegenkwam zeiden ze altijd: 'Zo doen we dat niet. Kunst kan geen therapie zijn'." Hij peinst even. Lacht dan: "Mijn carrière is een soort wraak. Een wraak op de elite."

Alain de Botton: 'Weg van liefde' (The Course of Love). Vertaling: Jelle Noorman. Uitgeverij Atlas Contact, Amsterdam; 238 blz. € 19,99


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

We willen gerustgesteld worden, we willen iemand die onze hand vasthoudt

'Weg van liefde' doet regelmatig denken aan een film van John Cleese. "Ik weet dat mijn boeken grappig zijn"

Politiek begint thuis - met de manier waarop een man tijdens het eten praat met zijn vrouw

Vroeger dacht ik dat een goede roman de wereld kon veranderen, omdat het míjn wereld veranderd heeft

Tegenwoordig krijgen jongens een roman van Jane Austen mee, maar niemand vertelt ze dat je ervan kunt leren een betere echtgenoot te worden