Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Bedrijfsgeschiedenis Shell Commercieel talent van eerste topman Henri Deterding verklaart succes Koninklijke / Shell is technologisch vanouds voortrekker

Home

Guido Goudsmit

Deze week verscheen een geschiedenis van Shell. De Shell-top las mee, maar de studie is niet onkritisch. „Het bedrijf miste in het verleden kansen door kartelafspraken met Standard Oil.”

De Nederlands-Britse oliemaatschappij Shell laat zich graag kennen als een slim ingenieursbedrijf, en het heeft daar goede papieren voor. „Shell behoorde binnen de industrie tot de voortrekkers op het gebied van technologie.” Het is een belangrijke vaststelling in de vierdelige ’Geschiedenis van Koninklijke Shell’, dat deze week verscheen ter gelegenheid van het honderdjarig jubileum van Royal Dutch Shell.

Voor de studie kreeg een team historici van het Onderzoeksinstituut voor Geschiedenis en Cultuur (OGC) van de Universiteit Utrecht onder hoogleraar economische geschiedenis Jan Luiten van Zanden vijf jaar de tijd de Shell-archieven uit te pluizen. De technologische oriëntatie - veelal door Delftse ingenieurs in praktijk gebracht - blijkt een constante in de geschiedenis van de oliegigant. Eerder dan andere oliemaatschappijen nam Shell bijvoorbeeld geologen in dienst om de zoektocht naar olie minder afhankelijk te maken van het toeval.

Bij Shell wordt traditiegetrouw het geloof aangehangen dat technologie de oplossing is voor alle problemen in de wereld. In hun algemene conclusie schrijven Van Zanden, Joost Jonker (onderzoeker financiële en bedrijfsgeschiedenis van de zestiende eeuw tot heden), Keetie Sluyterman (bijzonder hoogleraar Bedrijfsgeschiedenis) en Stephen Howarth (maritiem en bedrijfshistoricus) dat door zijn technologische kracht Shell door de jaren heen ook een ’soms onvermijdelijke’ partner is gebleven voor nationale oliemaatschappijen in landen waar de olie-industrie is genationaliseerd.

Maar de ingenieursbenadering kan het succes van Shell niet alleen verklaren. Volgens de Utrechtse studie is de snelle opkomst van Shell aan het begin van de 20ste eeuw ’voor een groot deel’ te danken aan het commerciële en strategische talent van de legendarische Henri Deterding, de Nederlandse bestuursvoorzitter van de Koninklijke Nederlandse Petroleum Maatschappij die warme banden onderhield met de koloniale elites in zowel het Nederlandse als het Britse rijk. Het was Deterding die in 1902 allereerst een verkoopalliantie sloot met het Britse Shell Transport en Trading van Marcus Samuel en in 1907 de fusie tussen Koninklijke en Shell tot stand bracht.

Deterding stond aan de wieg van de groepsstructuur, met een Nederlandse en een Britse houdstermaatschappij, die het bedrijf pas in 2005 opgaf. Deze structuur was in de geschiedenis meermalen verstikkend. De notulen over het hoe en waarom van de ’herstructurering’ hebben de historici, die in de redactiecommissie met het Shell-bestuur te maken hadden, niet ingezien.

Volgens de auteurs was het voornaamste doel van Deterding „het opbouwen van een concern dat het op wereldwijde schaal kon opnemen tegen Standard Oil (nu Exxon).” De concurrentie met de Amerikanen werd aanvankelijk beslecht in het voordeel van Shell, en de verhoudingen in de olie-industrie raakten gestabiliseerd. ln 1928 maakten Shell en Standard Oil kartelafspraken op initiatief van Deterding. Daardoor, zo schrijven de Utrechtse wetenschappers, werd Shell helaas wel „aanzienlijk minder avontuurlijk”. Shell begon kansen te missen, „waarvan de meest opvallende de mogelijkheid om deel te nemen aan de ontwikkeling van Saoedi-Arabië”.

Dat Shell nauwelijks toegang had tot de goedkope bronnen in het Midden-Oosten, maakte het voor het bedrijf lastig na de oorlog op prijs te concurreren. Shell maakte van zijn zwakte een kracht. Als verkooporganisatie - het rechtstreekse contact met de benzineverbruikende consument - reikte de oliemaatschappij naar grote hoogte.

Deel dit artikel