Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Bas Haring vertrouwt niet op deskundigen en rekent alles na

Home

MAURICE VAN TURNHOUT

De auteur

Filosoof en informaticus Bas Haring (1968) debuteerde in 2001 met het boek 'Kaas en de evolutietheorie'. Sinds 2006 bekleedt hij de leerstoel publiek begrip van wetenschap aan de Universiteit van Leiden. Eerder deze maand won 'volksfilosoof' Haring de Duidelijketaalprijs van het Taalcentrum-VU.

Stelling van dit boek

Politicus nummer één beweert dat de overheid een ramp kan voorkomen door extra geld in de economie te pompen. Maar daar komt politicus nummer twee, en die zegt dat we juist de klos zijn als er niet bezuinigd wordt. De keuze tussen de twee heeft rechtstreeks invloed op onze portemonnee, dus stemmen we braaf op de politicus met het economische verhaal dat het beste klinkt. Maar snappen we de logica achter dat verhaal eigenlijk wel?

Bas Haring is de schaamte voorbij. Hij hoort bij het volksdeel dat niets van economie begrijpt, biecht hij op. In dit boek turft hij een lijst af met 'naïeve vragen', zoals: wat is geld? Waarom moet een markt vrij zijn? En: waarom is cola duurder dan melk?

Om antwoord op zijn vragen te krijgen volgt de filosoof colleges economie, en spreekt hij met topeconomen en mensen uit het bedrijfsleven.

Economie gaat niet over cijfers, ontdekt Haring, maar over een ideale inrichting van de samenleving, waarbij het geluk van zoveel mogelijk mensen wordt gemaximaliseerd tegen minimale 'moeite en ellende'.

Een exacte wetenschap is het niet, een econoom kan nu eenmaal geen proefjes doen om empirisch zijn gelijk te halen ('Je hakt niet zomaar een land in tweeën om in de ene helft het ene te doen en in de andere helft het andere.').

Toch zijn economen geneigd om hun waardeoordelen achter grafiekjes en ingewikkeld jargon te verstoppen, zodat hun mening klinkt als een objectieve waarheid.

Er bestaan dus wel degelijk morele oordelen in de economie, en daar kun je pas iets van vinden als je de achterliggende logica snapt.

Opvallende passage

'Ik schat dat ik maximaal zo'n duizend euro overheb voor mijn konijn, terwijl ik onlangs nog mijn dakgoot heb laten repareren voor tweeduizend euro.

"Blijkbaar is mijn konijn me minder waard dan de dakgoot. Dat is het confronterende, maar ook handige van prijzen: ze maken helder hoe waardevol zaken écht voor ons zijn.'

Reden om dit boek niet te lezen

Haring heeft de Duidelijketaalprijs niet voor niets gewonnen. De lezer wordt vaak aangesproken als een twaalfjarige, door een schrijver de keuze tussen links en rechts beleid een 'smaakverschil' noemt, en die verwijzingen naar externe bronnen weglaat omdat de lezer die 'vermoedelijk toch niet gaat napluizen'.

Reden om dit boek wel te lezen

Juist door zijn schoolse uitleg legt Haring nadruk op zaken die je normaal gesproken voor lief neemt. Hij maakt economische casussen inzichtelijk met huis-tuin-en-keukenvoorbeelden als het uitlenen van een betonschaar of het verdelen van Sinterklaascadeau's. Om complexe materie zo helder uit te kunnen leggen dat ook een twaalfjarige het begrijpt, moet je als schrijver goed weten hoe de vork in de steel zit.

Haring heeft niet klakkeloos op deskundigen vertrouwd, maar zelf alle rekensommetjes gemaakt, alle voors en tegens afgewogen. Zijn denken heeft een bevrijdende werking: in zijn zoektocht naar antwoorden trekt Haring, als dat toevallig zo uitkomt, een vergelijking tussen Peruaanse koffieboeren en Nederlandse plofkippen. Niet zo netjes? Jammer dan, het gedachten-experiment staat voorop.

Door zijn sceptische invalshoek valt Haring ook niet ten prooi aan ideologische tunnelvisie. In plaats van economen op voorhand te veroordelen als lieden die van alles de prijs, maar van niets de waarde kennen, kruipt hij in hun hoofd. Als Haring over ethiek begint, is dat niet om economen te betuttelen, maar omdat hij op een economische casus is gestuit waarbij een waardeoordeel onvermijdelijk is.

De filosoof geeft toe dat hij als middelbare scholier een sticker op zijn agenda had met de tekst 'Weg met het kapitalisme'. Het zit Haring nog weleens dwars dat economen eerder uitgaan van goede resultaten dan van goede bedoelingen. Dan speelt zijn linkse geweten op: "Ik ben door die economische bril wat helderder gaan kijken, maar ik weet niet of ik er aardiger door geworden ben."

Waarom cola duurder is dan melk

Bas Haring

Nijgh & Van Ditmar, 240 blz, euro 17,50.

***

Deel dit artikel