Bank Vaticaan opent de boeken: transparantie en rode cijfers

home

Robin de Wever

Paus Benedictus XVI, tijdens een ontmoeting in 2010 met toenmalig premier Zapatero van Spanje. © AFP

De economische crisis treft ook de rooms-katholieke kerk. Het Vaticaan leed in 2011 het grootste financiële verlies in jaren, blijkt uit het jaarverslag. Na jaren van stilte geeft de kerk nu enige openheid over haar financiële huishouding.

 
De Amerikaanse bank JP Morgan Chase sloot in maart nog een Vaticaanse rekening omdat de IOR 'niet in staat was om te reageren' op dubieuze transacties.

'De kerk is niet te leiden met weesgegroetjes', zei de voormalige Vaticaanse bankdirecteur Paul Marcinkus eens. Inkomsten genereren mag dan niet de voornaamste doelstelling zijn, ook de kerk ontkwam volgens Marcinkus niet aan geldzorgen.

De komende tijd moet het Vaticaan volgens het deze week vrijgegeven jaarverslag 'voorzichtig zijn en uitgaven beperken'. Woordvoerder Federico Lombardi belooft dat er geen ontslagen zullen vallen.

Miljoenenverliezen zijn geen ramp, liet de huidige algemeen directeur van de Vaticaanse Bank Paolo Cipriani vorige week doorschemeren. Zijn bank, die Instituut voor Religieuze Werken (IOR) heet, beschikt over minstens 6 miljard in activa. Het grootste gedeelte van de tegoeden wordt geïnvesteerd in obligaties die vanwege hun financiële gezondheid minstens een A-rating hebben. Vijf procent zit in aandelen.

Inzicht in de boeken
Tijdens een persbijeenkomst gaf Cipriani vorige week woensdag enig inzicht in de boeken van de bank - een mate van openheid die hoogst ongebruikelijk is. Geheime tegoeden heeft de bank al sinds 1996 niet meer, benadrukte hij. IOR doet geen zaken met banken in belastingparadijzen en werkt witwaspraktijken op haar rekeningen zo veel mogelijk tegen.

De 35 duizend rekeningen die de bank beheert zijn van rooms-katholieke congregaties, bisdommen, kerkelijke diplomaten, Vaticaan-functionarissen en Vaticaanse instellingen.

Bepalen hoe rijk het kerkstaatje is, is vrijwel onmogelijk. De IOR heeft net als andere banken altijd geld uitstaan en kan dus moeilijk uitspraken doen over vermogen. Waarschijnlijk heeft de bank ook niet al het kerkelijke geld in beheer. Bisdommen zijn redelijk autonoom en hoeven niet al hun uitgaven door te sluizen naar Rome. De jaarlijkse begroting van het Vaticaan bedraagt ongeveer 250 miljoen euro.

Genoeg controverses
De persbijeenkomst had als doel om, zoals Cipriani het verwoordde, het Vaticaan te ontdoen van 'de schaduwen van het verleden'. Controverses rond de IOR, regelmatig 'de meest geheime bank ter wereld' genoemd, waren er de laatste decennia genoeg. Een directeur van een bank die deels Vaticaans eigendom was, werd in 1982 onder een brug gevonden. Over zijn overlijden - moord of zelfmoord - is nog steeds weinig duidelijkheid.

Justitie legde onlangs tijdelijk beslag op 23 miljoen aan fondsen en doet sinds anderhalf jaar onderzoek naar Vaticaanse betrokkenheid bij witwaspraktijken. De Amerikaanse bank JP Morgan Chase sloot in maart nog een Vaticaanse rekening omdat de IOR naar verluidt 'niet in staat was om te reageren' op dubieuze transacties.

Onafhankelijke toezichthouder
IOR-president Ettore Gotti Tedeschi werd in mei ontslagen, omdat hij volgens gelekte documenten geen juiste positie innam bij het plannen van hervormingen. Achter de schermen zou momenteel hard worden gewerkt aan meer transparantie. Het resultaat van die hervormingen is onlangs getoetst door een onafhankelijke toezichthouder. Die maakt zijn bevindingen over een maand openbaar.

Het is de bank menens, benadrukte algemeen directeur Cipriani vorige week tijdens de persbijeenkomst. 'We willen het gezicht van de IOR radicaal veranderen.' Journalisten moesten Cipriani op zijn woord geloven. Er mochten geen spontane vragen worden gesteld.

Lees verder na de advertentie

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie