Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Appels met peren vergelijken, daar zijn journalisten gek op

Home

Joop van Holsteijn | universitair hoofddocent en bijzonder hoogleraar kiezersonderzoek Universiteit Leiden.

De strijd om het CDA-lijsttrekkerschap werd gevoed door peilingen onder respondenten die er niet toe deden © ANP
Opinie

De strijd om het lijsttrekkerschap van PvdA en CDA laat zien dat opiniepeilers de verkeerde doelgroep ondervragen. Journalisten volgen deze dwaallichten collectief.

Een ezel stoot zich in het gemeen geen tweemaal aan dezelfde steen. Ezels leren kennelijk van hun fouten. Snel ook, trouwens: één keer stoten is in de regel genoeg. Maar ja, je hebt ezels en journalisten. En het leervermogen van die laatste diersoort lijkt minder ontwikkeld te zijn, zeker als het gaat om de manier waarop met opiniepeilingen wordt omgegaan.

Stel, we leven half augustus, begin september 2012. Week na week, dag na dag rapporteren de media in de aanloop van de verkiezingen voor de Tweede Kamer over de peilingen. Niet zo vreemd, want die laten een verrassende ontwikkeling zien. De Vlaamse ondervraagden spreken namelijk een opmerkelijk grote voorkeur uit voor het CDA, dat op veertig zetels staat, terwijl de PvdA tot minder dan tien zetels is teruggevallen. Nieuws! En als de ene dag een volle pagina wordt besteed aan de zo succesvolle leider van het CDA, bevat de krant de volgende dag een analyse van het ernstige falen van de PvdA en haar nieuwe leiderschap. Op basis van de peilingen uiteraard, want de verkiezingen zijn immers nog aanstaande.

En vervolgens schrijven over grote verbazing als het anders uit blijkt te pakken. Met droge ogen spreken van een resultaat dat helemaal niet werd verwacht, als het CDA het minder en de PvdA beter blijkt te hebben gedaan in de enige echte peiling, die verkiezing heet. Om even zo goed twee dagen later weer volle aandacht te geven aan de aller-, allernieuwste peilingen en wat die zeggen over de strijd tussen en binnen partijen, dat wel.

Zoiets is er gebeurd, de afgelopen weken. De interne strijd van het CDA om het leiderschap werd gevoed door de peilingen. Junkfood. Zeker, kandidate Mona Keijzer was een fris gezicht in het gezelschap dat streed om het aanstaande lijsttrekkerschap. Echter, haar opgang in de peilingen kan niet worden verklaard zonder de enorme aandacht en ruimte die ze kreeg in de media. Binnen de kortste keren was Keijzer de enige rivale van de gedoodverfde favoriet Buma.

Dat de meeste peilingen, en zeker de meest gezaghebbende peilingen van Peil.nl van Maurice de Hond, gehouden werden onder een publiek dat helemaal niet ging over het nieuwe CDA-leiderschap - ach, een kniesoor die daar op lette. De peilingen die het nieuws domineerden en stuurden, waren vooral afkomstig van oude, nieuwe dan wel potentiële kiezers van het CDA. En die hadden geen stemrecht. Dat stemrecht was exclusief voorbehouden aan de partijleden.

Inderdaad, inwoners van de zuidelijke Nederlanden lijken op meerdere punten op die van de noordelijke Nederlanden, maar stemrecht op 12 september 2012 hebben ze niet. Dus waarom zouden we in Vlaanderen peilen voor de Tweede Kamerverkiezingen?

Ik ben er niet vies van opiniepeilers af en toe de maat te nemen. Wijzen op vanuit wetenschappelijk perspectief zwakke plekken in hun methodiek, twijfelachtige resultaten en dubieuze manieren van presenteren en interpreteren van bevindingen. Dat refrein is ook hier gerechtvaardigd, maar in dit geval zijn het toch eerst en vooral de media die forse steken lieten vallen. Want dat de peilingen niet onder leden maar onder kiezers werden gehouden, was bepaald geen geheim.

Bij de PvdA zagen we dat de gepeilde late sterke opkomst van Plasterk zich misschien voordeed onder kiezers, maar niet onder stemgerechtigde leden die een opvolger voor Job Cohen moesten kiezen. Bij het CDA deed Keijzer het geweldig, maar ook hier onder een groep die het niet voor het zeggen had.

En tot twee keer toe gingen de journalisten mee met de richting die de peilingen aangaven. Gemakkelijke journalistiek, dit klakkeloos volgen van peilingen? Journalistiek onbegrip aangaande techniek en betekenis van peilingen? Angst om, al weet men misschien dat de peilingen wellicht niet deugen, het nieuws niet te brengen dat alle anderen een prominente plek geven? Stuk voor stuk ondeugdelijke redenen.

Het probleem van veel peilingen is dat er geen goed ijkpunt is. Het zijn uitzonderingen waarin het resultaat van een peiling kan worden vergeleken met het resultaat van een eerdere peiling. De strijd om het leiderschap binnen PvdA en CDA bood wel een kans hiernaar te kijken. Die vergelijking stemt niet hoopvol; peilingen worden gehouden onder de verkeerde doelgroep, met alle gevolgen van dien. Maar erger is het dat de journalisten, die immers met en door hun berichtgeving het gewicht en belang van peilingen in hoge mate bepalen, zo collectief deze dwaallichten volgen. Nee, doe mij dan maar een ezel.

Wilt u de reacties op dit artikel lezen? Registreer u hier voor een proefperiode van twee maanden.

Het plaatsen van reacties is voorbehouden aan de betalende abonnees van Trouw. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Het bekijken en plaatsen van reacties is voorbehouden aan onze betalende abonnees. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Als betalend abonnee kunt u een reactie plaatsen op dit artikel. Deze is alleen zichtbaar voor andere (proef)abonnees.

Om uw reactie te kunnen plaatsen, hebben we uw naam nodig. Ga naar Mijn profiel


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie