Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Ankara bepaalt grenzen van de preek

Home

Eildert Mulder

Turkije is sinds de jaren twintig van de vorige eeuw een seculier land, maar dat betekent niet dat er een scheiding is tussen godsdienst en staat. Via het directoraat godsdienstzaken (Diyanet in het Turks) beheerst de regering de gang van zaken in het merendeel van de moskeeën vergaand. Diyanet valt onder het ministerie van algemene zaken, de premier dus. Tot twee jaar geleden benoemde deze de voorzitter van Diyanet. Er is nu een ingewikkelder procedure, waarbij de ministerraad uit drie door een religieuze commissie voorgedragen kandidaten kiest.

Diyanet benoemt en beoordeelt imams die de status hebben van staatsambtenaren. Diyanet bepaalt aan welke politieke en theologische begrenzingen een preek zich moet houden. Van 1997 tot 2006 bepaalde Diyanet zelfs de letterlijke tekst van de vrijdagspreken.

Diyanet heeft ook een Nederlandse dochterafdeling die verbonden is met de Turkse ambassade in Den Haag. In het Turks heet die Hollanda Diyanet Vakfi (HDV), in het Nederlands Islamitische Stichting Nederland (ISN). ISN is in 1982 opgericht, volgens haar website onder leiding van Diyanet Turkije. Ongeveer de helft van de Turkse moskeeën in Nederland is verbonden met ISN. Volgens een onderzoeksrapport van de wetenschappers van de Vrije Universiteit en de Universiteit van Utrecht uit 2011 (Diyanet, the Turkish Directorate foor Religious Affairs in a changing environment) bestaat de staf van ISN voornamelijk uit ambtenaren van de Turkse ambassade. Zij en ook de imams van de Diyanetmoskeeën krijgen hun salaris uit Ankara. De voorzitter van ISN heeft een Turks diplomatiek paspoort. Hij draagt de titel 'adviseur religieuze zaken'. Twee 'attachés' voeren de supervisie over de imams uit. Ook zij hebben volgens het onderzoeksrapport diplomatieke paspoorten. Doorgaans komen de imams uit Turkije.

In 1982 bestond er grote behoefte aan moskeeën voor de Turkse migranten in Nederland. ISN kon de bouw daarvan mogelijk maken door zich financieel garant te stellen. De Turkse overheid (toentertijd geleid door generaals die via een staatsgreep in 1980 aan de macht waren gekomen) kreeg de gelegenheid om via ISN en de daaraan gelieerde moskeeën haar greep op de Turkse migranten te verstevigen. De generaals gaven Diyanet in 1982 opdracht het Turkse nationalisme te bevorderen en de Turkse nationale identiteit te beschermen. Ook moskeeën buiten Turkije moesten die Turks-nationalistische boodschap uitdragen. De positie van Diyanet en de godsdienstvrijheid zijn onderwerp van gesprek tussen Turkije en de EU bij de onderhandelingen over een mogelijk Turks lidmaatschap.

Deel dit artikel