Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Andersheid en verscheidenheid

Home

PETER HENK STEENHUIS

Zwart, vrouw en Surinaams. Welke kansen bieden vooroordelen om met elkaar in gesprek te komen? Marli Huijer praat met theatermaakster Ilrish Kensenhuis. Slot van een tweeluik.

Wij voeden niet op tot witte mensen en niet tot zwarte mensen' zei de vader van theatermaakster Ilrish Kensenhuis, 'wij maken er geen Hollandse of Surinaamse kinderen van. Wij voeden onze kinderen op tot burgers, wereldburgers.'

Dit uitgangspunt dwong Ilrish Kensenhuis al op jonge leeftijd met vooroordelen te leren omgaan - vooroordelen van wit én zwart.

Huijer: "Zou het kunnen zijn, dat wat we op jonge leeftijd krijgen aangereikt, bepalend blijft voor de rest van ons leven?"

Kensenhuis: "Ongetwijfeld. Maar hoewel wij al jong met vooroordelen van wit en zwart te maken kregen, duurde het wel tot mijn vijftiende voordat ik mij bewust werd dat toneel ook iets zou kunnen zijn voor zwarte mensen. En dat er ook theaterteksten geschreven zijn vanuit het zwarte perspectief. Daarom vind ik het ook zo goed om aan kinderen van vier nu al theater te geven, zodat ik hen kan laten zien: dit bestaat ook, hier kun je ook naar kijken, dit kun je gaan doen als hobby, misschien zelfs als werk."

Marli, hoe zit dat bij u? U bent veel verhuisd maar had waarschijnlijk niet te maken met vooroordelen van wit én zwart.

"Het vooroordeel, bij zowel zwarte als witte mensen, is dat ik op school met alleen witte mensen te maken had. Dat klopt niet. In de eerste klas van de lagere school had ik al een Surinaamse juf, op wie ik dol was. Nog steeds koester ik een pentekening van een korjaal op een rivier, die ze in mijn poëziealbum maakte.

"In 1962, toen ik zeven was, nam mijn vader uit Amerika een bruine pop mee. Die pop is jarenlang mijn grote vriendin geweest. Zij verbond me niet alleen met de juf, maar ook met mijn geëmigreerde oma, bij wie mijn vader tijdens die zakenreis naar Amerika was langs geweest. Als ik met mijn pop speelde, leek het of mijn verre oma er ook een beetje bij was."

Kensenhuis: "Wij schelen toch heel wat in leeftijd, maar toen ik een bruine pop wilde, moesten mijn ouders flink zoeken. Tegenwoordig is het aanbod gegroeid."

Huijer: "Als het zo zou zijn dat hetgeen je vroeg krijgt aangereikt bepalend is voor je latere oordelen, stemt mij dat positief, en zou dit ook een antwoord kunnen zijn op Slavoj Žižek. Žižek is afkomstig uit voormalig Joegoslavië, waar na de opsplitsing begin jaren negentig de verschillende bevolkingsgroepen hun eigen taal en culturele identiteit gingen promoten. Zijn weerzin tegen multiculturalisme stamt uit die tijd. Onze tolerantie houdt volgens hem op zodra de ander een echte Ander blijkt te zijn, die vrouwen dwingt sluiers te dragen of koppen snelt.

"De tolerantie tegenover andere culturen doet ons bovendien vergeten dat mensen vanuit een innerlijke gespletenheid afstand kunnen nemen van hun eigen cultuur. Een gulden middenweg is er niet. Daarom pleit hij ervoor om vanuit vervreemding op zoek te gaan naar gedeelde gewoontes die het mogelijk maken om samen de werkelijke politieke strijd aan te gaan, die tegen het kapitalisme."

Huijer vervolgt: "In de grote steden in Nederland is het voor veel kinderen vanzelfsprekend te spelen met andere kinderen van welke kleur of etniciteit dan ook. Maar uit het onderzoek van Sanne Smith, die op 19 juni promoveert op een onderzoek naar etnische vriendschappen waarover Trouw zaterdag publiceerde, blijkt dat uit dit spelen niet vanzelfsprekend vriendschappen voortvloeien. Dat blijkt namelijk erg afhankelijk van de ouders. Smith zei: 'Maar als ouders voorleven dat ze een andere cultuur waardevol vinden en zelf ook vrienden hebben met een andere afkomst, wordt het verschil minder groot.'

"Daarom is het ook zo belangrijk dat de elite het goede voorbeeld geeft. Want tussen de kinderen zelf is er geen sprake van vervreemding, laat staan van strategieën om met die vervreemding te leren leven - de bijzondere positie van religieuze scholen vind ik dan weer minder prettig."

Heeft het filosofisch ook voordelen om vooroordelen niet uit te spelen maar proberen ze te overbruggen?

Huijer: "Ik pluk daar nu dagelijks de voordelen van. Ik heb jaren gedoceerd in Groningen. Daar waren filosofiestudenten vooral boomlange blonde jongens. Nu doceer ik aan de Haagse Hogeschool, waar 162 culturen onderwijs genieten. Ik vond dat een enorme verademing.

"De filosofe Hannah Arendt stelt dat het in de publieke ruimte om onze buitenkant gaat. Zij vraagt zich zelfs af of we innerlijk nou zo heel veel van elkaar verschillen. En dit uiterlijke onderscheid biedt ons de mogelijkheid na te denken hoe we in die publieke ruimte wensen te verschijnen, en te genieten van die pluraliteit. Wil ik als vrouw verschijnen als een 'Male Chauvinist Pig' dan doe ik een strak pak aan, knip mijn haar af en gedraag me vrouwonvriendelijk.

"In de publieke ruimte kun je voortdurend nadenken hoeveel afstand of nabijheid je wil bewaren ten opzichte van anderen. Het feit dat ik met die buitenkant, met de verscheidenheid in kleding, make-up, haardracht, taal, en ook vooroordelen, kan spelen, vind ik veel spannender dan het uitgangspunt van Žižek, dat we afstand ten opzichte van elkaar dienen te bewaren."

Kensenhuis: "Met mijn voorstellingen ben ik juist bezig met 'de buitenkant'. Theater is eigenlijk niets anders. Zo ook bij de voorstelling 'Ben & Badr op vakantie in Nederland' die ik nu regisseer. Maar met buitenkant bedoel ik zeker niet schoonheid of perfectie, zoals dat vaak wordt opgevat in zinnetjes als 'het gaat niet om de buitenkant'.

"Ik zoom graag in op de onvolmaaktheden van mensen, dingen en alles daaromheen. De spelers in mijn voorstellingen zijn 'echte mensen' die je in het dagelijks leven gemakkelijk voorstelt op andere plekken en niet vanzelfsprekend op het toneel verwacht. Het zouden zo de jongens voor de deur van de Lidl kunnen zijn, over wie een ieder zijn eigen gedachten en dus ook vooroordelen en aannames heeft.

"In mijn voorstellingen laat ik het publiek, door middel van een theatrale vertelling, zien wie mijn personages, maar ook wie mijn spelers zijn. Wat hen beweegt, waarom ze doen wat ze doen. Zo confronteren zij het publiek met zichzelf, met elkaars verschillen en overeenkomsten. Zij spelen met de vooroordelen, waarover wij het hebben gehad. Dat schuurt soms, wordt ongemakkelijk, wekt sympathie, voelt emotioneel, is een eyeopener en komt altijd voort vanuit een oprechte bedoeling. Nooit vanuit betutteling of enkel het idee te willen provoceren."

Nooit vanuit de wil afstand te bewaren?

Kensenhuis: "Nee nooit, want in mijn optiek excelleert theater bij het gegeven dat er een allesomvattende dialoog plaatsvindt tussen makers en publiek, die zonder betrokkenheid en uitwisseling niet tot stand komt. Als je afstand en vervreemding wil bewaren, zoals Žižek zegt te willen, zou er voor mij zelfs helemaal geen theater tot stand kunnen komen.

"Theater is voor mij communiceren en gaat behalve om het verhaal ook om de verwarring, verontrusting, de lach en de mooie ervaring die bij het publiek te sorteren valt. Om dit zo goed mogelijk te kunnen doen, heb ik het publiek graag dichtbij, zodat zij niet alleen toeschouwer zijn maar ook medeplichtig worden gemaakt aan wat er op de speelvloer gebeurt. Zo kunnen ze up-close and personal zien dat het theater dat ik maak, wat de acteurs vertellen en laten zien, ook gaat over hen. Juist gaat over hen."

Huijer: "Het verschil dat jij maakt ten opzichte van Žižek zit in het onderscheid tussen andersheid en verscheidenheid. Als je een verschil het 'andere' of het 'Andere' noemt, creëer je afstand. Bij verscheidenheid hoeft dat niet."

Deel 1 verscheen gisteren op deze pagina's

In 'Denken tussen anderen' gaat Denker des Vaderlands Marli Huijer de komende tijd in gesprek met mensen die in haar ogen een interessant licht werpen op actuele maatschappelijke kwesties.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie